á·trúnuðr, á·trúnaðr sb. m. [·trúnaðar, dat. -i]
Status: excerpted citation slips citation text supplemented structured definitions in Danish definitions in English
1) religion, trosretning, tro ⫽ religion, creed, set of beliefs
●●● Ec hefe synþer gꜵrt i hindrvítne oc í forneskio. i atrvnaþi rꜵngum
●Játn¹(1993) 67v21●●● þeir skylldu skilia sik fra vnytum atrunaðe. oc samsætte sik við guð
BarlA 16517●●● Sagþi at hann var hvarki cristinn ne heiþinn. hꜹfvm ver felagar ꜹngan atrvnaþ aɴan en trvvm orko oc afli oc sigrsęli
ÓH 5314●●● oc megi egi hallda hattom oc atrvnaþe siɴa forelldra
Jvs291 237●●● þæsser luttir hꝍyra till villu ok hæidins atrvnaddar
GulKrNA 3082●●● hǫfðu þeir kastat inum forna átrúnaði, en konungr hafði kristnat Vestrlǫnd
NjM 25510●●● hvern ꜳ trunat hefir þu ef þu ert heiðinn ok þo engi blót maðr
EindrÓT 2204●●● Sveinn sagðiz ecki fuss at breyta þeim ꜳ trunaði er hans frændr ok forellrar ho᷎fðo haft
FinnÓT 10810●●● miklu voro fleiri landnama menn heiðnir ok blot menn miklir þeir er með ollu afli stoðo mot rettvm ꜳ̋ trunaði
ÓTᴵ 2684●●● taka tal með ser ok raða gio᷎rdir vm vandkvæði þat er þeir hafa spurt. at Olafr konungr boþar ꜳ̋ hueriu þingi nyian ꜳ trunat
ÓTᴵ 3049●●● to᷎kum þa rað vart allir samt vm ꜳtrunaðinn. huern ver uilium hafa
ÓTᴵ 3691●●● vera einn lyðr undir einum lo᷎gum. ok hafa allir eitt nafn eptir einum ꜳ trunaði ok sið semð
ÓTᴵᴵ 1964●●● Syndu, drottinn minn ... hvarr ockarr *Jerachita hefir ok helldr falslausan atrunat
~ lat.rectam fidem
46927 VP 4699●●● þui j firra sid og aatrunade hier j landa þä var Dijiäna gidia køllud
DínDrˣ 69●●● þetta sä hinn er rängan ätrünad hafde
~ eng.of false be-leue
1928 ÆvMið¹¹ˣ 1910÷ ec hevi ... neytt (!) (ɔ: neitt) allum hinum fyrra minum atrunaþi
Jak² 53211÷ allir fiolkunnigir menn oc þer er með fornan atrunuð foru
ÓTOdd 1143÷ þeir ... firir letu fornan atrunað
ÓTOdd 1488÷ neitið scurðguðum oc rongum atrunaði
SJ² 7963÷ var þa sva comit at viðaz um sębygðir voro menn scirðir ... en um uppdala oc fjallbygðir var þa viða alheiðit, þvi at þegar lyðrinn var sialfraða þa festiz þeim þat hellzt i minni um atrunat er þeir hofðv numit i barnnøscv
ÓH 11110÷ inn um Þrandheim er allt folc naliga alheiðit i atrvnaði
ÓH 2668÷ hann segir þat fra trvnaþi sinvm at hann trvþi a matt siɴ oc megin. hefir mer segir hann sa atrvnaþr vɴiz at gnogo her til
ÓH 5576÷ synde hann þat at þesse atrunaðr. hafðe hegomlegr veret
Alex 2111÷ þeir oc sem tælia eða fremia rangan atrunað fyrir monnom
ÁKr 297÷ Sua þæir er tælia oc fræmia rangan atrunað firi mannum
EiðKrA 3922÷ með ofmykilli uillu oc heiðnum átrunaðe
GulKrNB 32634÷ hǫfðu þeir kastat enum forna átrúnaði, er konungr hafði kristnat Vestrlǫnd
NjR1908 2315÷ Njáll sagði þá: Svá líz mér, sem enn nýi átrúnaðr myni vera miklu betri, ok sá mun sæll, er þann fær heldr
NjR1908 2319÷ þessar hæiðnar þioðir gio᷎rðv ser skvrðgoð hverr eftir sinvm atrvnaði
StjC 64016÷ þo hafi þer nockut forneskiu ok þess konar atrvnat sem oꜱ er oskaptiðr
Heiðy 10524÷ þa a konongr ok byskup med gaumgæfue at ranzsaka at mænn fare eigi med ofmykilli villu ok hæidnum atrunade
GulKrN 5616÷ þæir men sem tæilia æda fremea rangan atrunad firir monnum
BorgKrNᴵᴵ 29624÷ þer þionið skepnvnni með ravngvm ꜳtrvnaði
Ant 10518÷ taldi konungr tru firir þeim ok bað þa kasta forneskiu ok illum atrunaði
Hallfr 494÷ Njáll sagði þá: Svá lízk mér sem inn nýi átrúnaðr muni vera miklu betri, ok sá mun sæll, er þann fær heldr
NjM 25514÷ Ert þu Andreas, sa er niðr brytr hof goða varra ok teygir menn til þeirar nybreytni drambsamligs atrunaðar er Romaborgar hofðingiar buðu með aullu at eyða
Andr²A 37522÷ þu uill at ver hafnim ꜳtrunadi þeim er varir feðr ok alt forellri hefir halldit fyrir oss fyrst vm bruna olld ok nu vm hauga o᷎lld
ÓTᴵ 331÷ trauðr er ek at fyrirlata þann ꜳtrunat sem ek hefir haft ok halldit alla æfi ok mínir frændr ok forellrar fyrir mer
ÓTᴵ 14312÷ sendi boð vm alla Vikina. at engum manni skylldi hlyða at hallda þeim ꜳ trunadi er jarlar ho᷎fðo boþit
ÓTᴵ 14715÷ mantu þer ok mo᷎rgum oðrum visa af dauckum villu uegum heiðins ꜳtrunadar ꜳ biartar go᷎tur heilagrar truar
ÓTᴵ 15315÷ mikill luti þess lyðs hafði aptr horfit til heiðingligrar skvrð goða uillu. fra rettum ꜳ trvnaði
ÓTᴵᴵ 3343÷ nu skal fyrst segia hversu hann leiddi til sannz atrunaðar fauþur sinn ok hans heima menn
ÞorvVÓTᴵ 28419÷ Egiptalandz monnum uirðiz þat eitt bannat uhæfu uerk. lettliga fyrir miok ulikan atrunat. at eta medr ebreskum monnum
Stj¹ 21714÷ [var. setti hann mikillíga hvg sín motí ǫllum blotskap ok illvm atrvnadi AM 62 fol “D¹”, etc.]
var. ÓTᴵ 1044: AM 62 fol “D¹”÷ Go᷎ymir iðir firir runum. galdrum oc gerningom. lifiom. hindirviti oc ollum atrunadhe þeim sem heilog kirkia kennir iðir eigi
StatÁrni 84335÷ huern hefir þu atrunat ... ek trui a matt min ok megin
Fær 493÷ [var. æigi ueit ek at sa atrunadr se betri er þu bodar en hínn er ver ho᷎fum adr alla æfui haft GKS 1005 fol “D²”]
var. ÓTᴵ 21910: GKS 1005 fol “D²”÷ kuezt Sueinn eigi mundu bida ⸢hinn [var. hinns AM 343 c 4°ˣ “C”] þridia eplissins: þessu fylger nockur diofuligur krapptur ok rammur atrunadr
Yngv 378÷ (þeir) er ꜳ mot vilia standa raungum atrunadí ok eigi sam þyckiazt
Mess²625 3236÷ stefndi Þorsteinn Búa um rangan átrúnað til Kjalarnessþings ok lét varða skóggang
Kjaln 107÷ Bjǫrn varð þess víss, at þau hǫfðu annan átrúnað, ok þótti honum þat lítilmannligt, er þau hǫfðu hafnat fornum sið
Ebˣ 1016÷ Illa mun yðr faraz ... nema þú hverfir aptr til míns átrúnaðar
Flóamˣ 3512÷ at vér mynim hafna átrúnaði þeim, er feðr várir hafa haft fyrir oss ok alt forellri
Hkrᴵˣ 18917÷ Vel líkar mér þat, er ek finn þat, at þú þykkist eigi þar allt traust eiga, sem hinir fyrri frændr þínir hafa átrúnað haft
Magn¹ˣ 2435÷ hæidnir menn ho᷎fdu til min vm stund vándan ꜳ̋trunad
ÓGeir73ˣ 72032
2) [e-rs/e-s / á e-m/e-u / á e-n/e-t / til e-rs / við e-n] tro (på ngn/ngt), (religiøs) overbevisning ⫽ faith/belief (in sby/sth.), (religious) conviction
●●● hann sá otal manna snvasc fra scvrþgoþa blótom. oc til atrvnaþar. viþ eíngeteɴ són gvþs
ClemCod645 667●●● Hakon hafði meiri atrunað en flestir menn aðrir ablotum
ÓTOdd 7114●●● Þat hafði Olafr konungr fundit at Þro᷎ndir ... hafþu atrunuð mikinn enn a guðunum
ÓTOdd 14715●●● synndi hann. þeim berllega. oc predikaðe firir þeim. atrunað heilax logmals guðlegra boðorða
BarlA 16520●●● Allan atrunað goða varra, þæira er ver hyggium at alldrege mætti sigroð verða, þa unytir hann
Jón¹FrgA 43621●●● En þo at laɴz folk væri hæiðit oc hæfði æigi átrunað rettan til guðs i þann tima. þa var þo þat folk sva í trunað sinum at ...
Kgs 10212●●● Til hvers boðar þu atrunuð (!) a Jesum
Jak³ 53519●●● þeir dyrkudu hunnda oc apyníur ... þat var þeirra skilningr oc atrunadr ad ...
GenealSnE 6357●●● á því fjalli hafði Þórólfr svá mikinn átrúnað, at þangat skyldi enginn maðr óþveginn líta ok engu skyldi tortíma í fjallinu, hvárki fé né mǫnnum, nema sjálft gengi í brott. Þat fjall kallaði hann Helgafell
Ebˣ 913●●● sa var atrunaðr hæiðinna manna at aller þæir er af sarom andaðuzk skylldu fara til Valhallar
FskBˣ 496●●● Hófsk þá af nýju átrúnaðr við Óðin ok áheit
Hkrᴵˣ 225●●● þar haufdu frændr heɴar siþan ꜳtrunad mikiɴ ꜳ́ hólana var þa giaur haurg er blót toku til. trudu þeir þvi at þeir dæi i hólana
LdnStˣ 1587●●● Var þat þá átrúnaðr manna, at þeir menn myndi lengr lifa, sem tvau nǫfn hefði
ÞHvítˣ 1914÷ ok á hann hafa callat með trausti ok á-trvnaðe sér til miscunnaʀ
ÓH619 1126÷ En þo at þeir være heiðnir annars kostar. oc heifði eigi retta tru til guðs. þa hofðu þeir þo þenna atrunað sva staðfastan at þeir hugðu þat hvetvetna rét dœmt vera. er sa konongr dœmde
KgsFrgβ 13637÷ þo at folkit hæfði æigi atrunað rettan til guðs. þa hæfnði hann þo þæss
Kgs 10414÷ sa var atrvnaðr borgar manna. at engi mynde leyst fa scanklana fra okeno
~ lat.Certa fides
Alexandreis 4017 (II 80) Alex 2026÷ Þor var sva umbuð veítt fyrir sakir mikils atrunaðar er Serkir hofðo til hans
Alex 2129÷ veit ec eigi hvart þat var af nattvro sialfs steinsens eða olli atrvnaðr sa er þeir hafðo a steininom
Þiðrᴵ 1076÷ ek kom þer vndaɴ atrvnaþi diofla fyr vaz scyrn
Jón³ 1513÷ þeir (ɔ: andskotar) vitu fyrir oorðna luti, til þess at þꜳ megi þeir framarr svikia menn en aðr, þꜳ er þangat hafva ꜳtrunað
Páll²A 24731÷ Þat var þeira átrúnaðr, ef málit gengi saman, þá er optar væri reynt, at þess manns ráð myndi saman ganga, ef málvǫndrinn þyrri, en þróask, ef hann vissi til mikilleiks
Korm 2059÷ Var þat ꜳtrunaðr landz manna at Freyr væri lifandi sem syndiz isumu lagi
ǪgmÓT 1310÷ biðr ek ydr at þer leggit nu af fyrnsku ok fiandans uillu en takit aftr atrunat vid allzvalldanda gud
ÓTFlat 4033÷ hon uendir þangat til ollum sinum atrunade ok helldr hann (ɔ: vingul) firir gud sinn
Vǫlsa 33225÷ hefir þat verit átrunadar godra manna, at þeim mætti verda þat til andar heilsu at lauga sig i þvo sama vatni
KirjA 678÷ sé ek nú, herra, at þú leggr næsta átrúnað ⸢við karl þenna, ok hans hrópan [var. á hrópan kalls þessa AM 590 a 4°ˣ 25v36]
Mág² 7310÷ hann var blotmadur mikill og hafdi mikinn atrunad vid godin
Fljˣ 10525÷ Sǫgðu þat sumir menn, at Eirekr hefði haft á því (ɔ: dýrinu) fornan átrúnað
Flóamˣ 537÷ vier hofumm þann atrunad, ad ecki [v]erdi af þeim monnum er heitstreinngingar fella ꜳ̈ sig. Þa hliop hann af baki og hio til Einars, hann fieck þegar bana
Hrafnkˣ 137÷ hann hafdi sua mikinn atrunat ꜳ fialli þui er stod i nesinu er hann kalladi Hælga fiall at þangat skylldi engi maðr vþveginn lita
LdnHb105ˣ 322÷ Veiztú eigi þat, at hinir fyrri frændr þínir hafa haft lítinn trúnað á þess-háttar mönnum sem ek er? Ok má þér þat þörf vinna, at þú leitir eptir at vita forlög þín af Ólafi digra ... er þér hafit allan ⸢átrúnað [var. trunat Orkn 9519] á
Magn¹ˣ 24230÷ hǫfðu flestir þat fyrir satt, at Brandr hefði átrúnað á Faxa
Vatnˣ 7727
3) [e-rs/e-s] dyrkelse, tilbedelse, afgudsdyrkelse, kult ⫽ worship, idolatry, cult
●●● brutu niðr scurðguð sin sialfir oc hofnuðu allum þeira atrunaði
ÓTOdd 8816●●● skurguða atrunað
~ lat.idolorum servitus
Vulg Galat 5,20 BarlA 342●●● En þar uar blót skógr einn mikill nær borginni sa er þæir hꜹfðu atrunað mikinn ok træystiz her liðið fyrer þui æigi að hauggua
Rómv595(2010) 2726●●● Pilatus let færa likneski tiberíȷ́ keiꜱara ... i salomons musteri. til lotníngar. ok atrunadar
Gyð(1995) 2055●●● ek hefir gvðin i marga staði suiuirðt ... brotit likneskíur þeira. brent hof ok ho᷎rga ok alla uega eyðt þeira ꜳtrunaði
ÓTᴵ 3747÷ oc at ec mege hann. fra skilia fiandans villu. oc skynlausra guða atrunaðe
BarlA 16919÷ ræinsaþer þu þær þa ær þu lastaðir falsligan hegoma oc atrunað ferliga[ra] guða
BarlB 21818÷ væfzt hann ienne somo samre sini villo oc hinum forna feandans atrunaði
BarlB 22616÷ farit nv oc kallit a þa davða sem þer hafit yðr valit til atrvnaðar
StjC 40421÷ Hieu eyddi fvllkomliga oc maði af Jsraels folki allan atrvnað Baal
StjC 6301÷ at hann hafi alldregi blotat skurð goð. ok allr þeira ꜳtrunaðr var honum leiðr mio᷎k
ÓTᴵ 1482÷ kendi þi folki sem þar bygdi þann atrunat at dyrka elld ok sol
Stj¹ 7324÷ hro᷎lfr war suo forspar af sinne illzku ok uo᷎ndum ꜳtrunade. vissi hann fyrir komu þeirra
~
Rafn 1830 14118 HG AM 152 fol 151vb25÷ hann hafdi svo mikiɴ atrunad ꜳ fiall þad er stod i nesinu er hann kalladi Helgafell at þangat skylldi eingi *madr oþveigiɴ ʟita
LdnStˣ 1535
4) [við e-n] troskab, følgeskab ⫽ fidelity, loyalty
●●● er þeir comu litlu a leið at slæva hugi manna til atrunaðar oc astar viþ postolann, þa tocu þeir þa œþi oc uraþ firir sic at leggia
Barth² 76512●●● þu ert vis von. sannr atrunað (sic). vrugt hæle
~ lat.uera promissio
JDamBarl 8129 BarlA 10821●●● en her mun eẏþaz ꜳtrvnaðr vid Simon fra þessi stundo
~
PS 5319 Pétr SÁM 1 12ra2÷ heþan af. mvn eyþasc atrvnoþr viþ simon
ClemCod645 4621÷ tekr alþyða manna at leɢia til hans astar hug mikinn. iatrvnaðe ok bioða margir menn honum heim at lata uigia ser ⟨vatn⟩ eða scripta mønnum
GBpA 7530÷ hann (ɔ: Balaam) var blotmadr mikill ... Konungrinn hafdi mikinn aatrunat þar sem Balaam var
Stj² 33340
cf. simplex trúnuðr (193)
Form.: atrunað (12); átrúnað (8); atrunat (7); átrúnaðr (5); atrunaði (4); atrunaðar (4); atrunad (4); atrunadr (3); atrunuð (3); átrúnaði (3); atrvnaði (2); ꜳ trunaði (2); ꜳ trunat (2); atrunade (2); atrunaðe (2); atrvnaðr (2); atrvnaþi (2); atrunaðr (2); ꜳtrunaðr (2); ꜳ trunadi (1); atrvnaþar (1); átrvnaðe (1); ꜳtrunaðinn (1); atrunadí (1); ꜳtrunadi (1); atrunadar (1); ꜳtrvnaðr (1); atrvnoþr (1); átrúnaðar (1); ꜳtrunað (1); aatrunat (1); ätrünad (1); atrvnaddar (1); ꜳ̋trunad (1); ꜳtrunaði (1); ꜳtrunade (1); atrvnat (1); átrunaðe (1); aatrunade (1); ꜳ̋ trunaði (1); átrunað (1); atrunadhe (1); ꜳtrunat (1); atrvnadi (1); ꜳtrvnaði (1); átrunadar (1); atrunaþi (1); atrvnaðar (1); ꜳtrunad (1); ꜳ trvnaði (1); ꜳtrunadar (1); atrvnaþr (1); atrvnaþ (1); atrvnað (1); atrvnaþe (1); atrvnaðe (1);
Comp.: goða- (1), sið·ferðis- (1), skurð·goða- (1), skurð·guða- (1), villu- (2)
Gloss.: EJ _; ClV; ClVAdd _; ClVErr _; ClVSuppl _; Suppl1 _; Suppl2 _; Finsen _; Fr; FrErr1 _; FrErr2 _; FrErr3 _; LLFrämm _; Hertzb; HertzbLat _; HertzbTill _; Suppl4 _; Fischer _; Anm _; Bin _; Rím _; LP _; Med _; MedComp _; MedSimp _; WN _; AH; AJ _; deVr _; Fr4; NO; Walter _; ÁBlM _; Bl; WPA _;
Litt.: Bjarni Guðnason 1993 58-65; Bjarni Guðnason 1993 [Studia Islandica 50] 58
Genre. (expected): historical works [his]: 37 (19); religious works [rel]: 32 (29); family sagas [isl]: 16 (13); legal works [jur]: 7 (10); romances [rom]: 6 (11); þættir [tot]: 6 (2); legendary sagas [fas]: 3 (5); contemporary sagas [bis]: 1 (8); learned works [div]: 0 (3); unclassified [ ]: 0 (0); charters [dip]: 0 (8);
External (non-ONP) resources:
...
...
...
...
IN PROGRESS
...
...
...
...