band sb. n. [-s; *-]
Status: excerpted citation slips citation text supplemented structured definitions in Danish definitions in English
1) bånd, bændel, rem ⫽ band, tape, strap
●●● (hann) hio þegar ofan i hialm hans, sua at oll laufin flugu a vollinn niðr firer fœtr honom með ollum ⸢bondum, er a voro hialminum [var. hialmbondvm AM 533 4° “C”]
~ fr.et les flors et le cercle
Elie 1416 ElisA 303●●● mauttuls bondin oc spennzl bandanna selldi Samarien kaup maðr Malkabre konungi LX pundum
ElisA 8614●●● Hann var i scarlaz cyrtli oc hafþi scarlaz scikcio yfir ser oc var bandit uppi a hꜹfþino
BrandMork 19419●●● Ǫl heitir drykkr enn l er band
Gramm¹ 2205●●● Bryti ... tekr eina húð ... sníðr hann ... í einn þveng ... ok sakir þyktar leðrsins klýfr hann annat sinn allan þvenginn. Er þat þá orðit band svá furðuliga langt, at yfir breiða jörð má þat taka ef þat er úbeygt á báða vega
Æv²⁸ 11125●●● greip hann í böndin ok vildi slíta af honum hjálminn
KlmA 3138●●● aull lauf og baund hialmsins woru af brendu gulli
Saulus 1716●●● ho᷎ggr Kirialax eitt micit ho᷎gg a hialmin Adonias, ok nu fliuga af honum aull baund ok gullig lauf
KirjA 427●●● Mundriðar ok öll bönd skjaldarins váru af silki ok með gulli búin ok silfri
Klma 44010●●● þvi næst tok sveirninn vpp skickiuna ... af jordv og giordi i bond
cf. –møttuls bøndinn–– 47¹ˆ ~ fr.les ataches
4631 Mǫtt179ˣ 4915÷ steinninn (í sørvinu) brast i svndr ok dreyrði .ij. megin bannzins
cf.Barði ... ekr tygil knif af halsi ser. ok þokaz þa nockvt steina seyrvit er hon hafðe latið a hals honum kerlingin
8110-13 Heið 9115÷ ok leysti ena saklausa menn .iii. or bandi
Nik2 321
2) (i kenning) ?bælte, gjord ⫽ (in a kenning) ?belt, girdle
●●● Sjó má kalla garð landa ok men, band ok belti, lás ok fjǫtur, hring ok boga
SnEApp 25610●●● Ormr sá heitir miðgarðsormr, er liggr um ǫll lǫnd utan; því er rétt at kenna orma alla svá til landa sem sjó, kalla band eða baug jarðar
SnEApp 25614
3) tov, reb, snor, tøjr ⫽ rope, cord, lash, tether
●●● Ef hundr er buɴdiɴ firir bvre manz eða búð eða stío. til varðar. þa abyrgiz sa sec er i band honom gengr
GrgKonᴵᴵ 1879●●● band scal eigi lengra vera en .ii.a álna a meðal stavrs oc helsis
GrgStað 37115●●● Ef hundr. æða hestr. æða oxe stangar mann. æða annat bufe bitr mann ... þa scal sa er a. leggia band a
Gulᴵ 5831●●● skal allt Jsraels folk til fara oc bera bo᷎nd oc stręingi vm þa borg
~ lat.funes
Vulg 2Reg 17,13 StjC 53118●●● leggivm niðr vapn oc villdarklæði. enn skryðvmz herviligvm harklæðvm oc vefivm var ho᷎fvð fatækligvm bo᷎ndvm
~ lat.funiculos
Vulg 3Reg 20,31 StjC 5997●●● seti (hann) inn fenað ... oc reki lausan i hus inn oc leggi huarki a bast ne band
Landsl 1241●●● Þa hio Asbiorn hár-tavg þa, er skipit var fest með, ok var hon ferfavlld, ok tok hand-eyxin eigi i sundr allt bandit
StuᴵᴵK 22014●●● Svá ‹ok› ef maðr selr ... smjør eða salt í laupum eða belgjum, eða nokkurn þann hlut er í belgjum eða ⸢bǫndum [var. benndum AM 134 4° 31v12] er, þat skal vera jafngott innan sem utan
Jb 22111●●● Se brodir, þesse bo᷎nd hefi ek afgangs, tak þau ok lat i laupa þina
cf.taugirnar 614¹⁸ ≠ lat. retinacula
61436 VP 61419●●● Grettir leiddi uxann, ok var hann mjǫk stirðr í bǫndunum, en allfeitr
Gr 16115÷ þa scal hann binda saman ef þat hlyðir. Nu lyþir þat eigi þa scal hann höɢva tre til viðia. oc bøta allri bót sva at honom lyðe með tálgo oc bande þoat heilact se
GrgStað 3220÷ Ef hundr er bundiɴ fyrir bure manz eða búð eða stío til varðar. þa abyrgiz sa sic er i band honom gengr
GrgStað 37114÷ Ef hundr er bundiɴ fyrir bure manz ... þa abyrgiz sa sic er i band honom gengr. oc sva þoat fenaþr gangi i band hundinom. þa *abyrgiz sa eigi er hund á
GrgStað 37115÷ ef hǽs er i bande. æða renne staurr firi. þa er þat eigi hans handvomm
Gulᴵ 2517÷ leggr hann þar band a fenað hans
Gulᴵ 6313÷ ef hann (ɔ: þjórinn) uerðr manni at bana. þa skal erfingi beiða vtt vxans. en eigande leggi band a oc fae honum i hendr
Landsl 684÷ ef hundr bitr mann. þa skal ... eigande leggi band a oc fae honum i hendr er bitinn uar
Landsl 6811÷ ef hes er i bande oc rennistaur firir. þa er þat eigi handuom hans
Landsl 15917÷ Þa svarar vlfrinn: sva litz mer a þenna dregil, sem onga frægð mvnac af liota, þott ec slita í svndr sva miott band
SnE 3627÷ en ef þat er gort með list ok væl, þott þat syniz litit, þa kemr þat band eigi a mina fætr
SnE 3628÷ en ef þv fær eigi þetta band slitit, þv mvntv ecki hræþa mega goþin
SnE 373÷ vfvss em ec at lata þetta band a mik leɢia
SnE 376÷ En er vlfriɴ spyrnir, þa harðnaþi bandit
SnE 3712÷ er vlfriɴ spyrnir, þa harðnaþi bandit, ok þvi harþara, er hann bravtz vm, þvi skarpara var bandit
SnE 3713÷ ef han bær hena eda bindr ok er hon blo eda blodog. þa er han sæckr .iij. morkum firir bond ok .vj. firir ben. ok adrar sæx. firir hialeghr
BorgKr² 35721÷ leggja hvárki á bast né band
Jb 16311
4) (pl. bǫnd) (fange)bånd, lænker, fangenskab ⫽ (pl.) bonds, fetters, captivity
●●● (fig.) Sléitz þu bꜵnd ór drotteɴ
~ lat.vincula
Vulg Psalm 115,16 ●HómÍsl¹⁸(1993) 27r15●●● þa fello bond af hondom hans oc fiotrar af fotom
Eras 1724●●● Þenna mann let Felix i bøndum vera
~ lat.vinctus
Vulg Act 25,14 Páll¹ 2326●●● let ec marga hans menn setia i bønd
~ lat.in carceribus inclusi
Vulg Act 26,10 Páll¹ 23236●●● var han bunndinn oc i myrqvastofo settr ... En ... þa er han sat i bondum ...
~ lat.in vinculis
HistScholPL 157119 JBapt¹ 84717●●● tokv æsir þarma hans ok bvndv Loka með ... ok vrþv þꜹ bavnd at iarni
SnE 6923●●● þa mun ek a fꜳm dꜹgum hafa Jugurtham i bꜹndum
~ lat.in catenis
8624 Rómv595(2010) 862●●● Þeir Magnvs konvngr drapv marga menn i landgǫngv sinní. en gerðv svma handtekna ok rakv ȷ́ bǫnd
Huldaᴵ 16011●●● Sigurðr ok Haukr ho᷎fðo komiz or bo᷎ndum ok varð halldi Olafs konungs
ÓTᴵᴵ 11416●●● ef no᷎ckuʀ setr klerk j bo᷎nd eða læsir j myrkua stofu. eða oðru varðhalldi
StatJón 18131●●● þer uitið Uilhialm kapalin uorn ... halldinn i bondum ok dyflizu
Thom² 39024÷ almáttegr goþ ... sléit bꜵnd eilífs dꜹ́þa oc þungrar synþar
●HómÍsl¹⁶(1993) 22r17÷ syngueþ eɴ þa .v. pater noster. i miɴing þeirra meinlǽta er guþ þolþe af vꜵ́ndom mꜵɴom. Fyrst epter sócn gyþinga er þeir villdo grýta haɴ. oc haɴ þolþe bǫnd. oc hálshogg. kiɴhesta. oc hrækingar. oc bardaga
●HómÍsl³²(1993) 49v26÷ Unngan mann noccon ... toco hæiðnir menn ok fluttu til Vín-lannz ok hǫfðu þar í bꜵndum. ok heftu með oðrum hǽr-fæ‹n›gnum mꜵnnum
ÓH619 12021÷ siþan scal hann i bondom fara við mer til fraclandz
KlmFrg 55723÷ aðrer oðer. oc i bundum (baunðum skr. over linjen, cf. ed. note) hafðer
Menota: 8vb17 BarlA 1630÷ þeir drapo þar menn en gerþo svma hertecna oc raco i bond
Mork 13721÷ heyrdu þeir grat oc veinon micla þar til er sat í bꜹndom hernvmit lið. var þat bvndit vm nę́tr a landi vpi
ÓH 4473÷ Sua skal um konor iamnskylldar sem um karlmenn nema hann briotez or bondom þæim sæm hann var fire æði saker i settr eða verðr vaða verk oc sanni þat með typltar (sic) æiðe ef tortrygð læikr a
Járns 26633÷ ef maðr verðr oðr sua at hann bryz ór bondom oc verðr hann manzbani þa skal bæta af fe hans fullom botum ef til er
Járns 2671÷ Nv er þat oðs mannz verk þuiat æins ef hann bryz ór bondom oc vito menn þat
Járns 26710÷ hava svikit sinn herra. oc settan í bond sem einn illvirkia
~ lat.retrusum in uincula regem
Alexandreis 17616 (VII 104) Alex 1046÷ Fyrir hvi vartu sva diarfr enn vandi niðingr. at þu þorðir í bond at fǫra þinn heʀa
~ lat.regem / Vincire
Alexandreis 2155 (VIII 346) Alex 12516÷ at þæir take ærkibyskupenn ok reke i bond, sva skiott sem hann stigr fotum a land
Thom¹ 21715÷ helldr hon þann hertekinn með sinni illzkvfvllri vndirhyggiv. er hvarki matti aðr ... hallda bavnd ne borgir
StjC 4182÷ ef maðr lægzt með einni huærri þeirri þa utlægiazt þau bæðe oc firirgort fe sinu uiðr biskup nema þui at eins at hann briotezt or bandum eða viti mænn at sannu at œðe hefir verit sen a honum aðr oc siðan
FrostKrᴵ 1493÷ Nv uerðr maðr sua oðr at hann bryzt or bondum oc uerðr manz bane. þa skal bꝍta af fe hans fullum botum ef til er
Landsl 5419÷ Nu er þat þui at eins oðz manz uig eða uerk at hann briotezt or bondum oc at skynsamir menn uiti sanna ꝍðe a honum
Landsl 5511÷ Heyr þv míg drottinn míɴ ... sva sem þv heyrder petrvm a sia. pavlum i bavndom
~ lat.in vinculis
10929 BǿnAlk 10911÷ þat er odz manz vig. er madr bryst or bandum eda skynsamer menn hafe adr seit a honom fulkomlegar ꝍrslor
GulKrNA 32431÷ þar liggr hann i bavndvm til ragna rꜹkrs
SnE 705÷ viþir losna or iorþv vpp, en biorgin hrynia, en fiotrar allir ok bꜹnd brotna ok slitna
SnE 712÷ ef maðr lægzst með æinni huærri þæirra. þa vtlæghiazst þau bæðe ... nema þui at æins. at han briotezst or bondum. eða vitu menn með sonnv at ꝍðe hafe verit synn a honum aðr. oc siðan
JKr 3758÷ Nu uærðr maðr sva oðr at han brytzt or bondum
Bl 21430÷ varð sa at burðr ut i Flateyio. at þar e᷎rðiz kona. ok varþ i bønd at fe᷎ra
GBpA 727÷ hann varð vitlavs ok æʀ sva at hann varð J bondvm hafva
JBpA(2003) 4817÷ hann flutti Joachaz herleiddan ok halldinn i bo᷎ndum aa Egiptaland
Stj³ 6522÷ var hann þrekaðr mio᷎k af harþri knvskan ok bo᷎ndum
cf.þar sem Hallfreðr sat bundinn harðliga
895 Hallfr61 9211÷ Þa var ek j stockin bundin; for vid mer ‹midium› digur jarnngiord, ok læst nidr j stockin; mo᷎rg bo᷎nd hafda ek o᷎nnur, ‹þaug i beini stó›do
ÞJ 1914÷ var Oddr þar fundinn ok ⸢síðan bundinn [var. færdr ȷ́ bo᷎nd AM 309 4° 37ra28]
var. Ebˣ 541 → Eb AM 309 4° 37ra28÷ tíu skyldu á hann hlaupa, en sumir skyldu bera bǫnd at fótunum
Gr 16713÷ Nivnda kvol er elldlig bond er þravngva ollvm lidvm
~ lat.ignae vincula
12335 Eluc238XVIII(1989) 12315÷ svá scal um konur iamscylldar sem um carlmenn. nema hann briótiz ur böndum þeim er hann var í settr fyrer sina ꝍði oc *tortrygð leicr á
Frostˣ 1685÷ Um ꝍran mann ef hann brýzc or böndom
cap.
Frostˣ 1687÷ Nú er þat því at eins óðs manns verk ef hann brýzc or böndum oc *vitu menn þat
Frostˣ 16817÷ þeim jo᷎rd j bandi sundurdreífíngar
~ lat.et sorte diuisit cis terram in funicolo distribucionis
12819 (Vulg Psalm 77,54) GlossPsalt 12919÷ takit þenna níðing ok leggit í bönd
KlmBˣ 6615
● bǫnd ok bardagi
●●● Cristr sat þolen-moðlega gyðingum bond ok bardaga. brixli ok lygi. látr ok haðung
HómNo¹⁶ 7824●●● (fig.) var kona nökkur norðanlands svá sjúk ok sálug, at sakir ‹þess› varð hún opt at þola bönd ok bardaga
GBpD 1832●●● ok letz mik yfirstiga elld ok iarn, bo᷎nd ok bardaga
Agat² 125÷ þolldi saklaus baund ok bardaga, spott ok spytingar, sar ok suida
MarE 41626
5) (i forb. m. sindssygdom ⫽ in conn. with mental illness)
●●● Eiɴ ungr maðr ... at huga litill oc litt [o]rð stilltr toc vit fiʀing sva at hann varð i boɴ[d]um at hava
JBpAFrg(2003) 4128●●● Ef maðr verðr óðr svá at hann brýzc or böndum oc verðr hann manns bane. hann scal fara af landi
Frostˣ 1688
6) (fig.; om hæmmende bånd ⫽ fig.; of constraining bonds)
●●● skulu ver leysa baund otru hans oc lata eigi af at hialpa honum, aðr hann kennir skapara sinn
~ lat.solvamus nodos incredulitatis ejus
MelitoHeine 11614 Jón² 4539●●● nu er tękilig tiþ su er mer byriar at leysac (!) or bondom licams oc fara til cristz
~ lat.á vinculis corporis
PassBlas 340a41 BlasA623 3525●●● Hun strauk þa med sinni blezadu hendi miukliga vm kuerkr hins siuka mannz ok munn, leysandi band hans tungu ok eyrna
cf.Sa madr ... daufr ok mallaus
66515-16 ~ lat.vinculum
HFars 178533 MarD635ˣ 66531
7) bind, forbinding ⫽ bandage
●●● vorv bvndnar hendr hans a bak aftr. hann hafði band fyri avgvm ok signað þa nockot fra avgvnvm
TrójHb 22024●●● Eptir þat leysir Arne prestr bond af sarum Arons
cf.ok binda um (sár Arons)
2187-8 GBpA 21817●●● tok prestur bond af sarinu, var hun þa alheil
ÞBpC³ˣ 35512
8) [við e-n / með e-jum] forbindelse, forbund, bindende aftale, forpligtelse ⫽ bond, relationship, confederacy, binding agreement, liability
●●● (om ægteskab ⫽ of marriage) þau sem uilia loglega saman bindazst. skulu lysa lata aðr en ⸢band fulgerizst [var. samband gerist fulkompligha GKS 1154 fol “C”, etc.]. soknar presta sina openberlegha i kirkiu .iij. sunnudagha
JKr 3701●●● Nu af þui at *heilagrar kirkiu ‹laug› uꜳ́ta sua at liotligr kaupmꜳli eða af rettinndum v́mꜳ́ttuligr mꜳ ecki band full kom‹n›a með rettu
ÁBp220 3421●●● þeir raða nu til fasta með ser. at veitaz aller at malinu ... ganga nu siðan i bond ok eiða
BandM 379●●● þa streingium wer með io᷎fnu bandi boðorðzins formenn ok staðanna yfirdomara at eptir sinu megni fylgi þeir fram með vanduirkt ok striðleika so᷎gðum ok lo᷎gteknum skipanum
StatPáll² 71330●●● (om slægtskabsbånd ⫽ of bonds of kinship) Ero þet þa .xx. band sem hiunscapp megho hindra af guðsyfium
StatPáll³ 75520●●● (om slægtskabsbånd ⫽ of bonds of kinship) Werða oc so morgh bondin bæði við þen sem a er haldit. oc so við foður oc moður sem margir halda a. en engi guðsifiar verða þeirra i millum sem heldo (undir byskupshǫnd)
StatPáll³ 75526●●● þeir er fyrst hafa til verkast. og so hiner er netiast sidan j bande med þeim. af samuist þeirra
DI I (*[1173]›AM 186) 22232●●● (om ægteskab ⫽ of marriage) vm þessa sifskape er madrenn berr a sik eda adra mæinbughi þa er þetta band meghe loglega rifta
DN VII (*1305›DonVar 1ˣ) 2727÷ (om ægteskab ⫽ of marriage) at menn skvli lysa lata ed minntza þria tima j heilagri kirkiv adr enn band fvllgioretz
DI VIII (1514) 52517÷ enn hitt sem fyrer ondverdu var o nytt matte aungva hefd gio᷎ra nie band og atte fyrer ecke ad halldast
ÁBpˣ 2313÷ fyrnæfndir utlænzskir vetrsætar utsættir af inganngu hæilagrar kirkiu ganga fram i bandet um sin illvilia ok vlyðni við guð ok oss
DN II (*1309›DonVar 1ˣ) 8422
9)
● lausn ok band [e-s] ?løsning og binding (i sag) (ɔ: magt til at binde og løse, suveræn ret til at afgøre alle sager; mul. med hentydning til den katolske læres nøglemagt, potestas clavium, cf. Vulg Matth 16,19; cf. item 18,18) ⫽ ?solution and settlement (of an issue) (ɔ: the power to bind and loose, the sovereign right to make a ruling; poss. with ref. to the theological concept of the power of the keys, potestas clavium, cf. Vulg Matth 16,19; cf. item 18,18)
●●● Þorgnyrr ... uar lo᷎gmadr a Tiundalande ... hann uar j mikille uirdingu med Æireki konungi þuiat þar uar lausn ok band allra uandamala sem Þorgnyr uar
Styrb 7130●●● þo at annar bæri kongs nafn þa var þar þo lausn ok band allra stormæla ok stiornar landzins sem jarl var
MírmA(1997) 18●●● Var þar þa lausn ok band allra stor męla sem Hakon uar
HÍ 215●●● saa aboti ... var j mikilli vinaatu vid Fulgida drottningu suo at þat var ⸢laust ok bundit [var. lausn ok bónd AM 471 4° “B”] allra hennar rada sem hann uilldi at wæri
var. Vikt 4121: AM 471 4° “B”
10) (pl.) (heiti; om de hedenske guder) de bindende (cf. de Vries 1957, 2-3) ⫽ (pl.) (heiti; of the heathen gods) “the binding ones”
Form.: band (30); bond (12); bondum (7); bo᷎nd (6); bondom (5); bǫnd (4); bandit (4); bande (4); baund (4); bo᷎ndum (3); bavnd (3); bönd (3); böndum (3); bandi (3); bꜵnd (2); bønd (2); bandum (2); bavndvm (1); bandet (1); bøndum (1); bondvm (1); bꜹndom (1); bannzins (1); bundum (1); bꜹndum (1); bǫndunum (1); bꜵndum (1); böndom (1); boɴdum (1); böndin (1); bónd (1); bondin (1); bavndom (1); bo᷎ndvm (1); bꜹnd (1); bandanna (1); bǫndum (1);
Comp.: aftr·halds- (1), al·gǫr·leiks- (1), ástar- (6), ástar·sam- (2), ást·semðar- (1), blíat- (1), blóð- (3), blý- (3), brynju- (3), dauða- (6), elsku- (4), festi- (1), fót- (1), friðar- (3), frið- (3), gull- (4), hals- (1), handa- (40), handa·a- (1), handar- (5), hand- (1), hand·sals- (1), harms- (1), her·tekningar- (1), hjalm- (8), hjóna- (6), hjóna·lags- (2), hjóna·sam- (1), hjón·skaps- (12), hjú·skapar- (12), hjú·skaps- (3), hnakk- (2), hǫfuð- (1), hǫmlu- (1), il- (1), illsku- (1), járn- (4), kimbla- (3), klyf·bera- (1), klyfja- (2), kross- (2), kverk- (3), lang- (5), legg- (1), leggja- (1), lík- (2), minnar- (1), minnis- (3), mittis- (1), mǫttul- (2), mǫttuls- (6), ná- (3), rá- (1), reyr- (7), sam- (69), sam·heldis- (1), sátt- (2), sax- (1), silfr- (2), silki- (3), skar- (5), sker- (1), skikkju- (2), skinn- (1), skjaldar- (3), skriftar·um- (1), stál- (1), synða- (13), talna- (2), tryggðar- (1), ull- (3), um- (13), vé- (20), við- (2), villu- (1), yfir- (1)
Gloss.: EJ; ClV; ClVAdd _; ClVErr _; ClVSuppl _; Suppl1 _; Suppl2 _; Finsen _; Fr; FrErr1 _; FrErr2 _; FrErr3 _; LLFrämm _; Hertzb; HertzbLat _; HertzbTill _; Suppl4 _; Fischer _; Anm _; Bin -band; Rím; LP; Med _; MedComp _; MedSimp _; WN _; AH; AJ; deVr; Fr4; NO; Walter _; ÁBlM (¹band); Bl item pl., cf. corr.; WPA _; ; EDPG *banda-
Litt.: Andersen & Andersen 1985 50, 343; Bjorvand 1994 63, 67; Falk 1914 142-143, 166; Falk 1919 181-182; Falk 1927 [ANF 43] 37; Høst 1949 427; Seierstad 1959 [KLNM 4] 77; von See 1964 129
Genre. (expected): legal works [jur]: 33 (11); religious works [rel]: 28 (31); romances [rom]: 15 (12); learned works [div]: 14 (4); contemporary sagas [bis]: 9 (8); family sagas [isl]: 6 (14); historical works [his]: 6 (20); charters [dip]: 4 (9); þættir [tot]: 2 (3); unclassified [ ]: 0 (0); legendary sagas [fas]: 0 (5);
External (non-ONP) resources:
...
...
...
...
IN PROGRESS
...
Lexicon Poeticum (2nd ed.)
This uses metadata and images from septentrionalia.net
bali - bann
...
...
DSL (experimental)
Searches Old Norse etymologies in ODS and Kalkar dictionaries based on data provided by Thomas Troelsgård from DSL’s digital resources in Nov. 2022. Old Norse homographs are not distinguished.
ODS: Baand (band)