ellri, eldri (spec.: allri var. RbHM (*1302)² 51¹¹: Holm perg 35 4° “D”) adj. compar. [superl. ellztr; pos. → gamall adj.]
Status: excerpted citation slips citation text supplemented structured definitions in Danish definitions in English
1) [e-m/e-u] [e-u] ældre, forholdsvis gammel ⫽ older, relatively old
●●● Værðr ok ofmetnaðr af þriozsco. þa er menn fyrilita at lyða hinum ællrum monnum
~ lat.Senioribus
11626 Alk619 1175●●● þeir er fyrir eiðe kvɴo at hyɢia xii. vetra gamlir eða ellre
GrgKonᴵ 15321●●● komv margir bændr or Þrandheimi. ok sogðo sva allir hinir ellri menn. at ...
HákFris 39728●●● ef þa greinir nokot a. þa skulu þeir rada sem fleiri ero saman oc ⸢eldri [var. allri Holm perg 35 4° “D”] ero oc a eit verda satter
RbHM (*1302)² 5111●●● þessar fostur ero boðnar heilom monnum ok eigi ellrum en siauröðum. ok eigi yngrum. en sextan vettra gomlum
Grg347Kon 25219●●● hann gerdi ... skipan ok grein aa sinni hio᷎rd ... skiliandi brott ... einlita fra fleckottum. ok eptir aulldrum sem uetrgamla fra ellrum saudum
~ lat.anniculos a maturioribus
HistSchol 3216 Stj¹ 4519●●● tok Abraham ... alla þa ⟨menn⟩ ellri ok yngri sem karlkindar varu ok honum til heyrðu
Stj¹ 11613●●● þær ungar *konur sem af Abrahams afspringi komu. leidrettuz ok reinsaduz fyrir *tru ok⸣ godgiordir fedgina sinna. enn hinir (ms. hínar 25rb⁴⁷) ellri af sealfra sinna tru ok godum uerkum
~ lat.fæminæ ... vel parentum si paruulæ, vel propriam si adultæ
SpecH 38b38 (I 105) Stj¹ 1177●●● kom þar allt þat folk sem i borginni bygði. ellri madr ok yngri
~ lat.a puero usque ad senem
Vulg Gen 19,4 Stj¹ 1219●●● leidir hann til ellri manna uætti ædr letr skilrik, ok tekr sua (eignir) aptr undir kirkiuna
Thom² 32610●●● ver hofvm heyrt þat sagth af ollvm elldrvm dandi monnum
IslDipl (1450) 4085÷ þa er tungl er .iiii. natta. oc ęr þat et eóra. en. v. natta. drótens dageɴ. oc eigi elra en ix. natta
EncCod1812 192÷ gørþo unger menn einer þat, enn ener ellre ...
~ lat.maiores
VitMart 12017 Martin¹ 55824÷ mællte Olafr konongr við menn sina at þæir skilldu taka .xv. vætra menn gamla eða ælldri oc læiða til skipa
ÓHLeg 4818÷ sogdu þeim þa ellztu menn er þar uoro
IslDipl (1351) 2421÷ þeir menn ... sem eigi eru lengri enn einnar alnar hafir. hueria er Girkir (!) kalla Pigmeos. þess haattar kuendi ... geta bo᷎rn sua sem þær eru .v. uetra gamlar. ok uerda sealldan eðr alldrigi ellri enn .viii. uetra gamlar
~ lat.octauum vitæ annum non excedunt
SpecH 34b50 (I 93) Stj¹ 693÷ konungrin mælti suo fyrer at þeir skyllde taka xv uetra gamla menn ok ellri ok læida ofan til skipa ok nu fa þeir fe mikit ok marga herteknn⟨a⟩ menn
EgSH1005 7796÷ Þa komu þeir bændr, Vtþrændir ok Jnnþrændir, ok sogdu flestir ellri menn ... at
Hák81 3101÷ svá scal þræll oc ambátt bera heimsócnar vitni um sem friáls maðr. oc svá .viij. vetra gamall maðr sem ellri
Frostˣ 1592÷ Born skolu eigi hingat fara ellri en þreveter nema fylgi tveggia þvitna vet malt
Gild¹ˣ 815
‖ ellri [e-m/e-u] ældre (end ngn/ngt) ⫽ older (than sby/sth.):
●●● Satt sege ek yþr. ellre em ek abrahe
~ lat.antequam Abraham fieret, ego sum
Vulg Jhs 8,58 HómÍsl²⁷(1993) 40r13●●● ef han a sun .xviij. vætra gamlan eða þui ælra han skall bꝍta annare bot firer sik
BorgKr¹ 3419●●● hann skylldar huern mann til þess, er .xii. uetrum er ellre i borgum ok bęium [um] allt England, at ...
~ lat.ab homine sene usque ad puerum duodennem
15631 Thom¹B 51526●●● hefer eg og heyrt af skilrikra manna saugn mier elldrum (sic)
DI VII (1499) 43531●●● vid heyrdum okkur ellri menn þat segia ... at tunga j blaundudal ætti torfskurd j iordina a lang⟨a⟩myri
DI II (*1349›apogrˣ) 84622÷ sidan er ek uar vij uetrum ellri hafui sa æinn hlutr verit mer til healpar fram læidis
ÓH1005 8229
‖ ellri [e-u] (et år/...) ældre ⫽ (a year/...) older:
●●● koma þęr .ii. nætr. er monoþreɴ er ellre an tunglet
EncCod1812 1023●●● vartþu vetri elldri
HkrEirsp 14729●●● Þorir het son Bæínís ok var tueim uetrum ellri en Sigmundr
Fær 911
‖ ellztr [e-rra] (superl.) ældst, ældst (af flere) ⫽ oldest, eldest (of several):
●●● Er þat rimtal elzt oc eozt er guþ bauþ hǫnom
EncCod1812 89●●● þa scal sa raða er ellztr er brøðraɴa
GrgKonᴵᴵ 2918●●● beʀ sa þeira fram orenden er ellztr var
~ lat.prestitit euo
Alexandreis 947 (IV 73) Alex 5825●●● sa skal konungr vera ifir Noregs konungs riki sem Noregs konungs son er skilgetin hinn ællzti einn
Landsl 2510●●● Oþiɴ er æztr ok ellztr asaɴa; hann ræðr avllvm lvtvm
SnE 2713●●● gengo þa fram Ræiðr a Torghrufuu ok Joron a Feestæini ælzsta folk a Varnu ok saghðu sek bæðe vera barnfœd j Stituiker bygd. suor Ræiðr þæss a book at ...
DN V (1338) 10235●●● Het hinn ⟨ellzti⟩ Hus. af huers ætt er hinn ágęti Job uar kominn emend. Stj 13318: AM 227 fol “B”
~ lat.primogenitum
HistSchol 6519 emend. Stj¹ 13318: AM 227 fol “B”●●● ok sogdu þeim þa ellztu menn er þar uoro uid ... at þeir uissu iardirnar med þessum fyr greindum um merkium
IslDipl (1351) 2421●●● þa menn skal i logrætto nefnna er ellztir ero ok gegnstir
FrostÁMˣ 267●●● Hrafn hét son hennar inn elzti, annarr Guðlaugr, þriði Óláfr ... Herdís hét dóttir hennar in ellri; hon var gipt þeim manni, er vér nefndum fyrr
StuᴵᴵR11127ˣ 121÷ sa skal konongr vera at Norege er skilgetenn er Noregx konongs sunr nema þeim ragne illzca æða uvizca. En ef þessir lutir rinda hinum ellzta fra riki þa scal sa hans broðer samfeðra konongr væra er ærkibiscope oc lioðbiscopum þyckir bezt væra fallenn til
GulKrᴵ 311÷ stemna scal þeim til er ellztr a i. a mote
Gulᴵ 436÷ Sa skal konongr vera i norege er skilgetinn er noregs konongs sun hinn ellzte oðalborenn til landz oc þegna
Járns 26316÷ Þessir voro seynir þeirra Sigtryggr. Froþi. Þorgils ... Olof dottir þeirra ok var hon ellzt
HkrFris 4923÷ Gvthormr hertogi hafði vatni ꜹsit inn ellzta son Haralldz konvngs
HkrFris 502÷ En ef faðer a oðal eptir. þa skolu synir snuazt til oðla en dꝍtr til vttiarða oc lausa fear ef eigi eru iarðer til. oc skal hinn ellzti einn eignazt hafuð bol. en hinum lotnezt aðrar oðals iarðer
Landsl 8011÷ Noregs konongs svnr hin æilzti
GulKrNA 3092÷ skal konongr uera at Noreghs kononghs ueldi sem Noreghs konongs sun er skilgeten hin elzsti ein i sennar
RbHM (*1302)² 4616÷ su er annur erfð at sa sunar sun konongs skilgeten hin ælzsti ein. skal konongr uera
RbHM (*1302)² 4618÷ Sw er hin fimta ærfd at fadur broder konongs samfædra. oc skilgeten hin ælzsti ein skal konongr vera
RbHM (*1302)² 472÷ ef han er eigi til. þa skal dottor sun konongs skilgeten. hin elzsti ein konongr vera þo at moder hans se eigi skilgeten
RbHM (*1302)² 4726÷ Sv er hin tiunda ærfd. er systur son konongs skilgeten hin elzsti ein skal konongr vera
RbHM (*1302)² 485÷ Sv er hin .xij. erfd. er konongsdomen tekar systir konongs skilgeten hin ælzsta ein er samfædra er uidar konongh
RbHM (*1302)² 4812÷ Hverr er æztr eþa ellztr allra goþa?
SnE 1011÷ Spakt skylldí hið ellzta barn þvi at hið ellra ma øra hið ø̇ra
Gramm¹ 2184÷ Oðinn er æztr ok ellzr Asanna
SnEW¹ 2015÷ Frumburdirnir uaru þær .vi. tignir edr rettinda forprisanir. sem hinum ellztum ok frumgetnum sunum til heyrðu ok þeir ho᷎fdu um framm aðra sina brædr ok frændr allt til Aarons
Stj¹ 16111÷ Dætr kongsins fiorar kvomu ser vid þessa gledi i haulluni, þviat hin ellzta leck haurpu svo vel, at ... en hinar leku fyri svo miukliga, at ...
KirjA 7223÷ eigi sculo ættborner menn í konungs garð ganga. ætla scal þeim fé oc atvinnu af útlögum eyre til þess er hit ellzta er fulltíða. er oc eigi meira en .v. aura vegna silfrmetna hveriu þeirra forlags eyre á .xij. mánaðom hverium
Frostˣ 18013÷ Um fyrir hyggslo úmaga til þess er hinn ellzti er .xv. vetra gamall
cap.
Frostˣ 2151÷ Ef bróðir giptir systur sína með frænda ráði sá er ellztr er. oc eru sumir í úmegð. þá scal þat hallda svá sem þeir væri allir fulltíða
Frostˣ 2325÷ ef sá andaz er lausn cvaz á iörðu eiga. oc er sá í úmegð er arfi var hans. er einn sunr eða fleiri eða dꝍtr. þá scal hinn ellzti hafa sótt til lausnar öllum þeim til handa innan þeirra .x. vetra siðan hann verðr fulltíða
Frostˣ 23526÷ nemni þeir þegar á stemnu .xij. bꝍndr hina gegnstu oc hina ellztu innan fylkis oc þá er engan lut hafi átt í með þeim .vj. hvárrtveggia þeirra
Frostˣ 2474÷ Sva er ok mælt at maþr skal taka hus æftir foþur sin ... ef hann hefir foþur sinn ærfþan ok i þa sveit ganga er faþer hans var i. taka hin elsti sonr ef han vil eþa sa er nester er honum at aldre. Kona skall taka hus efter moþor sina ef hon er erfþhin elsta fyrsta sumar hvart sem er karl æþa kona
Gild¹ˣ 826
2) [e-rra] ældst (af to) ⫽ elder (of two)
●●● kallaðe han þa Eustachium. Er aðr hett [...] kono hans. Theospitem. En hin ællra sun hans. Agapium. En hin yngra. Theosspitus
~ lat.primogenitum
2017 ●PlacB(1998) 2029●●● ef iɴ ellre broþir selr söcna öðrom manne en iɴ øre feʀ sialfr með
GrgKonᴵ 1687●●● Arni hinn ⸢ellri [var. elldri AnnFlat 51837] Ǫgmvnndar sonr
AnnReg 11911●●● Þav attv II dætr, oc het hvartveggi Þora, ⟨ok váru svá skilin nǫfn með þeim, at⟩ *avnor var⸣ colluð en yngri Þora, enn avnor en ellri Þora
StuᴵK 24814●●● Taladi hin ellri þa til systur sinnar hinnar yngri
~ lat.maior ad minorem
Vulg Gen 19,31 Stj¹ 12422●●● vnna ek engum manni betr þess (ɔ: konungsnafns) at niota enn Hakoni þui at hann var elldri þeirra brædra (ɔ: Hákonar ok Magnúss)
HákFlat 1992●●● Steinunn átti sex bǫrn, dætr tvær ok sonu fjóra. Hrafn hét son hennar inn elzti, annarr Guðlaugr ... Herdís hét dóttir hennar in ellri; hon var gipt þeim manni, er vér nefndum fyrr
StuᴵᴵR11127ˣ 122÷ Far hingat kvað hinn ælldri
ÓHLeg 8634÷ þangat skræið hinn ælldri
ÓHLeg 872÷ En fra lyctum er at segia þessar caupstefnu. at sueinn hinn ellri var (seldr) firir mork gullz. en hinn yngri var firir ix merkr gullz
ÓTOdd 2527÷ ek á tvá sonu ... Eru þat hér landzlög, at inn ellri konungsson taki ríki eptir föður sínn
HG 92÷ þau atto .ii. sono het hinn elldri Magnus
HkrEirsp 5516÷ Spakt skylldí hið ellzta barn þvi at hið ellra ma øra hið ø̇ra
Gramm¹ 2184÷ er Pompeius hínn ellri heyrði þesꜱa so᷎gu. þa ...
Rómv226(2010) 35712÷ honum þotti oc gaman at * tala við enna ellri *Birnu, oc foro þangat badir
cf.Birnv enna yngri
18714 StuᴵK 18716÷ hann atti Huednu hina ellri
Sǫrla 2776÷ Hinn ellri brodirinn ... slær hinn yngra
~ lat.senior
51033 VP 51013÷ hann uar ⸢ellri [var. elldri HákFlat 1992] þeirra brædra
Hák81 6622÷ tekr keisarinn í hönd Miluns ... hann var þeirra ellri brœðra
KlmBˣ 22131
● (it) ellra tungl (om lunation) lang
cf. Jansson 1966 [KLNM 11] 6
●●● er ... talet annat. tungl. et ellra en annat et yngra. en þo ero ǫll iamfgomol
EncCod1812 1126●●● þat scal aualt et elra tungl vera
EncCod1812 1818
3) (om kejser) den ældre ⫽ (of an emperor) the elder
4)
‖ ellztr [í e-u] (superl.) ældst (i tjeneste), med højeste anciennitet ⫽ oldest (in years of service), having the greatest seniority:
Form.: ellri (25); ellztr (7); ellre (7); ellzta (5); ellzti (4); ellztu (3); ælldri (3); elzsti (3); elldri (3); elra (2); ellrum (2); ellra (2); ælzsti (2); ælzsta (2); elldrum (1); ællrum (1); æilzti (1); ellztum (1); ellztir (1); elzt (1); elldrvm (1); elzti (1); ællzti (1); ellzte (1); elsti (1); ellzr (1); eldri (1); ællra (1); ælra (1); ellzt (1);
Gloss.: EJ (gamall); ClV; ClVAdd _; ClVErr _; ClVSuppl _; Suppl1 item ellztr superl.; Suppl2 _; Finsen _; Fr; FrErr1 _; FrErr2 _; FrErr3 _; LLFrämm _; Hertzb; HertzbLat _; HertzbTill _; Suppl4 _; Fischer _; Anm _; Bin; Rím _; LP (gamall); Med _; MedComp _; MedSimp _; WN _; AH; AJ; deVr; Fr4; NO; Walter _; ÁBlM; Bl _; WPA _; ; EDPG *alda-
Litt.: Jansson 1966 [KLNM 11] 6; Þorkell Þorkelsson 1923 [ANOH 1923] 169
Genre. (expected): legal works [jur]: 27 (8); religious works [rel]: 24 (23); historical works [his]: 15 (15); charters [dip]: 6 (7); contemporary sagas [bis]: 4 (6); romances [rom]: 4 (9); learned works [div]: 3 (3); þættir [tot]: 2 (2); legendary sagas [fas]: 1 (4); family sagas [isl]: 0 (10); unclassified [ ]: 0 (0);
External (non-ONP) resources:
...
...
...
...
IN PROGRESS
...
Lexicon Poeticum (2nd ed.)
This uses metadata and images from septentrionalia.net
elgr - elskuligr
él - éva
...
...
DSL (experimental)
Searches Old Norse etymologies in ODS and Kalkar dictionaries based on data provided by Thomas Troelsgård from DSL’s digital resources in Nov. 2022. Old Norse homographs are not distinguished.
Kalkar: Ældre (ellri) ODS: ældre (ellri)