byggð sb. f. [-ar; -ir]
Status: excerpted citation slips citation text supplemented structured definitions in Danish definitions in English
1) [e-s] bebyggelse (af landområde), bosættelse, opdyrkning og beboelse ⫽ settlement (of a rural area), cultivation and inhabitation
●●● ritaðe hann (ɔ: Ari fróði) fyrst í upphafi sinnar bocar fra Islanz bygð oc lagasetning
ÓH 13●●● Þat var snima i ondverþa bygð goþaɴa, þa er goþin havfþv sett Miðgarþ ok gert Valhꜹll
SnE 4512●●● Þat land tok Nemroth ser til bygdar
Stj¹ 7323●●● ‹F›rá Islanz byɢþ
cap.
cf.‹I›sland byɢþisc fyrst úr Norvegi
99 Íslbˣ 826●●● hann stock fyri Haʀalldi konungi austr a Iamta land ok rvddi þar markir til bygdar
LdnHb105ˣ 12127●●● [var. + Hier hefur Landnaamabook Islands bygdar Holm papp 3 8°ˣ “C²”]
var. LdnSkˣ 31: Holm papp 3 8°ˣ “C²”÷ ok með þeiri siavar strꜹndv gafv þeir ⸢lꜹnd til bygþar iotna ættvm [var. bygþ iotnvm DG 11 “U”]
SnE 1523÷ Noe sealfr hafi sua skipt heiminum medr sunum sinum. at Sém ok hans afkuęmi fengi Asiam ser til bygdar
Stj¹ 648÷ ruddu þar mörk til bygðar
GrL 15622÷ Uphaf Islandz bygðar
AnnResˣ 14a1÷ ritaði hann (ɔ: Ari fróði) mest í upphafi sinnar bókar frá Íslandz byggð ok laga-setning
Hkrᴵ38ˣ 611÷ varð af þessum hætti land byggt, þvíat landz-fólkit var gnógt til byggðarinnar
Hkrᴵˣ 614÷ frá Grǿnlaɴz bygþ
Íslbˣ 827
2) (item pl. byggðir) beboet/bebygget område, bebyggelse ⫽ (item pl.) inhabited area, inhabitation
●●● í Noʀegi er litil bygð. oc þo sundrlaus
ÓH 14011●●● feʀr nv þetleifr veg sinn oc riðr þingat sem hann hevir ætlat langar leiðir bygðir oc obygðir
Þiðrᴵ 2335●●● En ef maðr værðr staddr a firði eða a foraðe. mæinar honum sua ueðr eða vaghr at han ma æigi till ⸢bygða [var. bygdar NKS 1642 4° “B”] koma. þa skall han liggia .vij. nettr matlaus fyr en han ete hund eða kott
BorgKr¹ 34210●●● þv grezt sva hatt at heyra matti vm alla Noregs bygð þin harm
ÓTOddS 3629●●● þar var nalega engi bygð nema risar nockorir
BretHb(2025) 4825●●● þeir forv sem leiðir lagv vpp at Kiolvm ok sva vestr yfir markir en er þeir komv ofan at bygð þa kemr mote þeim Haralldr
Skáld 45417●●● Her segír fra þui huersu lond liggia i veroldenní (cap.). Þessarar bygðar þa er Indialand yst
EncHauksb 1532●●● reið Hakon konvngr við allan herinn vt i Vermaland ok var brennd bygðin hvar sem þeir foro
HákFris 44918●●● landz folkit flyði i morkina. en er vikingar voro komner langt i bygðina. þa sofnuðuz Frisir saman i skoginum
EgM(2001) 13221●●● sender Refr þá (ɔ: syni sína) sudr til bygdar
cf.Refr sitr i obygdum
2711-12 Krók 2713●●● Var þar þá gott mannval um sveitina ok byggð mikil
Ebˣ 11520÷ þeir voro stader a heiþom. fiaʀe byɢþom
ÞBpCod645 815÷ þar liggr vatn æitt nær þat er logr hæitir en bygðenn mikil allum mægin at vatneno
ÓHLeg 2912÷ er byɢð favgr tveim megin arinnar
ÓH 2705÷ leitv bvkarlar egi mioc riyka (ɔ: rjúka) á þeim .xii. manoþom enom nǽstom. þviat þeir keisari breɴɴdv bygþina oc þorpin
Jvs291 318÷ Nv riðr viðga langar leiðir stora skoga bæði bygðir oc obygðir
Þiðrᴵ 13813÷ oc æigi mycklu her æptir coma til attila konungs senði menn með þeim tiðænðum. at osangtrix konungr er kominn með her mikin i hans riki oc brennir bygðir oc œyðir lanð hans oc hevir drepit marga menn
Þiðrᴵᴵ 1801÷ tocu þat rað at þeir fluttu fe sitt a fioll upp oc mercr oc eyða alla bygðina
Sv 887÷ sva var reykriɴ mikill er oll toc naliga seɴ bygðin at brenna
Sv 899÷ leituðu (baglar) ser at mat oc fe bæði til setra oc sva i bygðinni
Sv 16529÷ þeir (ɔ: ribbaldar) brendu oc alla bygðina þar sem þeir comu
Sv 1885÷ þegar hann kꝍmr i bygðir. þa ...
EiðKrA 38417÷ menn voro hvergi heima i bygðom
HákFris 44919÷ Villdi konungr þa fara i meiʀi bygð (ms. byg)
SvEirsp 2777n.÷ þa er hann kꝍmr til bygða þa ...
cf.Ef uæðr heptir mænn i vtt ꝍyum (cap.)
1455 FrostKrᴵ 1458÷ vilium ver at enn stadfastlegha haldez at men ranszake byghdir sinar med skynsamre æftirlæitann
RbHH (*[1248-1263]) 45916÷ Ef odada menn settiaz i bygder
cap.
RbHM (*1315)¹a 11026÷ ef þeir ryma eighi bygdinnar sidan þætta vartt bref verdr vpp lesett
RbHM (*1315)¹a 11124÷ i bygð veralldarinnar
MarS 22311÷ voru viða einsetumanna bygðir, þviat sva var leyniliga kominn stadrinn bædi sakir þykkleika merkrinnar ok fiarlægra manna bygðar
Mich 70335÷ *Hann kom fystr til bygda, oc með honum diacnar II
StuᴵK 25712÷ Sturla senndi iafnan bǽnndr vr heraði vpp v́r bygð eða aá Kiaul suðr eða annan ueg aa niosn, enn aungir komu aptr
StuᴵK 5152÷ settuz fyrir hann ueðr, enn þar var enngi bygð i naannð; fengu menn þa aungar vistir, ok var þat V dǽgr
StuᴵᴵK 6222÷ flyðv þeir á brott á skoga ... Þeir hlvpv oft j bygðína. ok komv framm ymsavega
Huldaᴵᴵ 33724÷ foro þar ⸢eina [var. at eins AM 53 fol “B”, etc.] með bygdum er þav leynduz vm nætr ok fundo enga menn
ÓTᴵ 692÷ brendi bygð alla ok eyddi land alt þar sem hann for
ÓTᴵ 16918÷ Bryniolfr for i bygðina ok kallaði saman bændr ok kærði fyrir þeim sítt mal
ÓTᴵ 22716÷ komu margir menn or bygðinni til Orms sem hann hafði orð til sent
ÓTᴵ 22814÷ sendo þeir Ormr orvar boð fiogurra uegna i bygðina
ÓTᴵ 2296÷ foro iarls menn þa brottu ... þeir heim i bygð er bv attu
ÓTᴵ 2304÷ miklar bygdir voro inn ꜳ landit af eyivnum
ÓTᴵ 2465÷ nem eigi stað no᷎ckur námunda þessarri bygð
cf.Risit upp skiott ok farit ut af stadinum. þiat alla þessa borg man gud eyda ok nidr briota
12212-13 ~ lat.regio
Vulg Gen 19,17 Stj¹ 12223÷ æydandi bygdir med margfalldligri vspekt
RbHM (*1303)² 5818÷ Þetta land uar langt ok slett ... Þeir geingu miog leinge ok hugdu at ef þeir sęi þar nokkurar bygdir edr herut edr mætte þeir uita huersu vitt at være land þetta
EVíðA 762÷ skal ek grimliga geisa lata elld ok jarnn vm allar Orknneyiar brenna ok bæla bygd ok menn
OrknFlatᴵ 22824÷ Þeir renna þegar i bygdina, er næst uar
Thom² 35920÷ Síðan ferr hann í Spán ok herjar landit ... eyðir bygðina
Trist² 2623÷ Sagdi jarl, hann vill fara ꜳ Upplond at hefna Rognualldz, er þeir drapu saklausan, ok brenna bygdir þeirra
Hák81 35915÷ kom hann a breidar gautur geck hann þa j bygdina
Sams 166÷ ho᷎fdu bænndr eytth *bygdina (ms. bygding) alla
Sv81 2388÷ gjörla veit ek deili á þeim, þeir eru hraustir menn, ok eru útlægir úr bygðinni fyrir óspektir sínar
Ket 11312÷ Ǫndverðan vetr, þá er snjó lagði á fjǫll, sneri Búi ferð sinni upp í bygðina
Kjaln 4216÷ reid hann þangat sem honvm þotti von bygdar
PartA 118÷ hafdizt hann uid á skoginum og ... hliop opt j bẏgdjna
Vilm 15115÷ þeir brenndu bygdir þorp og castala
SigÞǫgl 1309÷ toku Iomsuikingar upp alla bygdina, þar sem þeir kuomu
Jvs510 6124÷ hafa nu ꜳ uardho᷎ld, at aunguer menn kæmizt burtt af bygdinne
Jvs510 6216÷ Tok þa og huert hus at brenna af o᷎dru; og so lauk at Iomsuikingar brendu alla bygdina med ollu mannfolkinu
Jvs510 6220÷ Enn vm midnætti var hún (ɔ: sólin) svo há, sem heima í bygd, þá er hún er ‹þar› í útnordur
EncHb115ˣ 5014÷ vtlægðar menn hafa niðrfallit i bygðom
FrostÁMˣ 2210÷ Ór norðri frá fjǫllum þeim, er fyrir útan eru byggð alla, fellr á um Svíþjóð, sú er at réttu heitir Tanais, hon var forðum kǫlluð Tanakvísl eða Vanakvísl
Hkrᴵˣ 107÷ þeir Tunni ráku þá flóttann alt til skógar; síðan fóru þeir aptr í byggðina, herjuðu ok ræntu
Hkrᴵˣ 4911÷ þá er hann kom ofan í byggðina, þá lét hann drepa menn alla ok brenna byggðina
Hkrᴵˣ 10314÷ áðr þrælar hǫfðu matazk, þá vóru komnir til Orms margir menn ór byggðinni, er hann hafði orð sent
Hkrᴵˣ 34820÷ flýðu þeir brot á skóga ... Þeir hljópu opt í byggðina ok kómu fram hér ok hvar
Hkrᴵᴵᴵˣ 48220÷ er þat margar byggðir ok mikit land
Orknˣ 59÷ fyr en þat sem a er kært er profat ok ransakat med skilriki heima ⸢i bygdini [var. ij bygdelaga OsloUB 1 4°ˣ “B”] þar sem málet gerdiz
RbHM (*1297) 307÷ þer hafit godan vachtan ok gꝍymslu a bygdum firir þiofum ok ransmonnum
RbHM (*1303?) 1382÷ sitia oc þeir i stodhum eder bygdhum heima. oc veita oss oc krununni engha lydersskyldu
RbME (*1332)ˣ 16013÷ hafði hann farit lítt með bygðum, en jafnan um nóttum, gekk því engi njósn af hans ferðum fyrr en hann kom til Staðar
StuᴵᴵR11127ˣ 24625
3) (item pl.) (om mere eller mindre afgrænset beboet område på landet) bygd, (land)distrikt, egn ⫽ (item pl.) (of rural inhabited area of varying size in the countryside) rural district, region
●●● i þesi bygð voro .xiiii. bo᷎ir
HákEirsp 53022●●● ꜹstr i Borgarsyslu i bygð þeirri er Heggin heitir a þeim bæ er Folkisberg heitir
HákFris 38824●●● ef maðr fær eigi rettyndi sin i bygðum heima ... þa skal sakar aberi stefna honum til logðingis
Landsl 2110●●● þat heita allt þioðuegir er renna eptir endilangum bygðum oc þeir er renna fra fialle oc til fioru. En allir aðrir uegir er renna til bꝍa manna þat heita þueruegir
Landsl 13215●●● huart sem þat er i bygðum eða kaupstað
Hirð 43615●●● spurda ek ef þeir vissi nockur vndr i þeiri bygd
~ lat.in illa regione
Epistola 383 AlexBr226 16335●●● halfr þridetogr bæia sock nidr i jord ... sua at einge ormul sa eftir bygdarinnar. vtan slettr jorui ok aur eftir þar sem bygdin hafde stadit
AnnL 27433●●● toku þeir land j Lysufirde a Grænlande j hinne uestri bygd
Grǿn 54236●●● uæik hann þa male til þeirra er bygdu Eystridali. su bygd uar miog sundrlaus. var bygt vit uatnnit edr þar sem markir voru ruddar en fastadar bygdir samfastar
ÓHFlat 29215●●● Mǫrg eru ørendi mín hérna um byggð. Einarr mælti: Ekki ertu vanr at ríða svá fjǫlmennr hér um byggðir ...
Ljósv 3013●●● Þeir foru þa j þa bygd. er Auuikr heita, vt j landit
Hák81 40711●●● stridir Laicus ꜳ þær borgir ok bygdir, sem nær voru sio
KirjA 420●●● þeir saugdu þat af grænlandi at ... aull manndrap skylldi bæta uid kongin huortt er drepner uæri norænir (menn) edr grænlenskir ok suo huortt sem þeir uæri drepner j bygd edr nordr-setu
Hák8B 1896●●● huorke j by edur bigd
DI III (*1383›ÍB 215ˣ) 37024●●● (i propr.comp.) hafði Sigurðr jarl Hlǫðvésson í Orkneyjum herjat til Suðreyja ok allt vestr í Mǫn. Hann lagði gjald á Manarbyggðina
Ebˣ 768●●● giengo Vestgautar undir hann. allt um hina nꝍrðre bygð
FskBˣ 32023●●● *nokrer menn ueniazt til þess at fara heim i bygdir med mangar‹a›skap oc hafa torg fyrir huers manz durum ... allir kaupmenn vilium ver at flytia (!) sit gotz til kaupstadar ok sæli þar vt
RbHM (*1299)² 424●●● bæde i by och i bygdom
RbMEHM (*1362) 1833÷ Ef menn róa fyrir land fram oc briota arar eða þilior ... oc eigo þeir at taca við af fioro manz ... oc segia til at bygð þeirre er næst er. þeirra er þeir coma til hus
GrgKonᴵᴵ 12423÷ hann var i bygðinni ofanverðri við markirnar. oc hafði þar buanda samnat
ÓH 1159÷ hofðv bøndr latit fara heraur oc stefnt saman þegn oc þręl ... þa var viða aleyða i bygþinni
ÓH 3146÷ hann hafþi þar aðr verit oc gengit vm bygðir
ÓH 5894÷ ef maðr flytr bu sitt bygða a millum
BorgKr¹ 34918÷ skulo allir skylldir til eptir þeim at riða. siðan er þeir Snorri goði hꜹfðo sofit skamt fra bygðom eptir uig ok sin storvirki
Heið 7815÷ skulo riða .ij. menn af liði yðrv ofan i herat þar. ok eptir fialli ok sua til brva ok koma * til bygða fyʀ en firir sunnan ana
Heið 7913÷ Foru þa iarlsmenn um þorp oc ⸢bygðer [var. bœi GKS 1005 fol “F”] oc brendo hvervetna
Orkn325IIIβ 523÷ Tíutegu bøia brendu þeir þar oc var þat allt fꜹgr bygð
Sv 8915÷ þæir er sittia a stoklanndum ... þæir ero ... æi skylldir til at fara til þinga nema biscups armaðr. sænndi þæim boð i bygð sina
EiðKrA 38013÷ gaf þeim þat mark yfir alla þa bo᷎i er i þeiri bygð voro
HákEirsp 53019÷ sagði iarl at hann vill fara a Vpplond at hefna Rognvalldz er þeir drapo saklꜹsan ok brenna bygðir þeirra
HákFris 4255÷ menn skolu eigi taka þa menn i bygðir til sinn er laupa austan eða uestan. norðan eða sunnan
Landsl 1817÷ Nv þurfa menn frækorn at kaupa í bygðum heima. þa skal sa er kaupa þarf fara til vmboðs manz konungs með uatta .ij. oc biðia hann stefna þing oc nemfna skynsama menn til at ranzsaka bygð alla sua uiða sem þarf
Landsl 11216÷ hær i hæradi oc bygdum
BorgKrNᴵᴵ 3065÷ bygðir ero æigi sva fiolmænnar norðr i landit oc þar falla minni sæktir til
Hirð 4312÷ kemr hersagha i ⸢bygð [var. bygdir LundUB Mh 15 “E”, etc.] þa scal konongs maðr skiot gera rað firir hibilum sinum
Hirð 43214÷ Gestir eru oc skylldir þar sem þæir ero i bygðum at væita liðsinni lendum monnum oc syslumonnum til allra rettra konongs mala
Hirð 44012÷ hlupu þar i bygðer er þeim þotti sitt færi vera firer fiolmenniss saker
EgM(2001) 2311÷ þeir gengu a skoginn. ok var þar ekki langt aðr bẏgdin tok við
~
Eg 1409 Eg WolfAug 9 10 4° 39r21÷ Tre o᷎r skal vt bera i bygdír af þíoðleíð
Landsl1154 9317÷ Þessu næst gerist þat úfriðar efni í bygðinni enn at nýju, meðal kirkjunnar ok Kolbeins, at ...
GBpD 6438÷ munu biskups menn fara með rán ok rifs yfir alla bygðina ok afla svá fánga
GBpD 11530÷ far þv til gistingar með mer ... Hallfreðr þa boð hans ... þviat Hallfreði var þar vkunnigt vm ⸢bygðir [var. bygþar laghit AM 53 fol “53” etc.; var. bygdar lag AM 54 fol “54” etc.]
Hallfr61 8610÷ þeir ... sia inn j fiordinn hæder nokkurar ok ætludu þeir þat vera bygdir
Grǿn 5423÷ austur j Borgarsyslu j bygd þeirri, er Hæginn heitir, ꜳ bæ þeim, er Folkisberg heitir
Hák81 29411÷ komu menn til vi af bygd, þeirri er Strond heitir
Hák81 40722÷ j þeirri bygd voru eigi meir en xiiii bæir
Hák81 4086÷ Gunnar var fyrer monnom i vestri bygd
Krók 1917÷ Þorgils kom í vestri bygð
Flóamˣ 5419÷ Eiʀikr ... sigldi vestr vm Hvarf ok var hinn fysta vetr i Eiriks ey nær Eystri bygd
LdnHb105ˣ 3436÷ Hann var eɴ fysta vetr i Eireksey nær midri eɴi vestri bygd
LdnStˣ 15534
4) [við e-n] (item pl.) gård, ejendom, bygning, bebyggelse, tilholdssted, bo/hule, bolig, det at bo, beboelse og gårdsdrift ⫽ (item pl.) farm, property, building, settlement, dwelling, lair, den, abode, taking up residence, living and farming
●●● kostom ver góþ sýstken til agętar (!) bygþar várrar. þuiat vaʀ bíþr þar eilifr konungr
●HómÍsl¹⁶(1993) 23v4●●● varð hann ablasiɴ af helgum anda ... Oc valði ser til bygþar æinn stein. oc var þar lengi
ÓTOdd 24611●●● komo viþ scoga noccora í nand bygðom Þrandar
Mork 10611●●● þeir ... lendv bati sinvm skammt fra ⸢byggd [var. bæ GKS 1005 fol “F”, etc.] Gamla; gengr Skvfr vpp til huss
FbrHb 1761●●● þar við skoginn ... atti .i. rikr maðr bygð. oc var hiorð hans halldit iafnan a þa mo᷎rk sem ...
~ lat.possessio
Vulg 1Reg 25,2 StjC 48133●●● (i propr.comp.) Er þar viþa siþan callat ⸢Olafsbvdir [var. olafs bygþir eða Olafs vellir eða bvþir AM 68 fol “68”] sem hann hafði nattstadi
var. ÓH 52911: AM 68 fol “68”●●● þackum ver ... þæim einkanlegha er lagha men uilia vera ⸢i bygdum [var. ÷ AM 350 fol] uid adra men
RbHM (*1318)¹ 6610●●● het karlmaðriɴ Askr, en konan Embla, ok *olz þaðan af mannkindin, *sv [AM 242 fol “W”; non emend. þeim] er bygþin var gefin vndir Miðgarþi
SnE 1619●●● (i kenning for guld ⫽ in a kenning for gold) gvllit er kallat bol eða bygð Fafnis
SnE 1309●●● (i propr.comp.) þat er nu kallat at Grims bygðum siðan
cf.Grimr var i tialldi i fialli 171²¹⁻²² & færði Grimr sik af fiallinu niðr a hialla einn
1724-5 Dpl 1727●●● tóku þeir Þorkell ok Sigmundr at óhœgja Ástríði byggðina, ok var skipt landinu í helminga
Glúm 1514●●● ganga svá um daginn þar til er hinn sér fagrar bygðir, bæði kóngsgarð ok klaustr
Æv⁹⁹ 31016●●● Gizurr villde eigi bygð þeira i Skaga-firði
StuᴵᴵK 18531●●● eignaðiz hann uandliga alt landit. ok o᷎ll oðul bæði ⸢bygðir [var. bygd AM 53 fol “B”; var. budir Holm perg 1 fol “C²”] ok sætr. ut eyiar ok allar markir. sva alla auðn landzins
ÓTᴵ 520●●● er þar huarratueggiu bygd sameiginlig Juða ok Tyriorum
~ lat.habitatio
SpecH 25b38 (I 67) Stj¹ 7519●●● þat uar margra manna ætlan ... at þar (ɔ: í fjallinu) uæri einkannliga guds bygd ok nauera
~ lat.Deum ibi habitare
HistSchol 1166 Stj¹ 25827●●● Allir þeir er elltu þenna bustigul fra sinni bygd
Thom² 35525●●● þeir havfdv giort ⸢bygdir [var. budir Eir544 70b2] sinar upp fra vatninu ok uoru sumir skalarnir nærr meginlanndinv, enn svmir nærr vatninv
Eir557 70a2●●● þu hefir unadliga bygd buit gudi i hreinlifi þino
~ lat.habitaculum
PassLuc 24769 Luc 43321●●● Var þar hord ⸢bygd [var. vist HákFlat 528; var. vásbv́ð HákFris 38926; var. bvð HákEirsp 47323], þuiat o᷎ll hladan draup, þegar sniorinn bradnade af elldinnum
Hák81 29528●●● Nú vaknar drekinn ok þykkiz vita, ‹at› nǫkkut hefir komit til bygða hans
cf.var hellir ofarliga í hǫmrunum ... Þar lá drekinn
1559-10 FlórKon 1569●●● Eigi er víst at leita eptir byggðum þínum, ef þú segir eigi ljósara
Gr 1771●●● komv þeir aptur ... fir bæ þann er att hafdí. Fridþiofur ... sortnad hafa nu bygdernar hier áá medan uær hofum j burtt verit
cf.brendu þeir bęinn
4312 FriðB 5123●●● Fiorðr var i milli ⸢bygða [var. bæja AM 142 folˣ “R”] þeira Sigrflioðar ok Ingolfs
Fbrˣ 1917÷ helldr téome haɴ byɢþ hiarta várs fra lꜵstom ok fylle þat af helgom crꜵftom
~ lat.habitaculum cordis nostri
CaesASerm 85215 ●HómÍsl⁵⁴(1993) 90r2÷ þar er bygð diofullegs anda
~ lat.habitatio
9128 Alk619 9116÷ oc gorþisc trvaþra maɴa bvgþ siþan i husino
~ lat.habitaculum
Dialᴵᴵ 2729 GregDialA 8926÷ Eigi baþ ec þeɴa hingat leiþa. heldr Stephanum iarnsmiþ. es þeꜱom es nalę́gr at bvgþ
GregDialA 12719÷ sculum ver brꜵut reca fra os alla diofulega illzcu ok syndir sva at hiortu vár verðe æigi diofla hof. hældr bygð guðs
HómNo³¹ 14534÷ Menn eigo at lofa þeim manne bygð
GrgStað 2596÷ Ef sa maðʀ feʀ i repp at bygð olofat. er meɴ ǽtti bygð at leyfa ef hann bæði lofs. þa ma hann þo bva þar i repp ef hann vill
GrgStað 25917÷ Ef sa maðʀ gørir þar bú er menn eigo ... bygð at baɴa
GrgStað 25921÷ ef bygð gerizt i almenningi
Gulᴵ 5816÷ kaɴa hveria ey er bygþ manna var í
Mork 32127÷ beði byg‹dir oc setr oc uteyiar eignadiz hann sva markir a›llar oc alla avðnn lanzens
ÓH 718÷ settuzst þau Helga ok bygð gerdu þar sem nu heita Sliarosvellir
Endamerki¹ 49024÷ ver vilivm ecki yðra bygð með oss a þeirri iorðv er gvð varr hefir heitit at giefa oss
~ lat.Ne ... habitetis
Vulg Jos 9,7 StjC 3673÷ Far oc hvsa þer her garð i Hierusalem til bygðar
~ lat.habita ibi
Vulg 3Reg 2,36 StjC 55630÷ frettv þeir hann eptir ... hvilikan stað hvn (ɔ: ǫnd mannsins) mvndi til bygðar hafva ser af gvði veittan eptir vttferð af sinvm likam
Ant 9720÷ forðaðizt hann aðr allra mest þær borgir til bygðar, er byskupslausar voru
AugA 13821÷ helgazta hans briost þat er heilagʀ andi hafði valit ser til bygðar
JBpA(2003) 1921÷ gat hann ok ef hann kæmi a Eyiafiorð at hann mundi finna be Iarnskeggia. Slikt it sama ef hann kemi i Aust fiorðu. at hann myndi hitta bygð Skeɢbrodda
BandM 5316÷ ferr Kormákr at finna Þórveigu ok kvez ekki vilja byggð hennar þar í firðinum
cf.Þórveig ... bjó á Steinsstǫðum í Miðfirði
21713-14 Korm 22120÷ Hallsteinn ... setti þau niðr at Urðum í Skálmarfirði, ok var þeira bygð ekki vinsæl
Laxd 1183÷ illska þröngði þann auma lýð ... er næst bjó bygðum Selkollu
GBpD 809÷ stendr bygð ‹við› fjallgarðinn, er landsmenn kalla á Tálgi
GBpD 13014÷ er hann heim fluttr á bygð einnar húsfrú
GBpD 18016÷ Loptr hafði ord tygilig við Rafn og þing-menn ‹hans›, qvaz alldri hirða, hvart þeim þætti væl æða illa hans bygð
cf.*Loptr keypti sva landit, at hann spurði Rafn ecki at, oc for þangat bvi sino
2991-2 StuᴵK 2996÷ þat er illa er Þrandr kom eigi ꜳ minn fund. ok spillir þat mjok bygð yðvaʀi vt þar i eyíunum er hann uerðr eigi þaðan braut flæmdr
Fær61 7815÷ myndí leíta at færa á brott bygð sina
cf.þar sem þeir sǫgðv ormabælít. vorv bíǫrg sva brǫtt. ok ha. at þeir mattv ekki til komaz ... gerðv bál á biargínv
1034-6 Huldaᴵ 10311÷ sva er ritad jsalma bok verdi aud bẏgd hans ok taki annar bẏskups dom hans
~
PS 77516 cf.hann (ɔ: Júdas) ... hengdi sik
77514 ~ lat.commoratio
Vulg Act 1,20 Mthias SÁM 1 88va27÷ þeir foru þa med honum at keɴaz vid hann ok at sea bẏgd hans
~
PS 217 Pétr SÁM 1 1va33÷ (i propr.comp.) þar syniz ok tééz enn sa stadr sem Abrams bygd er kallat
~ lat.habitatio
HistSchol 4935 Stj¹ 10520÷ hann kom nærr bygð Eíndriða
EindrÓT 2161÷ kvað sva skipadan Vatz dal at bygðum at hann mundi sialf raðr ferða sinna
Hallfr61 3529÷ fiandínn ... flẏr ... brott æpanndi ... glatada ek bẏgd mína
~
HMSᴵᴵ 1143 cf.ohʀeinn andi bẏggir i trenu
35v12-13 ●Nik Holm perg 16 4° 36r1÷ verdh e᷎gh enn vesæll þessa mína bẏgd at fyrir lata ok brot flẏia
~
HMSᴵᴵ 1146 ●Nik Holm perg 16 4° 36r3÷ her nem ek stadar ... sem nu hefui ek bygd mína setta ok her hefui ek verít sidan
Fær 363÷ ek for i einn helli i burt med konu Karla ok sat ek þar þadan sa yfir bygdina Karla
ÓH1005 68725÷ Duergrinn mælti ... nafn mitt er Asper er min bygd skamt hedan
Gibb 1915÷ Vidr er vegr salunnar, þa er hon fylgir nær vel hverri sinni girnd, en þraungr, ef hon þrystir vilianligum vandfystum. Leynilig bygd einsligs athæfis ma mikit at hvaru vinna slika luti at hliota
~ lat.secretior habitatio
35633 VP 3574÷ Heilagr Apollonius hof nu bygd sina i hellisskuta no᷎ckurum
~ lat.habitare cœpit
38535 VP 38515÷ Þenna stad ... velr hann ser til bygdar .vj. ꜳr i samt
~ lat.sedere in ea
VitPat 89823 VP 62623÷ þar fyrer land fram er Þorualldr galli atti bygd fyrer ofan skamt fra sio
ÓH1 6965÷ tred brast ... Þa flydi fiandinn veinandi ok mællti: Bygd minni glatada ek
cf.er ohreinn andi i trenu
2511-12 Nik2 2520÷ hreinlifi med litilæti‹i› mun avdlaz ⸢bygd [var. lannzbygð Alk619 9110] heilags anda
~ lat.habitationem
9035 Alk685 908÷ Fóru þeir nú um skóginn ok ⸢kvómu til bygða [var. fundu bygðir AM 340 4°ˣ “b”] Hóketils kallz
Bós 3515÷ geri þeir mer bygd eptir liking þeirrar er eg mun þier syna
Stj² 30611÷ Styrk er at uisu bygd þin
~ lat.habitaculum
Vulg Num 24,21 Stj² 3386÷ bygd hans
~ lat.Habitaculum
Vulg Deut 33,27 Stj² 34816÷ er ormuren kom apttr huesti hann illsliga og þottiztt vita ath madr hafdi komit til bygda hans og reis aa spordin
ÞForv 43215÷ hann sá margra manna reið, ok stefndi til byggða hans
Gr 18316÷ eg er einn alfkonna og er bygd mijn ij hol þessum
Hect 12417÷ Þorlakur vard fyrer saker magns munnar ad skipta bygdum
ÁBpˣ 310÷ þad er nu kallad ad Grymsbigdum sydan
DplFljˣ 12824÷ Hana tok iotun sa, er Geiter heiter; ꜳ hann þar bygd, er þu þottist koma
Fljˣ 174÷ tok þar land, sem hann kaus ꜳ og fader hans atti ⸢bygder [var. bigd Kall 616 4°ˣ “B”] fyrer
Fljˣ 10027÷ hafþi konongrinn farit til veizlu i bygð þa er Brandabu heitir a Haðalande
FskAˣ 3838÷ bygdar
~ lat.dilexi decorem domus tue et locum habitacionis glorie tue
2830 (Vulg Psalm 25,8) GlossPsalt 2924÷ Hafdi Loptur ok naukkuad tygilig ord vid Rafn ok þingmenn hanz. kuedzt ei vnderþikkia hvort þeim þætti vel edr illa hanz byɢd
cf.Rafn spurði at Loptur var kominn ꜳ Myrar bui sinu
21217 HrafnAˣ 21224÷ eg ma hialpast fyrer þinn verdleik. so ad eg verdi eigi yfer stijginn. edur eg fyrerlati bygd mijna. þa er þu biost mier hier fyrer
cf.vijgdi hann (ɔ: Jón byskup) hana til nunnu. og vijgdi hennj þennann kofa til ad byggia
1361-2 JBpC(2003)ˣ 13630÷ bió Þrasi i Skógum ok var illt i bygd þeira Lodmundar
LdnHb105ˣ 9231÷ vpp rennr hann vndir fiallit til bygdar sinnar. Var þar fyrir hellir storr ... þar matti ꜳ eingan veg vpp komazt
MarD635ˣ 105517÷ er mier lijtit wmm bygd frænda Liötolfz þessu meiginn är
Svarfd(1966)ˣ 2116÷ Liotolfur amazt ecke vid bygd Þorgerdar
Svarfd(1966)ˣ 5914÷ Var þá tekin upp bygð Hrolleifs, ok fór hann til Sæmundar
Vatnˣ 4714÷ þótti mǫnnum með stórmeinum hans bygð
Vatnˣ 6216÷ Þar þótti reimt jafnan síðan, er bygð Gró hafði verit
Vatnˣ 837÷ þet veth ek Border Iværson lagrettes man for gudi sat væræ ath Osloker twiskafæn ottæ bigdhæ ok lanskult af togh mærker bole iærder norstæ gordhæm j krokstedhom
DNᴵᴵ 40030
● fara byggðum flytte sin husholdning, flytte ⫽ move one’s householding, move
●●● hann ætlar at skipta um bústaði ok ætlaði at fara bygðum á Hrappsstaði í Laxárdal
Laxd 499●●● keypti Njáll land í Ossabœ ok fær þat Hǫskuldi, ok ferr hann þangat ⸢byggðum [var. búnaði GKS 2868 4° “G”]
NjM 24715●●● hann fór byggðum á Torfustaði, því at hann átti þar annat bú
Þórð² 1725÷ en bygðom scal hann fara til landz er vi. vicor ero af sumre. ef hann vill. oc er honom þa heimill hage
GrgStað 4981÷ fór Þórarinn suðr byggðum, en þau bjoggu þar eptir
NjR 461÷ Loð frendi hans for bygdvm i þan lvt lanzins er stodv Sodoma ok Gomorra
VerA 1614÷ keypti Miofanes. fór hann þagat bygðum
Dpl 14625÷ Bersi fór bygðum a Laugabol i Laugadal
Fbr 318÷ Um várit eptir fór Óláfr þangat bygðum
Laxd 8421÷ sira Einar Haflida for bygdum vm varit aa Hoskullstade
AnnL 27120÷ Nú skal leiguleiði koma til jarðar þegar á vár er hann vill at váryrkja þar, en bygðum á hann til at fara er .vi. vikur eru af sumri
Jb 13211÷ Enn sydann peningar eyddust fyrer sonum Orms ad Kalfafelle foru þeir bygdum sinum til Svynafells
ÁBpˣ 39÷ Um vored for Þorlakur bygdum til Svijnafells
ÁBpˣ 517÷ For hann umm vorid bygdum i Hlyd med hyske sitt
ÁBpˣ 8813÷ fór þorkell þá bygðum til Hálogalands
Bárð158ˣ 411÷ Þetta lannd kauper Helgi og fer bygdumm til
Fljˣ 3522÷ Páll keypti þá Úlfsstaði ok fór þangat bygðum
StuᴵᴵR11127ˣ 3051÷ for hann bygdumm til Mela, ok sat þar vmm sumarit
Svarfd(1966)ˣ 2919÷ fer Karll bygdum til Vfsa
Svarfd(1966)ˣ 502
● fara at byggð flytte sin husholdning, flytte ⫽ move one’s householding, move
● fǿra/flytja byggð sína flytte sin gård/husholdning, flytte ⫽ move one’s farm/householding, move
●●● fœrði *Saldís byggð sína á Uppsali
Glúm 4016●●● ári síðar eptir þetta þá færði Þórðr bygð sína nær kirkju
Bergb 12827●●● fluto þau bygd sina j riki Vilhialms kongs
ÞJ 214●●● Eyvindr ... færdi bygd sína i Miovafiord ok bió þar
LdnHb105ˣ 9316÷ Torvelig leiþ til vats oc es þer fvrir þvi nꜹþsvn at føra bvgþ ora
~ lat.necesse est ... monasteria mutari
Dialᴵᴵ 1545 GregDialA 11210÷ hann ... fórþi bygþ sina
~ lat.habitationem mutavit loci
Dialᴵᴵ 1646 GregDialA 14419÷ Vilium ver nu at þu færer bustað þinn ok bygð brott ór Isafirði
Fbr 78÷ hann ... flutti bygd sinna manna. heim í iudeam undan vfridi ok agangi heidingia
Gyð(1995) 3211÷ Abraham færdi sina bygd i bro᷎tt or dalnum Mambre
Stj¹ 12519÷ færði hann þa ⸢bygð [var. bvd Holm perg 1 fol “C²”] sína til Þuátt ꜳ̋r
ÞÞÓT 1509÷ Ottar skilldi fęra bygd brott or Vatz dal
Hallfr62 4416÷ færde hann bygd sina til Þuottár
ÓTFlat 42114÷ þa færdi Asolfr bygd sina til Midskála ok var þar
LdnStˣ 13722÷ verdi suo at ek latunzt. þa vil ek at þu færer bygd þijna uppa Grunnd
Svarfd(1966)ˣ 5729
● koma byggðum bosætte sig ⫽ take up residence
●●● Hann hafði fóstrat Einar Eyjólfsson, er þá var kominn byggðum í Saurbœ
Glúm 582÷ Herra Asgrimur var þa komenn bygdum j Tradar hollt
ÁBpˣ 1038
● setja byggð sína slå lejr, bosætte sig, tage bolig ⫽ set up camp, settle, take up residence
●●● ok setti nv einn samtt bygð sina i þessv fialli
~ lat.solus remansit in monte
VitAnt 14851 Ant 856●●● hann nemr stad. ok setr þar sina bygd sem uxinn lagdiz nidr ok huilldiz
~ lat.sedem
SpecH 27b22 (I 72) Stj¹ 8416●●● settu þar sina bygd i Charram
Stj¹ 1042●●● virðir hann svá sem Frankismenn hœlist viðr hann, ok setti því sína bygð svá nálægt, at þeir þikist alt ráð hafa sér í hendi
cf.kristnir menn hafa reist sínar búðir rétt hjá sínu herbergi
16324-25 KlmBˣ 16329÷ komu i þann stad i Mesopotamialandi sem heitir Aran. en sumir kalla Charram [var. + ok settu þar sina bygð (!) AM 227 fol “B”]
var. Stj¹ 10333: AM 227 fol “B”÷ hann setti um eina stund sina bygd ok herbergi milli Bethel ok þess stadar sem het Hay
~ lat.tabernaculum
Vulg Gen 12,8 Stj¹ 10515
● setja til byggðar [e-n] tildele (ngn) et sted at bo ⫽ allot (sby) a place to live
● staðfesta byggð sína slå sig ned, bosætte sig, bo ⫽ take up residence, settle, live
●●● enn ecki stadfesti hann þar þo lengi sina bygð
~ lat.habitator
HistSchol 6333 Stj¹ 12928●●● Stadfesti hann sina bygd i þi fialli sem kallat er Seyr
~ lat.Habitavit ... in monte
Vulg Gen 36,8 Stj¹ 1913÷ stadfestit her ydra bygd i hia oss
~ lat.habitate nobiscum
Vulg Gen 34,10 Stj¹ 1875÷ stadfestandi uara bygd her medr yðr. ok uera allir samt sem einn lydr
~ lat.habitabimus vobiscum
Vulg Gen 34,16 Stj¹ 18720÷ menn þersir uaru fridsamir ok uilldu giarna stadfesta þar sina bygd
~ lat.volunt habitare nobiscum
Vulg Gen 34,21 Stj¹ 18730
● taka sér byggð slå sig ned, bosætte sig ⫽ take up residence, settle
●●● Cinei ho᷎fðv gengit til landz með ættmonnvm Jvde. oc tekit ser bygð i þeirra hlvtskipti
~ lat.habitaverunt cum eo
Vulg Judic 1,16 StjC 38722●●● Numidia feck nafn af þeim monnum er þar toku ser bygd. ok sealldan hofdu sama stad. ok driugum foru sem uallarar
Stj¹ 9426
5) sted hvor ngn befinder sig, plads ⫽ place, position
●●● Guðmundr ... atti bygð i bati
StuᴵK 13723●●● Hárekr fœrir ⸢sinn sess [var. bygð sína AM 343 a 4° “A”, etc.] fram á stól fyrir konung
var. ǪrvM 1707: AM 343 a 4° “A”
6) [á e-u] forpagtning (af jordejendom) ⫽ leasing (of land)
Form.: bygð (57); bygd (54); bygðum (15); bygðir (13); bygdum (11); bygdar (10); bygdir (9); bygðina (8); bygða (8); bygðar (8); bẏgd (6); byggð (6); byggðina (5); bygðom (5); bygdina (5); bygðinni (5); byggðum (5); bygþar (3); bvgþ (3); bygþ (3); byɢþ (3); bygdumm (2); bygder (2); bygðin (2); bygðer (2); bygda (2); bigd (1); byɢð (1); byggðarinnar (1); byggðinni (1); bygþina (1); bygþin (1); bygdir (1); byg (1); bygdhum (1); byggða (1); bygdír (1); bẏgdin (1); bygdini (1); bygðenn (1); bygðína (1); bygdarinnar (1); bygding (1); bygdvm (1); Bygd (1); byɢd (1); bigdum (1); bygdernar (1); bygdinnar (1); bigdhæ (1); bygþir (1); byggd (1); byggðir (1); bygdinne (1); bygþinni (1); bygdom (1); byɢþom (1); bẏgdjna (1); byghd (1); byghdir (1);
Comp.: á- (1), aðal- (1), al·manna- (1), al·þýðu- (1), ása- (1), brǿðra- (1), býjar- (1), bǿjar- (2), dal- (2), ein·setu·manna- (1), eyði- (1), fjall- (24), heims- (25), heraðs- (9), jarða- (1), jarðar- (3), landa- (1), lands- (19), manna- (13), mark- (12), megin- (8), munka- (4), munk- (1), ó- (41), sam- (1), stór- (3), sǽ- (6), veraldar- (9)
Gloss.: EJ; ClV -gð; ClVAdd _; ClVErr _; ClVSuppl _; Suppl1 _; Suppl2 _; Finsen _; Fr -gð; FrErr1 _; FrErr2 _; FrErr3 _; LLFrämm _; Hertzb -gð; HertzbLat _; HertzbTill -gð; Suppl4 _; Fischer _; Anm _; Bin _; Rím -gð; LP; Med _; MedComp _; MedSimp _; WN _; AH -gð; AJ _; deVr -gð; Fr4 -gð; NO -gð; Walter _; ÁBlM (¹byggja); Bl -gð, item cf. corr.; WPA _;
Genre. (expected): historical works [his]: 85 (49); religious works [rel]: 60 (76); family sagas [isl]: 48 (34); legal works [jur]: 35 (27); contemporary sagas [bis]: 22 (21); romances [rom]: 14 (29); legendary sagas [fas]: 9 (12); learned works [div]: 5 (9); þættir [tot]: 4 (6); charters [dip]: 3 (22); unclassified [ ]: 1 (1);
External (non-ONP) resources:
...
...
...
...
IN PROGRESS
...
Lexicon Poeticum (2nd ed.)
This uses metadata and images from septentrionalia.net
búa - byggva
...
...
DSL (experimental)
Searches Old Norse etymologies in ODS and Kalkar dictionaries based on data provided by Thomas Troelsgård from DSL’s digital resources in Nov. 2022. Old Norse homographs are not distinguished.
ODS: Vesterbygd (Vestr(i)-byggð) ODS: Østerbygd (Eystri byggð)