1á·hyggja (spec.: ahuggiur Orkn 188¹⁷; ayggiu Barl AM 230 fol 26r¹⁰; aygiu ÓHLeg 36³⁴n) sb. f. [-u; -ur (ahyggur ÓH235 162³,⁶)]
Status: excerpted citation slips citation text supplemented structured definitions in Danish definitions in English
1) [fyrir e-u / um e-t] opmærksomhed, agtpågivenhed ⫽ attention, attentiveness
●●● lagði hann mesta a hyggiu til um herferð sina
~ lat.animum intendit
5125 Rómv595(2010) 517●●● Tungl XXV natta. Draumur verdur til gamans ... Tungl XXVI natta, ahyggiu skaltu hafa fyri draumum þinum, þviat en sama dag mun framm koma hvartt þat er gott edur illt
Lun435 10821
2) omhu, umage ⫽ solicitude, care
●●● er vér scolom bǽþe meþ a hyggio oc þó meþ unaþe framføra
Mess²15(1993) 55r25●●● vill konongrenn at þu læggir til rað oc ahẏggiu at þer mætteð auka friðenn
ÓHLeg 3616●●● varþveitir hann meþ ahiɢio þat er hann ma egi sialfr viþ sig niota
Jón³ 1731●●● ver uilium sem ver erom skyldughir vara herra pafuans ok biscupsens bod j fylla med alre ahygghiu ok astsemd þeiri sem ver gætom frammast gort
DN IV (1365) 3452●●● hugsum her af, hverssu mikilli ahyggiu guds madr villdi geyma litillætis kraptzins
~ lat.sollicitudine
51521 VP 5158●●● Maðr ... er alla ástundan meðr áhyggju ok alla hluti aðra lagði þar til, at hann skylldi vita kvenna slægðir
~ lat.totam intentionem suam et totum sensum suum
DiscCler 1818 Æv⁶⁸ˣ 1837÷ þeir sogþu þetta með at huga oc ahyggio
ÓTOdd 9818÷ Af þui at ver getom uarla þo at ver uildom gerna ifuir allum malom setet sem oss sialfom varda sakir mykillar fiol⟨s⟩kylldu oc ahyggiu sem ver hafum firir annare landzsens naudsyn oc sealfre vare
RbHM (*1318)¹ 644÷ gud baud petre ... at hann skilldí mædr iæmmẏkillí ahẏggíu gæta sauda hans sæm hann ẏnní honom mẏkit till
SvR 638÷ umfram alla þessa luti ꜳhyggiu þꜳ, er hann hafði hversdagliga fyr allri guðs kristni
~ lat.sollicitudo
Vulg 2Cor 11,28 Páll²A 2672÷ þæir læggi þy mæiran hwgh aa oc ahyggio æn adher þa lutti sem bꝍnom wardar
RbEM (*1293-1294) 2612
● bera áhyggju [fyrir e-m/e-u / yfir e-t / um e-t] drage omsorg ⫽ take care of, look after
●●● ec ber eige ahyɢio fyr mér éinom. helldr oc fyr þéim es meþ mér ero
Steph15(1993) 94r20●●● Ef herra minn sagðe hon. ber nokkora a hyggia (sic) firir mínní heilssu
~ lat.solicitudinem geris
JDamBarl 10221 Menota: 78vb13 BarlA 1479●●● hann bæʀr ahyggio yfir iarðlict vælldi. oc um guðdomligan matt guðs
Kgs 9217●●● þeir bera sva micla ahyggio fyrir landz folki oc abyrgð fyrir gvði ... sva at
ÁKr 1713●●● Hiarta ok bríost þessa likams skilldu vera konongar þeír er bera skilldu ahẏggíu ok ætlan ok radagærd dírfd ok vorn firir allum adrum límum
SvR 121●●● þöck ok aufúsu viljum vér gera þeirri frú, er þik sendi, at bera áhyggju fyrir várum vandræðum
HG152 xiv19÷ ef vér berom a hyggio i hug órum. oc hofom costgǽfe til at vesa siþsamer oc hlýþner gvþe
HómÍsl¹⁵(1993) 19v26÷ segir at þu ber a hyggiv. firir þeirra athæue
Menota: 53va32 BarlA 9712÷ æpter liðna svæfn stund þa er hann bæʀr ahyggiu firi riki eða folki sinu
Kgs 9713÷ þæir bera sua mikla a hyggio firer landzfolkino
Járns 26228÷ þeir bæra sua mikla ahyggiu firir allu landz folkino oc abyrgð firir guði
Landsl 2320÷ þæir læggi þui allu mæiri rœkt ok ahyggiu a staðarens rett ok nytsæmd
RbME (1320) 1058÷ þar sem þæir bera sva mykla ahyggiu firir ollu landzfolkinu oc abyrgð firir guði
Bl 19330÷ Hér erum við bræðr ok eigum fé báðer saman, ok berr hann alla áhyggju firir, en ek enga
Glúm 92÷ Nu af þui at skyllda var bindr oss till at bera firir rikistiorn ok lagha vardueitzlu idulægha ahyggiu ok marghar nattuokur
RbHM (*1316)³ 12114÷ þeir bera ... mikla áhyggju fyrir landsfólkinu ok ábyrgð fyrir guði, allra helzt þar sem lǫgin vátta með stǫddum endimǫrkum
Jb 1914÷ þu letz þer soma at bera ꜳhyggiu fyrir mer
Agat¹ 420
3) [e-s] ansvar, ansvarsområde, hverv ⫽ responsibility, duty
●●● alla ok ser hueria þa sem ⸢ahyggia [var. aahyggiu AM 138 4° “B”] drottinligrar hiardar er ꜳ hendi fingin ꜳminnum uęr. ꜳ eggium ver
StatEi³ 62522●●● er herra erchibyskup beiddiz af halfu sinnar ahyggiu sem trvr forhyggiumadr brudar Cristz at ...
~ lat.in parte sollicitudinis procurator
46226 Sættarg 46831●●● geriz hann prior systranna i þui klaustri ... Ok sem hann hefir þessa ahyggiu haft vm nockur ꜳr
Mar240a 80514●●● hugleidir hinn sæli Thomas, huersu þat mun standa fyrir gudi, sem hans ꜳhyggiu til heyrir in prouincia
Thom² 32913●●● ath aa hyggia byscopligs æmbettis ... skyldar oss til ath huer æin kirka wors byscops dæmis hafuæ sinn rett
IslDipl (1432) 29827÷ Hann (ɔ: Ólafr) syndi sic litil-latan í konungs.dóme sinum ok í margfallre áhyggiu er hann hafðe
ÓH619 10910÷ megim vęr hafa innuirduliga umhugsan ok ꜳhyggiu yfir gudligri hio᷎rd oss ꜳ hendi folginni
StatEi³ 62431÷ tok hann þa alla ahyggiu ser a hendr at leggia
SvFlat 54317
4) skarpsindighed, åndsevne ⫽ acuteness, discernment
●●● oll sia smiþ es studd meþ .iiii. stoplom ... en þriþia efler speke feþra en eɴ .iiij fester vitr. ahvggia lęrefeþra
~ lat.magistrorum sollers subtilitas
629 ●Eluc674(1989) 64●●● ec vil aðrum þat starf spara at glosa varaʀ rœður mæð diuplegre ahyggiu
Kgs 849●●● (?) þær ⸢áhyggjor (?tænkemåde, sindelag ⫽ ?frame of mind, attitude) [var. hyggiur HómNo¹⁷ 8227] líta himneska hluti, er með krapta ilm fara til guðs fyrir helgar girndir
~ lat.illæ mentes
GregHom 117045 Hóm624² 15122
5) [e-s / af e-u / um e-t / á e-u] bekymring, spekulation ⫽ concern, worry, speculation
●●● nv reðr Alexander londom með fatøki sitt vruggr oc frials fire fiarens ahyggio
Alex 6029●●● ahyggjur hefi ek miklar vm þat huersu ek skal na fe þui er ek vann til
EgM(2001) 1308●●● fjórir eru þeir draumar, er mér afla mikillar áhyggju
Laxd 10913●●● Jugurtha bar mikla ꜳhyɢíu fyrir huat hann mættí þat hellz gera. er Romueríum værí mestr styrkr at
Rómv226(2010) 613●●● Maríus fæ̋rr nu ahyɢɢíu marga daga huart hann skylldi fra huerfa. eda treysta enn meiʀ ꜳ hamíngíuna
~ lat.anxius trahere cum animo
12831 Rómv226(2010) 12817●●● Julíuꜱ for nu suðr um fiall. ok hafdi mikla a hyɢíu i skapi
~ lat.ingentisque animo motus
23524 Rómv226(2010) 2358●●● mer hefir lengi ótti ok ꜳ̋hyggia verit at þer Hallfreðr
Hallfr61 7115●●● fodurligr hugr ok hiarta þiadiz ok pinadiz af angrsamlighum aahyggium
~ lat.recusantibus curis
SpecH 39b24 (I 107) Stj¹ 13131●●● fee mikit ok gripir godir hurfu ór gullhuse konungs ... fek konungi þat mikillar ahyggiu
HálfdSv 56425●●● en gerir at eins ahyggiu af eilifd ok hæd himneskra
~ lat.sollicitudinem gerit de cælestibus et æternis
37221 VP 37115●●● hann sofnaði skjótt, þvíat hann var áhyggjulauss. Áhyggja bítr sárt sem hildr ok rænir margan sinni hvíld
Parc 187●●● Enn ei er mier ꜳ̋ þvi minni ꜳ̋ hyggia Enn ath skilia vid hann
Hem1005 1032●●● Af þessum ordvm iohannis gerdist ꜳhyggia j hiortvm heyrande manna
Hóm238XVIII 4213●●● Konúngr reikr ofan til strandar með mikilli sturlan ok áhyggju, hugsandi, hversu veröldin mætti brugðul vera
HjǪˣ 45628●●● margr hefir þess raun ef hann leitar sér skammrar skemmtanar, at þar kemr eptir á lǫng áhyggja
Hungrvˣ 7315●●● hellt eingi gleymska ok eingi weralldlig aahyggia hann fra, at eigi heilsadi hann hana (ɔ: Maríu) medr ollum godvilia ok litillæti
~ lat.nulla sœculi solicitudo
SpecH 251b51 (VII 84) MarD634ˣ 76731●●● voru væringiar med mykillre ähyggiu þä nött, þottust vid bana buast eiga med skmmu tome
ÞBpC⁴ 39311÷ magligastr viþ þa es slika ahggo oc erfiþi hafa drv́gt
Nik655 723÷ fra dꜵuðlegum girndum ok iarðlegum áhyggium til himnescra hugrenninga
HómNo¹⁷ 8330÷ Mer hever lengi verit ahyɢia at . hvat leɢiasc mvni fir sono occra
ClemCod645 3524÷ Konongrenn þagnar oc fær ⸢*a⟨h⟩ygiu [aygiu]
ÓHLeg 3634n.÷ sorgfullr em ec nu dreginn. með margfalldri a hyggiu oc hasca sua at ec kann æi at skynia
~ lat.tantis curis
Pamphilus 2437 Pamph 10820÷ i mykylli ⸢ahyggiu. [var. ayggiu AM 230 fol 26r10] oc hugsott. vm sitt livi
Menota: 19rb8 BarlA 3513÷ þeim er i veralldar riki ero. oc valld hava yvir oðrum. oc firir margu eigu at sia. oc margskonar ahyggiv hava
~ lat.sęcularibus cinctum negocijs, eius curis implicitum
JDamBarl 3629 Menota: 22rb19 BarlA 4110÷ hann tekr við ahyggiv oc ihuga. veralldlegra sœmda. firir nauzcynia saker rikiss síns
~ lat.cura sęcularum
JDamBarl 11226 Menota: 86va2 BarlA 16335÷ gecc nv þat sama folc meþ linleic oc litilleti at biðia ser miscvnnar meþ ahyɢio oc harmi
Mork 7125÷ hafþi hann storar ahyɢior oc hvgsaþi hvert rad hann scylldi vp taca
ÓH 5143÷ svarar konungr með ahyɢio mikilli
ÓH 53210÷ er konungr var í þeꜱum ahyɢiom þa somnaþi hann
ÓH 6295÷ þickir herburt illa er hans faðir er honum reiðr. oc hann fær at þessu ⸢*ahyɢiu [ahyɢi]
Þiðrᴵᴵ 4619n.÷ honom feck þesi saga mikillar ahyɢio oc reikaði hans hugr miok
Sv 46÷ þetta orð fecc morgum monnuᴍ mikillar ahyɢio hvaʀ konungriɴ myndi vera
Sv 951÷ fell i margfallegar ahyggior ueralldlegrar vitzku
Thom¹ 31÷ lattu mic eigi nu drotin i anat sin vefiasc i iardligom ahygiom, er ec em aviti ordin nu leyndra luta þina
Andr⁴ 41122÷ Hakon konvngr hafði vm svmarit vokur miklar ok ahyggior. Ok þegar hann kom i Kirkiovág lagdiz hann bratt i reckio af sótt
HákFris 5809÷ vak[...] sofnat hafði bæði af otta ok ahyggiv
Bas 2817÷ þa mun yðr fa langrar a hyggiu
~ lat.uobis aeterna sollicitudo remanebit
3225 Rómv595(2010) 328÷ slikt er a hyggiu uerra (÷***værre end man kunne forestille sig)
~ lat.opinione, Quirites, asperius est
11321 Rómv595(2010) 1134÷ hafði hann þa micklar a hyggiur i skapi
Rómv595(2010) 1847÷ hǫfum vér gaman af ǫllu sem oss lystir, en aðrir hafa starfa ok áhyggju
Glúm 99÷ Eremitrinn svarar mæðiliga bæði fyrir áhyggju hugarins ok þrot líkamans
Æv² 1230÷ hofuz nu af nyíu ꜳ hyɢiur hans er sua mikil gipta ok framm gangr spurdiz Jugurthe
~ lat.permotus, flexit animum suum
833 Rómv226(2010) 812÷ Meíʀ var hófdíngium ván af þeim vnada. ok ahyɢɢíu helldr enn lidsemdar
~ lat.plus ... sollicitudinis
5231 Rómv226(2010) 5216÷ Hakon hafði sva miklar ꜳ hyggiur vm vetriɴ at hann lagðiz i reckiu
ÓTᴵ 886÷ fellu þeir baðir til fóta honum ok mælto með miklum harmi ok ꜳ hyɢiu
ÓTᴵ 2237÷ ek skal alldri lengr bera avnn ok ꜳhyggiu sem eín ambatt hia þessv vesala riki
ÓTᴵ 2455÷ hof konungr sva sitt mal með hinni mestu ahyɢiu ok alvoro
ÓTᴵ 3022÷ dualdiz hann þar um uetriɴ ok hafði miklar ꜳhyggivr i skapi hvat hann skylldi raða taka
ÓTᴵᴵ 3327÷ nu þolir hann hvern dag fiolskylldi veralldligra hluta af hirdis ahyggiu
~ lat.curae pastoralis
Dialᴵᴵ 1212 GregDialB 17923÷ hann var þa med mikilli ahygiu
Grega 20315÷ var Pall iarl heldur fꜳrr, sem eigi var undarligt, at hann mundi hafa ahuggiur miklar
Orkn 18817÷ ꜳhyggiur þraungva þvi (ɔ: lífinu) , aurugleikr deigir þat
CecB 28117÷ En ꜳhyggia þessa heims bindr ovara hugi manna i morgum fiolskylldum
CecB 28423÷ bera þeir fyrir þessu einu lifi ꜳhyggiu ok byggia ecki at oordnu lifi
CecB 28426÷ Slikar ahygg⟨i⟩ur bar hann optliga ok skaut til guds allo sino male
ÓH235 1623÷ Olafr konungr la i hvilu sinni, ok vakti leingi um nottina, ok hafdi hann storar ꜳhygg⟨i⟩ur i skapi
ÓH235 1626÷ bad hann med handanna erfide ok þian likamans fyrirkoma heimsins ahyggiu
VP 4802÷ er mál hans ⸢með mikilli áhyggju [var. í mikilli ábyrgt MírmA179ˣ 19914], ef hann lætr líf sitt fyrir þessu
●MírmB 19936÷ þat er niðr fell á milli þorna merkir þá er heyra orð guðs en þrengjast svo af áhyggjum ok auðæfum ok munuðum heims þessa
~ lat.a sollicitudinibus
Vulg Luc 8,14 Theol672 18829÷ Kongrínn hafdi haft vm sumarít vokur miklar ok storar ahygíur var hann kallzadur míog ok hafdi litíd frelsi af sínum monnum
Hák8B 20817÷ Mun eg eigi gera þetta segir meistarin fyrir einna samt þeirra ahygiu ofrodra manna er allt ętla logith er þeir sia eigi sijnum augum innsigli fyrir edur o᷎drum iarteignum bunndit
Hect 12221÷ yfir drottinn ahyggíu þína
~ lat.Iacta super dominum curam tuam
761 (Vulg Psalm 54,23) GlossPsalt 771÷ Hákon hafði svá stórar áhyggjur um vetrinn, at hann lagðisk í rekkju ok hafði andvǫkur miklar
Hkrᴵˣ 2675÷ So m[ik]la ahyggju hafa þeir frænndur ad þeir niota huorki suefns nie mata[r,]
Hrafnkˣ 2210÷ hafði hann fyrir þeim margar røður, þær er þeir fengu af miklar sorgir ok ahyggiur
Jón¹ˣ 41316÷ Klerkr nockur ... stundandi miok ꜳ veralldligar ꜳhyggiur ok þionandi likams girndum vmfram hof
~ lat.seculi curis deditus
MirMar1927 1820 MarD634ˣ 7625÷ þa geinngur hun vt med mikilli ahyggiu og sꜳru hiarta til þessa manns og spyrr
Þiðrᴵᴵˣ 3677÷ kóngr hafði eina nótt hugsan mikkla ok áhyggju
~ lat.curis quibusdam sollicitus
DiscCler 1610 Æv⁶⁶ˣ 1804
6) fortrædelighed ⫽ annoyance, source of concern
7) sorg ⫽ sorrow, distress
●●● Flosi spyrr víg Hǫskulds, ok fær honum þat mikillar áhyggju ok reiði
NjM 28714●●● Þa męllti Reginn vid Sigurd af ahyggiu mikille: Þu drapt minn brodur, ok varla ma ek þessa verks saklaus
Vǫls 4521●●● skyliast þar uidur hann med mykilli ⸢ahyggiu [var. rygd ErBˣ 6415], og bädu Gud honum myskunar
ErAˣ 642÷ Flosi spyrr víg Hǫskulds ok fær honum þat mikillar áhyggju ok reiði
NjR1908 26112
cf. simplex hyggja (29)
Form.: ahyggiu (20); áhyggju (12); ꜳhyggiu (6); ahyɢio (5); ahyggio (5); a hyggiu (4); ahyggiv (3); a hyggio (3); ahẏggíu (2); ahyɢɢíu (2); ꜳhyggiur (2); ahyggior (2); ꜳhyggia (2); áhyggium (2); ahygiu (2); ahygiom (1); ahyɢiu (1); ahyɢi (1); áhyggjor (1); Áhyggja (1); ahyggiur (1); ahggo (1); ahyggiur (1); ꜳ hyɢiu (1); áhyggjum (1); ahygghiu (1); ahiɢio (1); a hyggia (1); aa hyggia (1); ahygíur (1); ahyggju (1); ahuggiur (1); ꜳ̋ hyggia (1); ꜳhyggivr (1); aahyggium (1); ꜳhyɢíu (1); ahyggíu (1); ꜳhyggiur (1); ahyɢiom (1); a hyggiv (1); ahyggjur (1); ahvggia (1); ahyggia (1); a hyggiur (1); ꜳ hyɢiur (1); ꜳ hyggiur (1); aygiu (1); ꜳ̋hyggia (1); a hyɢíu (1); aahyggia (1); áhyggiu (1); áhyggjur (1); ahyɢior (1); ähyggiu (1); ahyɢia (1); ahẏggiu (1); áhyggja (1);
Comp.: veraldar- (3)
Gloss.: EJ _; ClV; ClVAdd _; ClVErr _; ClVSuppl _; Suppl1 _; Suppl2 _; Finsen _; Fr; FrErr1 _; FrErr2 _; FrErr3 _; LLFrämm _; Hertzb; HertzbLat _; HertzbTill _; Suppl4; Fischer _; Anm _; Bin _; Rím _; LP; Med a-; MedComp _; MedSimp _; WN _; AH; AJ _; deVr _; Fr4; NO; Walter _; ÁBlM _; Bl _; WPA _;
Genre. (expected): religious works [rel]: 48 (30); historical works [his]: 27 (20); legal works [jur]: 12 (11); family sagas [isl]: 8 (14); romances [rom]: 7 (12); legendary sagas [fas]: 5 (5); contemporary sagas [bis]: 2 (8); þættir [tot]: 2 (2); charters [dip]: 2 (9); learned works [div]: 1 (3); unclassified [ ]: 0 (0);
External (non-ONP) resources:
Lexicon Poeticum (2nd ed.)
This uses metadata and images from septentrionalia.net
