vǫndr sb. m. [vandar, dat. vendi/vǫnd; vendir, acc. vǫndu/vendi]
Status: excerpted citation slips citation text supplemented structured definitions in Danish definitions in English
I.
1) planteskud (fra roden), stilk, gren ⫽ plant shoot (from the ground), branch
út mun ganga wꜵndr af kyɴe iessa
~ lat.et egredietur virga de radice Iesse et flos de radice eius ascendet
Vulg Isai 11,1 ●HómÍsl³⁶(1993) 60v16●●● Af cornino vex rot en vondr af rotiɴi, en af vendi aldin
Hóm677 2120innan farra daga rennr vpp einn blomberandi vndr, harðla fagr ok friðr, vpp or legstaðnvm moti ꜹllvm likindvm
MarS 22223Þui nęst renna upp uendir tueir blomgadir ... med suo fliotum uexti, sem þeir uili upp i gegnum þekiuręfrit
Thom² 4594vpp rvnnv jnann lithels ti[ma .iij. v]ender og stodv æthid medh [bloma]
KrossOrigD 534
2) (afskåret) gren, kvist, pind ⫽ (cut) branch, stick
hann sat ok tælgði vond æin með cnifi. er hann hafðe í hennde
ÓH619 11819●●● siþan hiuggo þeir vꜵndo oc stangir i scoge
Martin¹ 56614Fari þit nu ok berit nu aptr vaundauna (!) til skogar
Jón¹FrgA 43934ero þeir fleiri eʀ sma vænnde liota af manvitz kvistum. hælldr en storar greinir
Kgs 662●●● þeir lata bera fire ser fagran vond af tre þvi er olíva heitir. þat var ørugt friðar tacn
Alex 5823veit Baldri sæmð sem aðrir menn; ec mvn visa þer til, hvar hann stendr; skiot at honvm vendi þesvm
SnE 6418Nu farit iskog. ok berit til min bẏrðar ẏckrar af rettum uo᷎ndum. Ok er þeir haf⸌a⸍ sva gort. kallar hinn sæli Joannes ꜳ guds nafn ẏfir vo᷎nduna. Ok ꜳn duol snuaz þeir vpp i gull
~
PS 64824 JJ SÁM 1 66rb6Farit nu ok berit aptr iskog þa vo᷎ndu. sem þit þaðan bárut brott. ok i sama stað. þviat þeir ero nu aptr snunír j sína natturu
~
PS 6557 JJ SÁM 1 67vb29hann tok gręna uo᷎ndu af popleris
~ lat.virgas virides populeas
HistSchol 817 Stj¹ 17731Hun rettir framm einn litinn uaund
~ lat.virga leui
SpecH 263a7 MarE 88726●●● føri þit mer retta vo᷎ndu bundna saman i kerfi. Ok er þeir ho᷎fðu sva gert, þa kallaði postolinn a nafn drottins, ok urðu þa vendirnir at gulli
Jón¹ˣ 42224
● snúa vǫnd í hár [e-m]
let konungr hann til hꜹɢs leiþa var vǫɴdr snviɴ i hár honom oc hellt a maðr
ÓH 5047þeir snva vꜹndv i har þeim jomsvikingom
Jvs291 1244þeir snua uo᷎nd j har þeim Jomsvikingum
JvsFlat 19712þikir æigi þurfua at snua uond j hár honum er harit var suo mikit
JvsFlat 19926er þeir komu ꜳ lannd uoru þeir tekner aller. Ok halldner. ok sidan snuínn uo᷎ndur j hꜳr þeim. Ok ho᷎gner (“Fel för ho᷎ggner”, ed. note) gio᷎rualler
Harð 16930hann toc vonnd æinn oc snere i haret
FskBˣ 1018
3) (som del af gærde ⫽ as part of a fence)
4) kæp, stav, stok ⫽ rod, staff, walking stick
at ꜵþrom féorondum sino (“sina”, ed. note) vvondo. haɴ eiɴ fal siɴ vꜵnd
●HómÍsl³⁶(1993) 60v26fram vas leidr iosep meþ wond siɴ. oc sásc blomi a vendi hans
●HómÍsl³⁶(1993) 60v29Biorn digri hio með sværði til þores hunnz um dagenn. En þar sem a kom bæít æigi hælldr en vænndi bærði um
ÓHLeg 8432sa vonndr er moyses. gerðe hin mesto vndr með. oc iartteignir
BarlA 15715●●● þar var oc i vonndr sa er aaron byskop. broðir moysi. hafðe. oc bar bæðe blom oc lauf. þo var hann sialfr þuʀ
BarlA 15716/Vꜹndr er maria myndvt / meins eɴ eplit hreina / endr at iesse kindar / allz gręðari kallaz. / Her er greind sv samiafnan er aðr er vptekin milli vandar þeꜱ, er aron bar ok lꜹfgaðiz með avexti, ok marie drottningar er feddi gvðsson vm fraᴍ mannlikt eðli
Gramm³748 1194Lafinn er Gedeon hręinsaði ⸢hvæiti með vendi [var. hueitit aa AM 226 fol “A”] merkir læyni hiarta mannzins
StjC 39725Banaias geck i mot honvm oc hellt a ęinvm vendi
~ lat.virga
Vulg 2Reg 23,21 StjC 51014Þat segia ebreskir menn at hann hafi komit með .v. vavndvm i mvsteri drottins ... og með þeim vavndvm bavð hann .vii. lo᷎gmonnvm at beria sik oc afhyða
StjC 57729Faðir minn barði yðr vavndvm ęða svipvm
~ lat.pater meus cecidit vos flagellis
Vulg 3Reg 12,11 StjC 57829Vatn h‹l›iop or hellv eine er Moyses lavst a vendi sinum en þeim var adr vatnfatt
VerA 2611vondr Ááron ... sa er lavfgadiz i þvrrvm sandi a eini nott
VerA 271●●● (i kenning for sværd) Viðris veðr er her kallat orrosta, en vondr vigs sverðit, en meɴ stafir sverþzins
SnE 1561Þrysvar var hann ⸢vandum [var. med vo᷎ndvm SÁM 1 33vb1] barðr
Páll²A 26619oc vond‹r› Aarons, sa er blomgaz hafði
JBapt²A 85231Þetta dæmi sýnir, hversu vöndr ok himnamjöl, vín ok oleum, á samt at vera í formannsins brjósti
GBpD 5832Hvat er þat er þu helldr aa sagdi gud. Þat er einn uaundr sagði Moyses
~ lat.Virga
Vulg Exod 4,2 Stj¹ 26016Hann kastadi nidr uendinum. ok þegar i stad uard hann at einum ho᷎ggormi
Stj¹ 26018hafandi guðs uo᷎nd ser i hendi
~ lat.portans virgam Dei in manu sua
Vulg Exod 4,20 Stj¹ 26127vo᷎ndr Moysi
Encᴵ 2519tók í hœgri hönd sér einn langan vönd, ok reið þá ok skipaði fylkingum sínum
KlmA 33513þu skalt taka fingr gull af hendi mer uónd ok linda þann er ek hefi um mig
ÓGeir1 72617sa hann munkinn standa uti syslulausan ok laust til hans med vendi
Ben 16214Dacianus ... barde stongum edr vondum riddara sina
Vinc 32226●●● liet hun hyda hann med vaundum ok suipum þar til at af var aull hwd hans likama
Vikt 381þar er vaunndren, er hann var bardr med, ok margir merkiligir hlutir adrir
KirjA 6523taka radning fo᷎studaga vm langafaustu .v. haugg hit færsta. af vendi edr olu. suo at sart verdi
DI II (*[1326]›AM 42 a) 59624gẏlltur uondr
Marg AM 433 a 12° 20r11Fari þid nu til fundar vid Pharao og kaste Aron vendi yckrum fyrer konung og mun uo᷎ndrenn snuast j ho᷎gorms lijkneski
Stj12 vii26tekur nu hestinn og hleipur ꜳ bak; hann hefur vonnd i hendi og ber ꜳ tuær hlidar
Fljˣ 4311vondur
~ lat.Virga tua et baculus tuus ipsa me consolata sunt
2217 (Vulg Psalm 22,4) GlossPsalt 2318vo᷎ndur
~ lat.uirga directionis uirga regni tui
523 (Vulg Psalm 44,7) GlossPsalt 533vo᷎nd
~ lat.Redemisti uirgam hereditatis tue
1125 (Vulg Psalm 73,2) GlossPsalt 1136vęndi
~ lat.Visitabo in uirga iniquitates eorum
1589 (Vulg Psalm 88,33) GlossPsalt 1599vápn þeira bitu eigi heldr en vendir
Hkrᴵˣ 1718bardi diofulinn hart med þeim ⸢vond [var. uendi Holm perg 1 4° “E”]
MarD635ˣ 84316
5) rundstok til ophænging af klæde/vægtæpper/etc. ⫽ rod for hanging curtains
vo᷎nð ok pallklæði
IslDipl (1380) 703máátum wer ... tuær. bækr vo᷎nð ok pallklæði
IslDipl (1380) 703þa hefi ‹ec› oc feingit honum wavnd er ec keypta j avstfiordvm firir .w. c.
DI VII ([c1492]) 1555uondur og pallaklæde fyrir þriu .c.
DI VII (1493) 1845einn miog gamall vavndr
DI VII (1503) 6396ij huder. einn uaundr
DI VII (1504: AM 267 I) 74613j vavndr xvj alna gamall
DI VIII ([1508]: AM 267 I) 2669j vavndr xvj alna gamall. xv alna tialld miog gamallt
DI VIII ([1508]: AM 267 I) 2669Jtem gamall uondr med .xiij. hringum miog slitinn
DI VIII (1521: AM 191) 79523gamall uondr med .xiij. hringum miog slitinn. gamall refill med .xiij. hringvm
DI VIII (1521: AM 191) 79523fiorer vender j stofw
DI III (*1406›apogrˣ) 71110●●● tiolld vm mycklu stofv. Abotastofv. conventu oc malstofv. oc hier med vender til allra
DI IV (*1397›AM 260ˣ) 1717tuennur husbuningur. refller og vender vm alla storu stofu og litlu stofu
DI IV (*[1446]›apogr c1600ˣ) 68426vondur er olafur bondi atti
DI VI (*1476›apogrˣ) 781
6) stribe i segl ⫽ stripe on a sail
● segl stafat (með) vendi
þat (ɔ: seglit) var hvítt sem snǽr. gørt af holæýgscom vóþom (yóþom?, cf. ms. 5r⁵). oc stafat rꜹðom vendi
ÓHÆ 103Scipit var gott oc reiði vandaðr mioc til þar fylgði stafat segl með vendi
ÓH 2919þeir haufðv segl stafat með vendi
ÓH 3226var seglit hvitt sem dript oc stafat rꜹþv oc bla með veɴdi
ÓH 45210þar fylgdi segl stafat með vendi blam ok rauðum
EgM(2001) 2316drogo upp segl sitt. þat var sva hvitt sem snior af halꝍyscum vaðom oc stafat með venndi
FskBˣ 1689
*) (Fr4 def. 3 ‘mast’ er kun belagt i poesi ⫽ Fr4 def. 3 ‘mast’ is only found in poetry)
II. (y. isl)
Form.: vendi (10); vond (3); vondr (3); vavndr (3); vender (3); uondr (3); vondur (2); vo᷎ndu (2); uo᷎nd (2); vo᷎nð (2); vavndvm (2); vonnd (2); uaundr (2); vonndr (2); vönd (2); vendir (1); uo᷎ndrenn (1); veɴdi (1); vandum (1); vondr (1); uónd (1); vende (1); vndr (1); vo᷎nduna (1); vꜵndo (1); uond (1); vo᷎ndr (1); wond (1); uendinum (1); uo᷎ndur (1); vondum (1); vvondo (1); vꜹndv (1); uaund (1); uendir (1); wavnd (1); vöndr (1); vo᷎ndur (1); vo᷎nd (1); uondur (1); v◃ender (1); vænnde (1); uo᷎ndu (1); vęndi (1); vǫɴdr (1); wꜵndr (1); vaundauna (1); vandar (1); venndi (1); vænndi (1); vaundum (1); vaunndren (1);
Comp.: blý- (1), eiki- (1), eir- (1), gerðis- (1), gerði- (1), gull- (9), hegningar- (1), hesli- (1), hesta- (2), hildar- (2), hirtingar- (1), hrossa- (1), keyri- (3), lim- (3), mál- (1), palm- (1), ráðningar- (2), refsingar- (4), rétt·lǽtis- (3), reyni- (1), reyr- (4), ríkis- (13), sin- (2), skógar- (1), skóg- (1), skot- (1), smá- (1), tein- (1), veldis- (1)
Gloss.: EJ; ClV; ClVAdd _; ClVErr _; ClVSuppl _; Suppl1 _; Suppl2 _; Finsen _; Fr; FrErr1 _; FrErr2 _; FrErr3 _; LLFrämm _; Hertzb; HertzbLat _; HertzbTill _; Suppl4; Fischer _; Anm _; Bin; Rím; LP; Med _; MedComp _; MedSimp _; WN _; AH -o-; AJ _; deVr; Fr4; NO; Walter _; ÁBlM (vöndur); Bl; WPA _; ; EDPG *wandu-
Litt.: Björn M. Olsen 1917 [ANF 33] 19-21; Kahle 1901 [ANF 17] 104; Seip 1955 248
Genre. (expected): religious works [rel]: 34 (21); charters [dip]: 15 (6); historical works [his]: 14 (14); learned works [div]: 6 (2); romances [rom]: 4 (8); family sagas [isl]: 3 (10); legal works [jur]: 1 (8); contemporary sagas [bis]: 1 (6); unclassified [ ]: 1 (0); þættir [tot]: 1 (2); legendary sagas [fas]: 0 (3);
EÞJ (red.) — January 2016
TW (eng. def.) — August 2021
External (non-ONP) resources:
Lexicon Poeticum (2nd ed.)
This uses metadata and images from septentrionalia.net
võlundr - võrr
vár - yfirmusteri
DSL (experimental)
Searches Old Norse etymologies in ODS and Kalkar dictionaries based on data provided by Thomas Troelsgård from DSL’s digital resources in Nov. 2022. Old Norse homographs are not distinguished.
ODS: Vaand (vǫndr)