móðir, móður sb. f.
(cf. mǿðr sb. f.) mǿðr sb. f. [1]
Status: excerpted citation slips citation text supplemented structured definitions in Danish definitions in English
1) [e-rs / at e-m] mor, moder
Þꜷ Þorolfr atto dottor unga er Þordis het. var męrin þar með moðor siɴi
Eg162θ(2001) 8915Var moðir hennar hernumin. En siðan tekin frillo taki. oc ecki at fręnda raði. oc flutt land af landi
Eg162θ(2001) 969Þóra hlað hꜷnd moðir Asgerðar var her tekin heiman fra Þoris bróðor sins. oc aɴat siɴi af Ꜷrlandi [fra] Bryniolfs
Eg162θ(2001) 976hon var sua getin at þa var faðir hennar oc moðir i utlegð konungs
Eg162θ(2001) 982(svá víða sem) mögr moðor callar oc moþir mög föþir. alldir ellda kynda. scip scriðr. scildir blícia
GrgKonᴵ 20614gavom ver þeim .íí. marka. bol ... oss oc mꝍðr vare til artiðarhallz oc commun þeira (ɔ: brǿðranna) til upphallz
NoDipl (1264) 3613Þat barn er oc eigi arfgengt er quict er i quiðe aðr møðriɴi se frelsi gefit. oc er þo þat barn friáls boret
GrgStað 688oc scal nefna þa baða þaɴ er a hendr er lyst. oc sva omagann oc sva feðr þeirra beɢia eða møðr
GrgStað 1185Ꜹþun lagdi mestan luta fiar þes er var fyr moþur sina aðr hann stigi a scip
AuðMork 1811Sv er hin þridia (erfð) er tecr broðer efter broðor. oc syzkin hvert samfeðra. ef moðer þeirra er mundi keypt
Gulᴵ 4823scolo þeir leysa undan þeim slicum aurum sem hann leysti undan mꝍðr þeirra
Gulᴵ 9218Þv scalt þiɢia bøn þina moþir
Mork 13923●●● þar como mę́þr barna hans til þingsins
Mork 19228En Gvðbrandr faðir þeira ok Gvðrun moðir þeira bioɢv vt i Viði-dal a bo᷎ þeim er siðan heitir a Gvðbranz-stꜹðom
Heið 7227Tekr hann Steingrimr til orða. ok mælti. þo er nv brytiað stormannliga moðir. ok ecki attv vanða til at gefa monnum sva kappsamliga mat ok er þesu mikit van stilli. ok ertv næ‹r› ovitandi viz
Heið 7325Nv sia þeir þat bro᷎ðr til Þuriðar moður sinnar. at hon var komin a bak hesti þeim er þav kꜹllvðo Eykiarð. ok hon hafði heimt huskarl sinn til fꜹrvneytis við sik
Heið 7419Gunhilldr drottning Noregs veldis vill sveininn til sin taka ok gera soma til hans ok moðvr hans
ÓTOddS 828●●● grvnr er moðr sveinsins at hon mvni gera við hann sem við fꜹður hans
ÓTOddS 1722moþir hans var spakona ok sa hon marga luti firir oc geck þat eptir er ho᷎n melti
ÓTOddS 2020Hvat ser þu moðir. eþa er nockot haskasamlikt mino rike
ÓTOddS 2027nam hann af mœðr sinne at ræþaz guð
Thom¹ 26mæv̇ðr sinni
Eluc675(1989) 764At þessum sveíni segi ek þic iafn sannan feðr, sem mig mę́ðr
Mág¹A 71Romaborgar kristni virða ok veria sem męðr sina
Thom³F 53128●●● koma baurnn i heiminn með haska mæðrinnar
ThPost² 72921husprœyu ok mœðr
DN IV (*1313›vid 1313) 10130●●● þæir brœðr waro loghlegha ættzleiddir æptir fodur sinn ok modur
DN I (1316) 13119ef maðr drepr faður sinn eða son. broðor eða moðor ... þa er hann ubota maðr
Landsl 511mógr modur kallar
Heiðy 9916moðir hennar var Þurið Illhugaðottir hins rauða
Heiðy 10626sa er nefndr Loki eða Loptr, sonr Farbꜹta iotvns; moþir hans *heitir Lꜹfey eða Nal; bræðr hans erv þeir Byleistr ok Helblindi
SnE 348Iorð, moþir Þors, ok Rindr, moþir Vala, [erv] talþar með asynivm
SnE 4013Iorð, moþir Þors, ok Rindr, moþir Vala, [erv] talþar með asynivm
SnE 4013solin hefir getit dottvr ... ok feʀ sv þa stigv moþvr siɴar, sem her segir
SnE 769en hann skall moðor fylgia. oc taka rett eftir moðor fæðr sinum
JKr 34319þeir sia sitt havfvt ok sinn foðvr havggvinn hvila i faðmi mæðrinni
Thom³G 5354hon gaf þat mæðr sinni
JBapt²A 91616var sveinninn skírðr með mœðr sinni
MarB 7218þann er bækr kalla matricidam, þat er sá maðr er drepr móður sína
Æv¹ 97er með sinni forualdri mæðr ok odrvm astvinum lif[ir] ok rikir j æining hæilax annda
Æv238XXVII 3287næst modur minni
~ lat.secundum matrem meam
Epistola 12 AlexBr226 1564Heilsa mædr mina. ok systr minar. kięrliga
AlexBr226 16618hún vaknaði með feginleik, ok sagði mæðr sinni ok mörgum öðrum
GBpD 17223væll ek mer leghær stad ... hia fæder minum ok mœder
DN III (1358) 24134heittr Olafr bondi hennar ... at lata [sy]ngia salv messo fodvr ok modvr Gvdmvndar byskvps
GBpB(2018) 23019Varu sua þessar .ii. heimsins halfur Affrica ok Europa kallaðar ok nafngiptar. onnur af mæðr konungsins Agenoris enn o᷎nnur af hans dottur Europa
Stj¹ 8219mædr hennar ok brødrum gaf hann ok godar giafir
Stj¹ 13735Afsakadiz hann ok ‹lyginni› uiðr sinn feðr ... fyrir þa lydni sem hann ueitti sinni mædr
Stj¹ 16819sagði ⸢moðirin [var. meðrin AM 227 fol 48ra9] sua
Stj¹ 19811hafdi mer ecki iamkiært verid sem renna ecki aftr hug til fedr eda mædr
Malc 43812verðir þet lifs laust við ⸢moðerena [var. modurina AM 350 fol “B”, etc.]. þa scal þet skiraz
StatPáll³ 75718ek hefir ok alldri mina mædr sied
Gibb 903vil eg hitta mina mædr ok eftir spyria huert mitt faderni er
Gibb 905●●● Heyrit er, fedr ok mędr, brędr ok systr
MargA 48036●●● hittu þeir svein einn í eynni, ok spurði Vémundr, hvers sonr hann var. En hann kvazk vera sonr móður sinnar
Reykd 1891huer skaum edr skadi sem ger er dotturinni, dreifiz su suiuirding allt til mędrinnar
Thom² 45034Ef þu att eingan fedr ne mędr, af hueriu undre ertu þa alinn?
Vǫls 4219kiore þorgerdur modur hennar sigride dottur sina mala konu j gard ... olafs
IslDipl ([1447]) 38132●●● er þat sannazt at þar hefir fiandjn funndit modr sina er þær eigazt uid
Vald 6615dagliga minte ⸢moder [var. modur AM 567 I 4° “B³”] hans hann a at ...
var. Vikt 411: AM 567 I 4° “B³”bid gud at hann uilie syna þier huersu þin moder megi hialpazt
Æv696² 2042[s]yndizt honum hans modur
Æv696² 2045villde modvren þo avngva barns fostrv hafa nema sialfa sig
RochReyk 13418hann var broder Elizabeth sem moder var at Jone baptista
ServReyk 1939Þesse Memelia var syster Elizabeth at modrene en ecki at favdvrnvm. og hiet hann Ellivd
ServReyk 19314Ek er Anna, Mariu mo᷎dur, full af nꜳ̋d
Anna238III(2001) 15328Fagnar nú ⸢*móðir [AM 180 b fol “C”; non emend. modurinn] fríðu barni
Bærˣ 9013n.vaar herra konongren fader vaar oc ver ok fru drothninghin moder vaar hafum til laght med godra manna hiolp
~dominam reginam matrem nostram
161 DN II (*1276›apogrˣ) 1337●●● Sa skal faðer at barne er moðer segir a hendr
Frostˣ 13019Þat scal dóttir taca í arfi móðor sinnar ef bróðir lifir. clæði öll bena guðvefiar sciccior oc óscoren clæði öll. þat á bróðir
Frostˣ 21031Sunr á særclæði öll oc beckclæði oc cofra oc húsbúnaða. en yfirbreizl á dóttir ef móðir hennar átti
Frostˣ 2114mo᷎dur
~ lat.spes mea ab uberibus matris mee
1819 (Vulg Psalm 21,10) GlossPsalt 1919modur
~ lat.De uentre matris mee deus meus es tu
1820 (Vulg Psalm 21,11) GlossPsalt 1921mo᷎dir
~ lat.Quoniam pater meus et mater mea
3211 (Vulg Psalm 26,10) GlossPsalt 3312selur modur hans honum gullsiod ... og bad hann vel niota og vel fara
HeiðrUˣ 1174modur min gaf mier Tyruing
HeiðrUˣ 1179bǫrn grietu Enn fedr eda mædur mättu eigi duga þeim
HrafnB²ˣ 5215faþer Ǫzorar fǫþor Þórdísar móþor Halls á Síþo fǫþor Egils fǫþor Þorgerþar móþor Ióaɴs es fyrstr vas byscop at Hólom
Íslbˣ 4017faþer Ǫzorar fǫþor Þórdísar móþor Halls á Síþo fǫþor Egils fǫþor Þorgerþar móþor Ióaɴs es fyrstr vas byscop at Hólom
Íslbˣ 4018móþer Þorsteins eɴs Rauþa fǫþor Óleifs fęilans fǫþor Þórþar gelles fǫþor Þórhilldar Riúpu
Íslbˣ 4019móþor Þórþar hesthǫfþa fǫþor Carlsefnes fǫþor Snorra fǫþor Hallfríþar
Íslbˣ 4021móþor Þorlács es nú es byscop í Scálahollti nę́str Gizori
Íslbˣ 4022faþer Helgo moþor Einars fǫþor Eyiolfs Valgerþar sonar fǫþor Goþmuɴdar
Íslbˣ 4024er hann kom heim til ⸢mœðr [var. móður AM 531 4°ˣ “b”] sinnar
KlmBˣ 5212●●● Hrafn ... var kendr við móður sína ok kallaðr Finngerðarson
StuᴵR440ˣ 1322●●● Mœðrnar bölvaðu feðrum barnanna, er ekki þora sín börn fyrir vesöld at verja móti þeim, er börnin taka
Trist¹ˣ 5011
2) bedstemor
● gǫmul móðir
fieck hann at skilia at þessi qvinna mvnde vera gamla moder hins vnga konvngs
AnnaReyk 3926●●● Jhesvs bar þꜳ vpp sina blezada armleggi og lagde vmm halsen ꜳ gomlv modr sinne og hlo at henne
AnnaReyk 39421Heil sierttv allra helgazta gamla moder almathogs gvdz
AnnaReyk 40722
3) (spec. om den hellige guds moder Maria)
Heilog Maʀia móþer drottens míns
●Bǿn15²(1993) 90v26●●● seɴdi guþ drottiɴ engil siɴ Gabriel til fundar viþ mario meþ þui eyrende at segia henni þat at guþ siálfr káus hana til móþor sér
●HómÍsl³⁸(1993) 62v30hótíþ Marię moþor dróttens es í dag er halldeɴ
●HómÍsl³(1993) 1v1Dýrkom drotningo móþor almattegs guþs
●HómÍsl³⁷(1993) 61v19var meþ þeim mǽr oc móþer guþs maria
●HómÍsl⁹(1993) 10v8⸢Guðs moðor hælgum vér mysteri [var. Mustere drótningar helgom vér HómÍsl¹⁵(1993) 19v17]
HómNo³¹ 1461er gvð drottinn ... veitti ⸢medr [var. modr Holm perg 1 4° “E”] sinni
MarA 36023En at er uítanda at uarum herra Jhesu Christo var til boðit. ok hans ⸢mæðr [var. blezadri modur AM 651 I 4° 6r21] þessa brudlaups
~
PS 54410 JJ SÁM 1 41va25stigr haɴ vpp til himna rikis ... at ꜳseandi sinni ⸢blæzadu mæðr [var. blezadri modur AM 651 I 4° 15r20] ok xi postulum med audru lærisueinum
~
PS 55930 JJ SÁM 1 45ra1þeir sia ... guð ... ok hans sætu ⸢moþur [var. mædr AM 651 I 4° 56r20]
JJ SÁM 1 60va29næst sinni haleitri mæðr marie
Jón⁴ 49128⸢mędrinnar [var. modurinnar Holm perg 1 4° “E”, etc.]
Mar240a 8939at ek hefer gefit gv‹d›e allzvalldanda ok hans signvdv mo᷎dvr ok ollvm gvds helgvm monnvm þav tvttvghv hundrvt er ottar bear‹‹nar››son hefer mer sellt
IslDipl (1401) 1481mædur sinne uorri frv
Trist¹Frg1878 20215klerkr ... er miok godviliugr war til guds þionustu ok hans modur
~ lat.eius alme
MirMar1927 1912 MarD634ˣ 119118
● móðir miskunnar/...
kvaddi hún sér til hjálpar móður allrar miskunnar, jungfrú Mariam
GBpD 1672A millum þeira sat modir myskunnarinnar
~ lat.Mater misericordiæ
HelChron 106128 MarE 53620þu ert modir elsku ok heilagrar uonar ok gudligs otta
MarE 10142●●● O Maria ... þu moder nadar
MarE 10147sancta maria ... moder allra myskunsemda
FormBrúðᴵ 16821●●● Heyr, himinrikis drottning, modir myskunnar, brunnr allrar milldi
~ lat.Domina misericordiæ
SpecH 252a1 (VII 84) MarD634ˣ 76823witradizt sialf modir myskunnar honum i draumi
~ lat.mater misericorie
MirMar1927 1510 MarD634ˣ 76923ek heiti Maria modir myskunnar
~ lat.Mater misericodiæ
SpecH 261a60 (VII 108) MarD634ˣ 88326
4) (om abbedisse)
skipadi fru abbadis henni ꜹll forrædi stadarins. Vard hon þui modir systranna, at hon setti sik fyrr vndir sanna lydni
Mar233 52224Mædr munklifissins
VP 66313
5) (om lærer/opdrager)
6) (om moder jord)
7) moderdyr
Sva er mælt þoat dilkr fylgi moðir siɴi o mercðr. at sa eignaz hann er ána á
GrgStað 2312●●● þa skal hann fa til .ij. skilrik vitni at þat er hans sauðr. ok þar kenna þæir moðvr til
SkipSauð¹ 4725huelparnir klora mædrinnar kuid
Stj¹ 809fé úmarkat ... þat er móðir mǫrkuð berr eigi vitni um
Jb 1826
8) (om kristendom, spec. den katolske kirke)
kirkian er moþir allra kristinna manna
~
PS 56416 JJ SÁM 1 45vb38heilog r[i]tning er sonvm gv[d]s einvm riten. En heilog kristni moder lẏkvr þeim vpp oll bẏrgi med lẏkli david. þat er christvs
Eluc238XVIII(1989) 1172En heilog kristni moder lẏkvr þeim vpp oll bẏrgi med lẏkli david. þat er christvs
~ lat.mater Ecclesia
11719 Eluc238XVIII(1989) 1172
● almennilig móðir
heẏr þu hinn sæli Petre ok bleza fauður. en tak vid broður þeim er med þer skal veria almenniliga mo᷎ður
~
PS 3917 Pétr SÁM 1 9ra2almenniligh modir (ɔ: kirkjan) sitr ok drypr med haurmung ok grati, fellir tꜳr blodi blandat i ydru augliti, ogh er sua sett sem teinn i backa ok hofd at skotspęni
Thom² 44918
● mǽr ok móðir
męr ok moðer kristni. fysiz fagrliga a sionu þersa mannz
Æv657 3237þviat męr ok moðer kristni. fysiz fagrliga a sionu þersa mannz
Æv657 3237gerir mær ok móðir heilug kirkia einkar rèttliga, þó at hún aptr taki þat privilegium, þvíat einn ok hinn sami lutr er í tímanna grein ýmisliga gerandi
GBpD 4314
● hin rómverska móðir
Nv mꜳ ok hin romverska moðir allra kirkna yfir slikvm lvtvm eigi leingr þegia amælislavst. þvi at hver skavm ok neisa sem gior er dottorinni. þꜳ fellr þegar sv svivirðing ok til moðvrinnar
Thom³G 53713kiorinn confirmeradr ok uigdr skal sialfr sækia pallium i pafagard fyrir þa rauksemd, ꜳt hin romuerska modir skal profa fyrr bædi lifs fegrd ok uizku, enn hon ueitir þat
Thom² 32718●●● kalla þeir skylldugt, at hin romuerska modir styrki hann i logligri framferd
Thom² 3668þui er ydr bædi ueitandi saunn elska ok allr sꜳ styrkr, sem hin romuerska modir kann ydr ueita
Thom² 37518
9) (om moderkirken i Rom el. hovedkirke generelt)
ver vilium fyllgia fotspoʀom moðoʀ varar Rumaborghar kirkíu er alldri lyckir aftr sít miskunnar skaut þeím sem til hænnar vilia vikia
NoDipl ([1286]) 5018hæilagrar Roma kirkio, þæirrar er allra varra er moðer oc rangdœmðum rett gerer
Thom¹ 993●●● móðir vár heilug Hólakirkja
GBpD 4031Hofuð-kirkian, modirin, sat i sorg oc svt, oc svmar *dætrnar meðr henni, en svmar *gleymdv yfir hennar harmi, lifði hverr sem lysti, enn engi þordi vm at vanda, ne satt at mæla
StuᴵK 28927uigiz hann byskup i sialfri hofudkirkiunni, sem modir er yfir allri Einglandz kristni
Thom² 31828wær hofum vntt ok skipat worræ anðaligræ modur hæilagræ kirkio ok staðnum til æuenligrar æignar jardhænnar walþiofsstadæ ok arnar stadæ
IslDipl (1430) 27511●●● ath aa hyggia byscopligs æmbettis ... skyldar oss til ath huer æin kirka wors byscops dæmis hafuæ sinn rett ok frælsæ ok æinkanliga wor helgasta modir hæilogh hola kirkia
IslDipl (1432) 29830Margar eru adrar kirkiur i borginni, þoat sia se módir allra
Dám 5021var sú kirkja hér á landi fyrst prýdd í tígins manns grepti er at réttu kallask andleg móðir allra annarra vígðra húsa á Íslandi
Hungrvˣ 786
10) [e-s] ophav (til ngt)
Form.: modir (14); modur (12); moðir (10); moder (9); mæðr (7); moþir (7); móþor (6); moðer (6); mædr (6); móðir (5); moðor (5); móður (4); mœðr (4); móþer (3); mꝍðr (3); moþur (2); mo᷎dur (2); mæðrinni (2); mędrinnar (2); modr (2); mędr (2); moðoʀ (2); moþor (2); mædur (2); mo᷎dvr (2); moðvr (2); módir (1); moþvr (1); mę́ðr (1); mo᷎ður (1); mædrinnar (1); Mœðrnar (1); moður (1); móðor (1); moðerena (1); (1); modurinn (1); modirin (1); modvren (1); møðr (1); møðriɴi (1); modrene (1); modvr (1); mœder (1); Mædr (1); moðirin (1); moðr (1); mę́þr (1); mæv̇ðr (1); medr (1); mæðrinnar (1); mo᷎dir (1); męðr (1);
Comp.: barna- (4), barns- (2), danz- (1), drengja- (2), for- (1), fóstr- (14), friðlu- (1), fǫður- (17), goð- (1), guð- (4), guðs- (8), hesta- (3), jarla- (5), konunga- (13), konungs- (7), lǽri- (6), mat- (2), mis·kunnar- (7), móður- (12), stjúp- (13), til·ǿskingar- (1), ver- (5)
Gloss.: EJ; ClV; ClVAdd _; ClVErr _; ClVSuppl _; Suppl1 _; Suppl2 _; Finsen _; Fr; FrErr1 _; FrErr2 _; FrErr3 _; LLFrämm _; Hertzb; HertzbLat _; HertzbTill _; Suppl4; Fischer _; Anm _; Bin -móðir; Rím; LP; Med -od-; MedComp _; MedSimp _; WN _; AH; AJ _; deVr; Fr4; NO; Walter _; ÁBlM; Bl; WPA _; ; EDPG *mōder-
Litt.: Gering 1916 [ANF 32] 24; Gunnar F. Guðmundsson 2000 284; Hægstad 1915 52; Jochens 1996 (Mother) 211-217; Kahle 1901 [ANF 17] 99f; Olsen 1932 (GrønRun) 247 note 6; Seip 1949 [ANF 64] 163; Seip 1955 72, 135, 243, 254; Sigurður Skúlason 1929-1930 [APS 4] 120
Genre. (expected): religious works [rel]: 62 (38); romances [rom]: 15 (15); legal works [jur]: 14 (13); charters [dip]: 14 (11); historical works [his]: 12 (25); family sagas [isl]: 10 (17); contemporary sagas [bis]: 9 (10); learned works [div]: 8 (4); legendary sagas [fas]: 4 (6); unclassified [ ]: 1 (1); þættir [tot]: 1 (3);
ÞH (red.) — February 2013
External (non-ONP) resources:
...
...
...
...
IN PROGRESS
...
Lexicon Poeticum (2nd ed.)
This uses metadata and images from septentrionalia.net
mjõt - morðkannaðr
móði - mót
...
...
DSL (experimental)
Searches Old Norse etymologies in ODS and Kalkar dictionaries based on data provided by Thomas Troelsgård from DSL’s digital resources in Nov. 2022. Old Norse homographs are not distinguished.
ODS: Herre (herra móðir!) ODS: Moder (móðir) ODS: Vær- (verbróðir, -faðir, -móðir, -systir)