1krúna sb. f. [-u; -ur]
(cf. ¹kóróna sb. f., ²kóróna sb. n., króna sb. f.) 1kóróna sb. f. [82] 2kóróna sb. n. [1] 1kóróna sb. f. [82] 2kóróna sb. n. [1] króna sb. f. [1]
Status: excerpted citation slips citation text supplemented structured definitions in Danish definitions in English
I.
1) (øvrighedspersons/konges værdighedstegn) krone
Hakon konungr bar crvnv viij dag iola
cap.
HákEirsp 63323kóngr ... tekr upp allan sinn hinn bezta skrúða er hann hafði til, setr sína dýruztu krúnu á sitt höfut
Æv¹⁸ 696at bæði gefi hann (ɔ: keisarinn) krunur konungum ok pallia erkibẏskupum
~
PS 6763 JJ SÁM 1 72va23uaru .xii. hinir dyrstu steinar umuergiss aa krununni
Stj¹ 20612syndiz henni saa madr um alla luti likr Joseph. at klædnadi. krunu ok konungligum rikisuendi
Stj¹ 20818þar voru og geymd hennar (ɔ: dróttningar) tijgnar clæde og kruna
SigÞǫgl 1839Hakon konungr bar krunu sina krunu messo dag i Oslo
AnnHˣ 7229
● vígja undir krúnu [e-n]
2) (som symbol på kongemagt, etc.) ’kronen’
hæiðrum ver stað hælghu Marie vaarar capellu j Aslo æfenlegha staðfæstande at huær sem hennar formaðr er æftir konongs tilskipan. skal vera krununnar canceler
DN I (*1314›vid 1321) 1278●●● Engar giafr skal ek oc til taka at ingiold ne rettyndi ⸢krununnar [var. konungdomsins RbHM (*1302)² 538, etc.] minki eda undan gange
RbHM (*1302)² 538trygdu þau ok skœyttu opt nemdr jarder ... vndir krununa till æfvenleghrar eighnar
DN X (1345) 4514allar þær eignir, sem at fornu hefði til heyrt krúnu keisarans ok nú veri skutlaðar, skal hann með sterkri hendi aptr skipa fyrra stétt
GBpD 525ver ... hopomzst at þer skulur framleidist oss ok krununni viliughir ok lydnir vera j ollum stykkium
DN VI (1358) 27724at stẏrkia illgerðarmenn. moti krununnar rett. ok landzins lo᷎gum
DI II (*1342›AM 350) 76521gerdu þeir Magnus kongr ok Jon erkebyskop e᷎uenliga skipan melle kirkiunnar ok krununnar
AnnL 25931Domiciano bannsettum verðr þat flutt firir orðsending proconsulis, at Johannes fangi krununnar er þa nalægr
Jón⁴ 4764i þeirri þio᷎d risu drambsamir menn med o hlydne vpp imo᷎ti krununne
~
HMSᴵᴵ 9834 Nik Holm perg 16 4° 27v17drottin sem hann smurdi til krvnunnar
~
HMSᴵᴵ 15630 Nik Holm perg 16 4° 59v6hellt hann ok kapsamliga ollu sinu riki ok krununnar rett huerir sem a uilldu sæilazst o rettliga
ÓH1005 81013Farit heim aptr til konungs yduars ... Ef hann kallar þat fylgia krunu sinni at hallda sidueniur allar i Einglandi, þott monnum syniz þer berliga moti kirkiunni, *fylgi vorri⸣ krunu med erfdum miklu lofsamligar at hialpa nꜹdstaddum
Thom² 41421oss syndizt konung dominvm ok krunonne j noreghe stor skadi vera j gerdr ok olavghliga at byggia suo burt mins herra konungsins parta at hans godz liggi her j landit far lavst ok forganngizt
IslDipl (1409) 1735Her med studdo keisarans kruno marger agætir hofdingiar
ClarB 116varir foreldra konungar i Norighe hafua ... krununnar oc konungdomsens eignir fengit þeim till uidhirlifuis
DN XII (*1361›AM 902 a) 7918ath hann hefde vnt virdiligvm herra olafue ... alla skatta. skylldur ok sakeẏre ... sem almvgin er skylldugur vpp ꜳ krvnunnar vegna
DI V (1463) 39821þui traustare samþykt mætti halldazt mille krununnar ok kirkiunnar
DI III (*1358›AM 135) 12110Giordu þeir Magnus kongr ok Ion erkibiskup æuinliga skipann millum kirkiunar ok krununar
LBpB 1024þad sem Gudmundr heitinn hafde forbroted mót krúnunne
DI VIII (*1480›Lbs 871ˣ) 6620Bref ydart kom til vaar j Berghvin ... j hveriu þer sagder ydr hafva undir stadet þyngsll oc aflogleghar agongur er ver oc vorer brœdr væittum oretlegha krununni i Noreghi
DN VII (*1320›DonVar 1ˣ) 1011ver oc varer brœdr hafvum þar æingan vilia nokkorskynss rangleghar agongur at væita krununni ... hælldr vilium ver styrkia minn herra konunginn oc krununnar reett i Noreghi
DN VII (*1320›DonVar 1ˣ) 1015honum þikkir Karlamagnús keisari meðr minni mœðu strítt hafa fyrir Hispanialandi en honum virðist tilheyriligt þeirri krúnu, er keisarans bíðr í himinríki
KlmBˣ 13727Wier wardweitumm her þat fee er ꜳ Sancta Maria med Gudi og þat er suo mikid og frialst fyrer hans krunu ath eingumm kongi skal her skatt af giallda
Þiðrᴵᴵˣ 38815
‖ (propr. comp.) :
● falla undir krúnuna
● gefa upp krúnuna [e-m]
var hann fanginn. ok gaf vpp ⸢crv́nvna [var. konungs nafn AnnSk 19427] bŕðrvm sinvm
AnnReg 13938vard hann fangenn og gaf upp krununa og komst epter þad a flotta j Konga hellu
ÁBpˣ 4210þa er hann kom aptur j Svyaryke, vard hann fangenn og gaf upp krununa
ÁBpˣ 4210
● heyra krúnunni til [!]
skulu þeir oc erfa lausa fe oc gripu þa alla er ei hœyra ⸢krununni [var. coronenne Landsl 293] til
LandslBorg 53a22hann heyrir til krúnunni ok várir langfeðgar hafa þetta gull átt langa æfi
Æv¹⁸ 686Sua skulu þeir ok erfua lausa fe. ok grípí þa sem eighi ho᷎yra. ⸢krununne [var. coronenne Landsl 293] til
Landsl1154 8832giorizt hann hit fremzta rꜳd konungsins i allri uirdingu næst honum sialfum, skipandi morgum hlutum, er krununni til heyra
MarE 6208
● hollr ok trúr krúnunni
● verða sekr við krúnuna
● vígja til krúnu [e-n]
Hann vígði til krúnu Friðrek keisara fyrsta með því nafni
GBpD 313Theoballdus erchibyskup uigir til krunu þenna nyia konung, ok þui var vinatta þeira sæmilig
Thom² 30610
3) [e-s] tornekrone, martyrkrone
Þar með skalltu sýsla þér svá fallna krúnu álitz sem hon sé af þyrni gjör
Æv⁴⁸ 15825huer hans lifsbok, sem lesin vard, liodar enn leynir æigi, huer hædar skugsio ok hofdingia spegill hann hefir verit formonnum kristninnar ... med olmusugædi ok ubeygdri stadfesti, allt til krunu blodsins
Thom² 29520Þa sende og Philippus Fracka kongur Magnuse konge part af krunu vors herra Jesu Christi
ÁBpˣ 424●●● Joan Erki byscop com i land með lvt af ⸢crvnv [var. þorn koronv AnnVet 4927; var. þorncrv́nv AnnReg 13930] vars herra
AnnResˣ 293nú græðir drottinn hann svá at heilu, at við fyrsta ilm sem krúnan tókz út, fekk hann fagra sýn
Æv¹¹531ˣ 4123
4) kronraget isse, tonsur
Prestar scolo ... lata af havɢva kampa sina oc skeɢ. oc lata gera krvnv sina vm sinn a manaþi
●GrgKonᴵ 2120leypr fram hinn þriðe riddare hoggande meðr þi mote til hofuðs erkibyskupenum, at hann sueipar til suerþino sniðande mikinn þora krununnar af honum, aukande sua hit fyrsta sarit
Thom¹ 2625allir menn skylldu ganga til scriptar. a skipino. eɴ kenne menn allir skylldu gera krunur sinar. ok skylldu menn taka at heita
GBpA 1422mællti einn konvngsmaðrinn. Veiz þv eigi enn þꜳ at oss er nv kenntt at raka krvnvr yðrar klerkanna
Thom³G 53535hvert ofsoknar sverð reið arvm siþarr yfir krvnv Thomas erchibyskups
MarS 17922Sva var þessi himnakonvngs virktavin grimliga felldr i gvðs vingarði, at krismaligr partr byskvpligrar krvnv var sniðinn með hꜹsnvm mikill af hans høfði
MarS 20119Herra Electus býðr yfir allt skipit, at menn gangi til skriptar ok kennimenn semi krúnur sínar
GBpD 4921Þa mælti biskups-efni, at allir menn skylði ganga til skripta, oc kenni-menn allir skyllði gera crvnor sinar, oc skyllði stofna heit ... Þeir hęita at gefa alinn af secc hveriom, oc gera mann til Roms, oc gefa halfa morc vax fyrir mann til kirkna. Þa fell þegar veðriþ, oc fengv byrr til Norex
StuᴵK 26919Sigurþr hio aa lenda⟨r⟩nar mikit sar. Gudmunðr hio i krvnvna, ok var þat bana-sar oc
StuᴵK 41718●●● Skegg sitt ok krunu skolo lærdir menn lata raka sva opt sem þarf. ok hafa hárskurd kringlottan svo stutann at syniz eyra snepill
StatEi² 5329Þeir foro þa at fiɴa Gvdmvnd byskvp ok redvz vm vid hann. hversv med skylldi fara. enn hann sagdi sva at þat væri hvgboð hans at ecki mvndi stoda at vigia *Bard leingra fram fyrir sakir ospektar siɴar. enn þat qvez hann þo vilia at Bardr hefdi iafnan krvnv sina
GBpB(2018) 19913var a honvm halfvr fiordi tꜹgr saranna ok flest j hofdinv ok var þo ecki sar ⟨j⟩ krvnvnni
GBpB(2018) 2005hann sueiflar til suerdinu ok snidr naliga burt af haufdinu alla krununa
Thom² 44138þu ert nu likr einum presti saker krunu þinnar
BevB(2001) 1294⟨K⟩rvnnu vígslv skal madr fyst taka ok skal honum þa krvnv gíora
VígslA 1082skegg sitt oc krvnv skulu lærdir menn lata raka suo opt sem þarf oc harskurd kringlottan suo stutt at eyrna snepill syniz
DI II (*1345›AM 39) 80420●●● Sá var einn riddari með konunginum, er ... bókin segir at guðs bannsetning hafi fengit af prestum ok persónum ok öllum þeim er krúnur bera
KlmBˣ 513⟨Þeir fedgar voro [í lítlu] stofv ok hǫfdv latid skafa⟩ krúnur ok raka sér. Var Kálfr acolitus, en Guthormr ⟨sonr hans⟩ djákn
StuᴵR8ˣ 45520
5) pryd, klenodie, juvel
þa er brann Cristkirkia er kallazst matte kruna oc prydi þessa landz
DN VII (*1328›DonVar 1ˣ) 14029til guds ok hans modur, er rettliga kallazt hin fegrsta kruna annarra dygda
MarD634ˣ 7817
6) hæder, ære, belønning, (himmelsk) salighed
eigi kom honum í hug, at hans lífi mundi heyra svá himnesk krúna
Æv² 158ok set í frá þér allan ótta, berr þik æ glaðr í guðligt stríð, þvíat krúnan er æ því fegri, sem sigrinn er frægari
GBpD 4611ok þótt hann sjái ofsóknar grein verða útlægum biskupinum til krúnu, skilr hann at flestum verðr til bótlausrar pínu
GBpD 899veitandi honum þinn faðm. til andaligrar elsku ok ẏfirvættis krvnu
~
PS 55522 JJ SÁM 1 44ra7Þessi rꜳð fremiaz oll, sem egnd voru, rettlátum til krunu, en syni ranglætis til pinu
Jón⁴ 49919vard hans prydi mikil ok kruna vegsamligh i himinrike
JJFrg 64136
● eilíf krúna
cf. eilífðarkrúna sb. f.
veri guð með þér ok sæmi þik makligri tígn, gyrðandi lendar þínar með réttlætis linda ok höfut þitt meðr eylífri krúnu
Æv¹¹ 381hversu hifneskliga herra Johannes son Zebedéi for framm af stundligu lifi til eilifrar krunu með allzvolldugum guði
Jón⁴ 49437Ek skal nv gefa þer fyrer starf þitt eilifa krvnv ok koronv
ÓH1 8218
7) (om mønt) krone
II. (cogn.)
sendi Gvðolfr son sinn Eilif ⸢krvno [var. kęnni HákFlat 374]
HákFris 41834sende Gudolfr son sinn, Eilif ⸢krunu [var. kęnni HákFlat 374]
Hák81 34617
III. (y. isl.)
IV. (propr. topogr.)
Form.: krunu (14); krununnar (10); krúnu (8); krvnv (7); kruna (6); krununa (5); krununni (5); krununne (4); krunur (4); crvnv (3); krúnur (3); krvno (2); krvnunnar (2); krunonne (2); Krununni (2); krúnan (2); krvnu (1); krvnvr (1); krvnvna (1); crvnor (1); krvnvnni (1); krúnuna (1); krununar (1); krúna (1); krúnunni (1); crv́nvna (1); krúnunne (1); kruno (1);
Comp.: dýrðar- (1), ei·lífðar- (1), konungs- (1), pínslar·vǽttis- (1), píslar·vǽttis- (4), tattara- (1), tígnar- (1), þolin·mǿðis- (1), þorn- (1), þyrni- (3), þyrnis- (1)
Gloss.: EJ ¹krúna; ClV; ClVAdd _; ClVErr _; ClVSuppl _; Suppl1 _; Suppl2 _; Finsen _; Fr; FrErr1 _; FrErr2 _; FrErr3 _; LLFrämm _; Hertzb (kóróna) item krúna → kóróna; HertzbLat _; HertzbTill _; Suppl4 _; Fischer; Anm _; Bin; Rím; LP; Med _; MedComp _; MedSimp _; WN _; AH _; AJ _; deVr; Fr4; NO; Walter _; ÁBlM; Bl item cf. corr.; WPA _;
Litt.: Grøtvedt 1939 76, 102-103; Gunnes 1974 [KLNM 18] 468; Jakobsen 1901 [ANOH 1901] 125; Kahle 1901 [ANF 17] 122; Veturliði Óskarsson 2003 [BA 43] 53, 102, 103, 105, 119, 154
Genre. (expected): religious works [rel]: 31 (22); charters [dip]: 20 (6); contemporary sagas [bis]: 16 (6); historical works [his]: 11 (15); romances [rom]: 6 (9); legal works [jur]: 5 (8); unclassified [ ]: 1 (0); legendary sagas [fas]: 1 (4); learned works [div]: 0 (3); family sagas [isl]: 0 (10); þættir [tot]: 0 (2);
AS (red.) — August 2012
External (non-ONP) resources:
...
...
...
...
IN PROGRESS
...
Lexicon Poeticum (2nd ed.)
This uses metadata and images from septentrionalia.net
kristni - kundr
...
...
DSL (experimental)
Searches Old Norse etymologies in ODS and Kalkar dictionaries based on data provided by Thomas Troelsgård from DSL’s digital resources in Nov. 2022. Old Norse homographs are not distinguished.
ODS: Krone (krúna) Kalkar: Krune (krúna) ODS: krone (krúna)