1fasta sb. f. [*-u]
Status: excerpted citation slips citation text supplemented structured definitions in Danish definitions in English
I.
1) det at faste, faste, sult, (om kirkelig pønitense) faste, (kirkelig) fastetid, fasteperiode ⫽ fasting, fast, hunger, (in penance) fasting, (religious) fast, period of fasting
þa es þeír meóþa sic í fꜵstom. eþa í vǫcom
●Hóm237¹ 962Sex ero nauþsynleger hluter heilagre cristneɴe. siþseme ... Jatning. scrifstar ganga meþ iþron. vokor. fǫstor. beoner. oc ólmóso géoþe
HómÍsl²⁰(1993) 29v17fostor. of þær réoþer loflega isidorus
HómÍsl²⁰(1993) 30r28Lę́gþa ec ꜵnd mína i fósto
~ lat.in ieiunio
Vulg Psalm 34,13 HómÍsl²⁰(1993) 30v7●●● Góþ er fásta ... ef hon er meþ stillingo frameþ
HómÍsl²⁰(1993) 30v13þuiat þat verþr hǽtt ef maþr tecr féotslo ramma meþ vanstillingo. epter mikla svengþ oc langar fǫstor. at haɴ halde veʀ féotzlo siɴe
HómÍsl²¹(1993) 31v5þegar es maþr fiþr sic sáran af nøckørum lęsti. þa scal haɴ fyrst bera til scriptar. oc taca script af lǽrþom maɴi. en síþan meþ bǿnom oc fꜵstom oc ólmosogerþom. léita at bǿta lꜵstona
~ lat.ieiuniis
CaesASerm 85232 HómÍsl²⁹(1993) 43r15●●● scal maþr ... elsca méiʀ fǫstor an crásir
HómÍsl³⁸(1993) 65r17Tíþa farar oc kirkiosócner. eigom vér at costgǽfa nu oc scoloþ ér þat vita at nu er eige miɴa i véitt ena rúmhelgo daga tíþer at séokia. heldr en lǫghelga daga utan fꜵsto
HómÍsl³²(1993) 49r33er olmoso gera eða bøner eða ⸢fastur [var. fostur Alk685 11013]
~ lat.jejunia
11034 Alk619 1117Ętne fyri fꜵstur
~ lat.per abstinentiam
13119 Alk619 1312A þessom dꜵgum sculum vér guði þiona í margre þolen-møðe. í fꜵstum. ok í vꜵcum. ok í ulogénne ꜵst
HómNo¹⁵ 7313En þes er læitanda hvi sia fasta scal vera .xl. natta. ... Fiorer tigir þat ero fiorum sinnum .x. en licamr mannz er scapaðr or fiorum hofuð-skepnum ... En oll boðorð guðs hefiasc a‹f› .x. laga orðum
cf. def. 2 HómNo¹⁵ 7425er drotens-dagar sciliasc fra fꜵsto. þa værða þar eptir .vi. dagar hins fiorði tigar til fꜵstunnar
“når søndagene trekkes fra [fastetiden]”, Salvesen 1971 83 (transl.) HómNo¹⁵ 756En er drotens-dagar sciliasc fra fꜵsto. þa værða þar eptir .vi. dagar hins fiorði tigar til fꜵstunnar. en þat er hinn tiunda (!) lutr allra missara
“fastetiden”, Salvesen 1971 83 (transl.); cf. def. 2 HómNo¹⁵ 757Su er fasta er ec valda qvað droten. Briot þu brouð þit fyrir hungraðan. ok læið in valaða ok vist-lausa í hus þit ok clæð þu nøctan er þu sér hann
HómNo¹⁵ 7712svát þę́r firléti licamliga hlvti. en þekisc aɴdliga hlvti. oc þyþesc fǫstor meír. en licamligar craser
Mth²Cod645 12212Um fasto a mote Olafs messo
FrostKrᵛ 420bið ec þic at þu miskunnir þvi er ec hevi misgort ... Hin friða kvað hann reiz mér eigi. legg slica skrift a mik sem þv villt þat sem einseto maðrenn talde fyrir mer fostur þær er hann lagðe a mic
Menota: 30vb1 Streng 11832En þau varo sva þunnmegin ok sva mioc faren af fastunni. at matr teði þeim þa allzecki. sva at þann hinn sama dag luku þau livi sinu firir kvelld
Streng666 2767Nv ero þeir dagar er Olafr hinn helgi. oc Grimkell biscop settu ... oc buðu fosto firi. oc nónhelgi
GulKrᴵ 109Nv ero dagar aðrer er eigi er nonheilagt firi ne fasta
GulKrᴵ 1017Uær skulom trua synðer firelataz med sanne iðran oc skriptagang með hollde oc bloðe vars drottens er i messunne helgaz með bæna hallde. oc olmosugerðom oc fǫstom
Járns 26211fyrir sva marga er hverr skylldr at gefa. sem log scyllda til fosto
ÁKr 325erv þeir fleiri dagar. sem með ⸢ymsom [var. ymissum AM 351 fol 83ra6] helgom oc faustom greinaz
ÁKr 4211þaðan erv .ij. nétr til Mathias messo oc fasta fyrir við þurf
ÁKr 4311Jafn skyllt er þeim monnom at varna við slatri a fosto tiþvm. sem eigi ero til fosto talþir sem hinom er scylldir ero til fostv
ÁKr 5111‹Vm fastu vm gan‹g›daga oc hælgi› emend. JKr 3593: AM 78 4° “B”
cap.
emend. JKr 3593: AM 78 4° “B”með ymisum fostum
GulKrNB 3317Nv ero þeir .xiij. dagar sem fasta oc nónhælgr er firir ok sua skal þyrma sem sunnu degi
GulKrNB 33115Nv ero þessir dagar talder er fasta skal firir uera oc nónhælgr
GulKrNB 33121Michials messo skal halda með nónhælge þo at þar se eigi fasta firir
GulKrNB 33123Nv ero dagar þeir aðrer sem eigi er nónhælgr firir ne ‹fa›sta. en þo skolu iamhælger firir uerkum sem sunnudagr
GulKrNB 33124Nv er langafasta en rꝍkelægazt a at haldazt af ollum fostum
GulKrNB 33212Jhesus Christus hælgaðe hana með sialfs sins fastu
GulKrNB 33213Sivkir menn oc umagar ero eigi scyldughir til þessarar fastu. en geri almoso i stað þes
GulKrNB 33214●●● sva var honvm ner farið af o᷎llo samt otta oc favsto. i at hann hafði æigi fæðv kent a tvæim dægrum
StjC 49232þeir skylldi kalla saman alla borgarmenn oc boða fo᷎stv vm alla borgina
StjC 6012ef maðr vinnr þa messo daga þa giallde hann .iij. aura oc sua ef freals maðr etr tuimæles þa oc var fasta boðen firir
FrostKrᴵ 14021Vm fastu oc dæilld mote Marie messo
cap.
FrostKrᴵ 14118með bꝍna hallde. með olmusugerðum oc fastum
Landsl 2229Nv ero þæir fleiri dagar er med ymvssum fasttvm oc helgum græinazst
GulKrNA 3162Nv ero þæir .xiij. dagar er fasta oc nonhelgr skall firir vera ok þvrma sua sem svnnv deigi
GulKrNA 31611Nv ero þesser dagar talder er fasta skal firir vera oc nonhælgr
GulKrNA 31617Michials messo skal halda med nonhæilgi þo at þar se eigi fasta firir
GulKrNA 31619Nv ero dagar adrer er eigi er nonhælgr ne fasta firir. ero þo jamhæilgir firir verkvm sæm svnnvdagr
GulKrNA 31621Nv er langafasta er rꝍckelegast a at haldazst af ollum fastum
GulKrNA 31719Jhesus Christus hælgade hanna sialfr med sinni fostv
GulKrNA 31720Sivckir menn oc omagar ero eiki scvldugir til þessarar fostv nema gere olmosso i stad þess
GulKrNA 31722Nv ero daghar aðrer er æingi er nonnhælgr firir [var. + ne fasta OsloUB 317 4° “E”, etc.] en þo skulu iamhælgr vera firir værkum sem sunnudaghar
var. JKr 35810: OsloUB 317 4° “E”er þar fasta firir en eingin nonhelgr
var. JKr 35819: OsloUB 317 4° “E”með ⸢fǫstum [var. fastum GKS 3271 4° 3v24]
var. Jb 188 → Jb GKS 3271 4° 3v24þæir ero .xiii. (dagar) en nonnhælgr er firi. oc firir .vii. af þæim er fasta boðen
JKr 3582En þessar ero .vi. (dagar) er nonnhælgr er firi. oc æingi fasta
JKr 3585Skall firir þæssom seau fasta vera
JKr 35814er firir þessom ængi fasta
JKr 35817med imisum fostum
BorgKrNᴵᴵ 29722Vm fostu oc nonhælgi
cap.
BorgKrNᴵᴵ 29730Nv ero þæir .xiij. daghar er fasta oc nonhælghi skal firir hallda
BorgKrNᴵᴵ 29731Nu ero þæir daghar talldir er fasta skall firir vera ok nonhælghr
BorgKrNᴵᴵ 2982Michials mꝍsso aptan skal hallda vid nonhælghi þo at æighi se fasta firir
BorgKrNᴵᴵ 2984Vm þa dagha er æi er fasta firir
cap.
BorgKrNᴵᴵ 2985Nv ero þæir daghar adrir er æighi er nonhælgr firir ne fasta
BorgKrNᴵᴵ 2986●●● Nu er langa fastu tid er rꝍkileghast a at fasta. hallda af ollum fastum oc mæst synd er i at briota
BorgKrNᴵᴵ 29831Jhesus Christus han hælghadi hana sialfuer med sinni fastu oc margt þar till flæira
BorgKrNᴵᴵ 29832Siukir men oc omaghar ero æcki skyldughir til þessarar fastu nema ...
BorgKrNᴵᴵ 29834‹Hver kykvende eta skal (var. vm fæzlu fang hvat etanda er a fo᷎stu tiðum eða utan faustu)›
var. ÁKr 5018: GKS 3270 4° “B”Þessar fostur bauð þorlakr byskup alþyðu vm fram þat er lögföstur eru taldar
Grg347Kon 25124hann ... ferr fra krasum til fo᷎stu
JBapt²A 8686þat er fiortan ꜳra læingd með bænum ok fostvm. hꜳrklædi ok knæfollum
Æv238XXVII 32711svá sem myrkr flýr fyrir ljósi, svá flýr fasta fyrir dýrðarfullri hátíð várs herra
GBpD 9339því ferr hann fram móti þeim er eptir lifðu ok svara máttu sínum glæp í Grímseyjarför, setr þeim bæði föstur ok fépínur
GBpD 13221En stríðan sú, er næfrinn veitir viðinum í neðanferð, merkir föstur ok bindandi
GBpD 1647●●● syndir fyrir lataz rett skriptuðum monnum ok rettruandum með ... o᷎lmusu giorðum ok fo᷎stum
ÁKrD 1631þickia honum þungar faustur eðr meín læti
FinnÓT 1094sexaura sekt huerr sem brytr helgina áá sialfuan daghin. edr fostuna firir daghinn
IslDipl (1365) 4132Kastadi uárr herra þersa faustu i eydimo᷎rk milli Jorsalaborgar ok Jericho
Stj¹ 14715i faustum ok annarri bindandi
Stj¹ 14828fastan ma honum medr engu moti fulluliga nægiaz ... utan aulmusugio᷎fina
~ lat.ieiunium sine elemosina omnino non sufficit
CaesASerm 76118 Stj¹ 14932nema messo dagar taki föstu af
Grg351 3614Serhuerir biskupar i sinum biskupadæmum ok erkibiskup i ollu sinu erkibiskupsdæmi hafa fullt valld til at dispensera ok lina skipanir vm fo᷎stur ok helgiholld
StatPáll¹ 70624at fiʀaz gialife en elska fostur ok bíndenndi
~
HMSᴵᴵ 8018 Nik Holm perg 16 4° 17r29þa ero barn þeirra arfgeng oc enga pino firir taka sculu þau huarke fostur eða feargio᷎ld ef lyst var sem fo᷎r seghir
StatÁrni 83834En ey er lyst oc verða þau at skiliast. þa sculu þau taka fullar scriptir með fostum oc vtistoðum oc fullum gioldum
StatÁrni 83839eigi heldir ma nakur maðr lofua at briota ne vmskipte a at gera þeim fostum sem bioðaz i heilagri kirkiu
StatPáll³ 75217●●● lid Suerris var þa sua mætt af fostu ok erfidi at þeir vrdu huilld at taka
SvFlat 54611leggr hann likam sinn undir þiꜳn ok þyngslir, fostur ok meinlæti med sua miklum hætti, at iafnuel leggr hann um hrid sialft alltaris embættid
Thom² 33918um faustuna annunciacionis
Not668 10912skalltu bidia, at menn veiti þer fo᷎stuna til guds þacka
CecA 2964Þvat dagh ... lauk hann þa fostu sinne
Encᴵᴵ625 424kvalde hann ok pinnde suo miug likama sinn j faustum ok vokum
~ lat.jejuniis
6733 Egid 676xv nætr til jons messo baptiste ok fasta firi uid þurt
Grg50 2602hun skylldi aungan pardun taka fyrir sina fostu fyr enn
~ eng.fastyng
427 ÆvMið² 411go᷎rt mer fo᷎stur og helgehald efter minum hugþocka
DI VII (*[1495]›Adv 21 7 14ˣ) 2408j fostu
~ lat.Et operui in ieiunio animam (meam)
9424 (Vulg Psalm 68,11) GlossPsalt 9525var leyddur j log, messu dagur hins sæla Thorlaks byskupz vm allt land, og sett fasta fyrer tueggia dægra
PBpˣ 41813
● fasta fǫstu
2) (spec.) (om den store årlige faste inden påske) langefaste, fasten ⫽ (spec.) (of the major annual fasting period before Easter) Lent
En með þvi at vér brutum .X. laga orð í eptir-lifi licams þes er af fiorum hofuð-scepnum er scapaðr. þa er maclect at vér møðum í fꜵstum ok í mæin-lǽtum þann hin sama licam .iiii. sinnum .X. daga
HómNo¹⁵ 7433S. kom i fystu viku fastu
ÓHLeg 5225ef boret er i fostu. þa scal haft væra at paschom
GulKrᴵ 1221milli iola oc fosto
Gulᴵ 8615þvattdag þann er .iij. vikur liva fosto. hindar dax of morgon
Gulᴵ 8820þvatdag þann er .iij. vicur liva fosto
Gulᴵ 9024oc hava stemt henne hit seinsta þvatdag þann er .iij. (vikur) liva fosto
Gulᴵ 9133at miðri fosto hit seinsta
Gulᴵ 9317þvatdag þann er .iij. vikur liva fosto
Gulᴵ 9317aðra fimt hefr at andres messo ok til fostu
SkipSauð¹ 5019hin .iij. fimt hęfr at fostu ok til olafsuoku
SkipSauð¹ 5021sunudagen nesta firir jgang fastu
DN III (1311) 961þau born sem alen ero firi fastu. þau skulu oll skirð uera laugardagen firi. er menn ganga i .vij. uikna fastu. um morgenan æftir
EiðKrA 3779i annare uiku fastu
GulKrNB 3325v́m varit i forstv
HákFris 42828drottins daginn fysta i faurstu
SvEirsp 26511meðan iola oc fastu
FrostKrᴵ 13219millim fastu oc miðsumars
FrostKrᴵ 13220Marie messa i ⸢fastu [var. langafasto Holm perg 35 4° “S”]
FrostKrᴵ 13826fra Marie messo i fastu. oc þo at hana bere mere paskum. þa skal þo eigi stefna
Landsl 207⸢fastu [var. langha fo᷎stu Landsl1154 8227]
Landsl 207hiner fvrstv ero. j anare vikcu fastu
GulKrNA 31711meðall iola oc fostu
JKr 34211En ymbrudaghar ero .iiij. a .xii. monaðom. hin fyrsti i annare uiku fostu
JKr 36010imbrudaghar koma fiorum sinnum a .xij. manadom. hinir fyrstu i annari viku fostu
BorgKrNᴵᴵ 29825fra Mariu messo um haustit aftr til Mariu messo i fastu um varet scal not skiptazt i tva luti
Hirð 4251Þorkell var í Ljárskógum um fǫstuna
Laxd 2768Líðr nú fǫstunni, ok kemr en efsta vika
Laxd 28013Gvnnar var i vm-sea Halldoro, þat er eptir var fostvnnar; enn hann tyndiz vm vorit, er þeir Sighvatr foro or Grims-ey
StuᴵK 35519Enn aðr þeir fe᷎re i brót, talaðe Snorri við Sturlu ok bað hann selia Vatzfirðingum griþ, þvi at hann letz vilea, at þeir ke᷎me þar fyrir favstv
StuᴵK 4296Þat var a favsto, er þeir herkle᷎dduzt hvarir tuegiv
StuᴵK 46925Þat var ꜳ̋ ǫndverðri fǫstv
Huldaᴵᴵ 31824skal ok lysa ꜳ prestamoti huersu fasta ok aduenta kemr a þeim .xij. manadom. enn sa er misbydr sidan gialldi .iij. merkr
StatEi²C 54211aa midviku dagen j þridiu viku fostu
DN IX (1368) 16924a odonsdagen j fyrsta viku fasta
DN VIII (*1317›vid c1400) 731fasta uor hefur ꜳ þeim degí er heiter caput jeíuníȷ́. Med þeim degí uerda xl daga ok xl natta fastader j gegn Paskum
Mess⁵ 7729framm yffer mariu messo j faustu
DI III (*[1360-1389]›Bps B III 3ˣ) 15616þá cveði hann fé sitt eptir föstu oc nióti gagna sinna at dómi
Frostˣ 23616þat var á ǫndverðri fǫstu
Hkrᴵᴵᴵˣ 4492‹Þar kom Ión eptir honum; var þá á liðin fasta (ms. fastan)› emend. Stu 41413: BLAdd 11127 “IIp”
emend. StuᴵK 41413: BLAdd 11127ˣ “IIp” → ms. 104r30Snorri fór af nesjum suðr til Reykja ok var með Gizuri um fǫstuna; var þá allvel með þeim mágum
StuᴵR8ˣ 48727
● ganga í fǫstu
drottins dag þaɴ scolo ver ganga i fostv. sem vpp er sagt a þingvm oc a leiþvm
GrgKonᴵ 3216Drottins dag þann scolo ver ganga i fösto sem up er sagt a þingi eða a leiðum
GrgStað 4112Þa er maðr gengr i fösto
GrgStað 4113ef tecr kono i langa fostu a vicum þeim .ix. er biscop gengr i fostu. oc paschavikan tiunda. þa ...
GulKrᴵ 175
● mið fasta
at miðri fosto
Gulᴵ 8819var þat vii nottum eptir ⸢miðfasta [var. miðia favsto HákFris 45326, etc.]
var. Hák81 4175 → HákFris 45326
3) (ved udmåling af tid ⫽ in the measurement of time)
Nu skall kona huer hava barn sit uið briost ser æigi lengr en .ij. fastur oc till hinnar þriðiu
“durch zwei Fastenzeiten und bis zur dritten”, Meissner 1942 9 (transl.) BorgKr¹ 34022Nu skall kona æigi fꝍda længr barn sit vidr briost sit. en .ij. fastur. oc till hinnar þridiu
BorgKr³ 36419
II. (y. isl.)
Form.: fasta (29); fastu (17); fostu (13); fosto (10); faustu (5); fostur (5); fostum (5); fastum (4); fǫstor (4); fostv (3); favsto (3); fastur (3); fꜵstom (2); föstur (2); fo᷎stur (2); fösto (2); fastan (2); fǫstuna (2); fꜵstum (2); fꜵsto (2); faustum (2); föstu (2); fǫstom (1); fásta (1); fꜵstunnar (1); fostvm (1); fasta (1); faustom (1); fǫstu (1); fo᷎stu (1); fasttvm (1); fo᷎stum (1); fósto (1); fasto (1); fo᷎stuna (1); forstv (1); fꜵstu (1); fǫstunni (1); fastunni (1); fostuna (1); faurstu (1); favstv (1); fo᷎stv (1); fostor (1); fꜵstur (1); fǫstv (1); faustuna (1); fostvnnar (1); faustur (1);
Comp.: allra·manna- (2), andar- (1), annarra·dǿgra- (1), boð- (3), -daga-, dag- (6), -dǿgra-, -dǿgris-, -dǿgru-, frjá·dags- (1), fǫstu·nátta- (2), gagn- (10), gangs- (1), í·gangs- (4), jóla- (55), kar- (2), langa- (83), langa·frjá·dags- (2), lang- (1), líkams- (1), lǫg- (6), mið- (15), mið·viku·dags- (1), nátt- (3), níu·vikna- (42), nǽtr- (1), sex·dǿgra- (2), sex·dǿgru- (1), sex·vikna- (2), sjau·vikna- (10), skyldu- (2), vatn- (15), viku- (1), þriggja·dǿgra- (1), þriggja·nátta- (1), þurr- (7)
Gloss.: EJ ¹fasta; ClV; ClVAdd _; ClVErr _; ClVSuppl _; Suppl1 _; Suppl2 _; Finsen _; Fr; FrErr1 _; FrErr2 _; FrErr3 _; LLFrämm _; Hertzb; HertzbLat _; HertzbTill _; Suppl4 _; Fischer; Anm _; Bin _; Rím _; LP; Med _; MedComp _; MedSimp _; WN _; AH; AJ; deVr; Fr4; NO; Walter; ÁBlM; Bl; WPA _;
Litt.: Bull 1926 [MM 1926] 200; Bøe 1959 [KLNM 4] 189; Gunnar F. Guðmundsson 2000 32,202,210,268,286,288-9,298; Guðbjörg Kristjánsdóttir 2000 201-2; Guðbrandur Jónsson 1932-1934 169-170; Hellberg 1986 [MM 1986] 47; Höfler 1931 [ANF 47] 285; Hødnebø 1959 [KLNM 4] 194; Hødnebø 1966 [KLNM 11] 44; Magnús M. Lárusson 1959 [KLNM 4] 191; Magnús M. Lárusson 1959 [KLNM 4] 191; Seip 1955 209; Veturliði Óskarsson 2003 [BA 43] 106, 150, 151
Genre. (expected): legal works [jur]: 84 (14); religious works [rel]: 33 (39); contemporary sagas [bis]: 9 (11); historical works [his]: 7 (25); charters [dip]: 6 (11); learned works [div]: 2 (5); family sagas [isl]: 2 (18); unclassified [ ]: 2 (1); romances [rom]: 2 (15); þættir [tot]: 1 (3); legendary sagas [fas]: 0 (6);
HD (red.) — July 2011
TW (eng. def.) — March 2025
External (non-ONP) resources:
...
...
...
...
IN PROGRESS
...
Lexicon Poeticum (2nd ed.)
This uses metadata and images from septentrionalia.net
fara - fasti
fár - febringin
...
...
DSL (experimental)
Searches Old Norse etymologies in ODS and Kalkar dictionaries based on data provided by Thomas Troelsgård from DSL’s digital resources in Nov. 2022. Old Norse homographs are not distinguished.
Kalkar: Faste (fasta) ODS: Faste (fasta) ODS: faste (fasta)