bóndi, bǿndi (spec.: bvndi nom. sg. Fris 260¹⁹n.) sb. m. [-a; bǿndr/bǿndir(HkrEirsp 58⁴)/bondr(Nj AM 468 4° 78r⁴), gen. & dat. bónd-/bǿnd-]
(cf. búandi sb. m.) búandi sb. m. [173]
Status: excerpted citation slips citation text supplemented structured definitions in Danish definitions in English
I.
1) bonde, bofast mand (incl. lejlænding ‘leiglendingr’) der lever af landbrug, mand af almuen ⫽ farmer, man of fixed abode (incl. a tenant-farmer ‘leiglendingr’) who lives by agriculture, member of the untitled classes
●●● Hakon konongʀ ... sendiʀ bondom oc buþeignum ... quæðiu guðs oc sina
●NoDipl ([1224?]) 309●●● var bondinn farinn til acrs með verkmonnum
ÓTOdd 248●●● Gamlir bǫndr oc alldraðar hvsfreyior taka kleðnað sinn enn bezta. þrelar oc ambattir hava oc sva goð kleðe nu
~ lat.ciues
Alexandreis 14110 (V 462) Alex 835●●● hvart sem þeir fundo bøndr eða landzfolc eða kꜹpmeɴ eða fiski-menn
Sv 6335●●● tæckr biscup þriðiung. konongr annan. bꝍnðr hinn þriðia
EiðKrA 38827●●● ⸢flestir bo᷎ndr ... voru uel uiliaðir [var. Flestr allr mugur var vel viliadr Hák81 3766]. Hákoni konungi
HákEirsp 5151●●● Siðan nefndi hann fram lenda menn sina ok ‹let› sveria ser trvnaðareiða. þar næst skvtilsveina ok hirðmenn. siðarst bændr or ollom fylkiom
HákFris 49435●●● Ef maðr a hus i kaupange en bu i heraðe ... þa skal hann gera leiðangr i heraðe eptir iarðar hofn þeirri er hann byr a. oc iafnaðe uið aðra bꝍndr
Landsl 3822●●● Allum monnum þeim sem þetta bref sea edr hœyra. senda. aller stadarmenn ... aller bœndr ok almughi. af Stjoradals fylki. Gauladals fylki ...
DN I (1344) 23029●●● allir þeir sem ... þetta heit vilia samþyckia so bwlausir sem bændr gefue einn kallmannz verd fáátækum manne
IslDipl (1365) 4135●●● opt finn ek þat, at mér er aldauði Magnús konungr faðir minn, ef ek skal giptask bónda einum ... er þess eigi ván, at ek vilja giptask ótignum manni
Hkrᴵᴵᴵˣ 1425÷ kræfr hann bꝍndr liðs. þa er hværr bonde skylldr at fara með honom
Eið 52231÷ bendr urðu
ÓHLeg 349÷ ec spyr bøndr alla i heyranda hlioþi at laugbergi. hverr log grið hafi handsalat ɴ. ɴ
GrgKonᴵ 4018÷ Rétt er bonda at senda maɴ til þings at heyia þing fyrir sec. þaɴ maɴ er samþingi er við hann
GrgKonᴵ 983÷ sva marger þingamenn sem nu erom ver satter a ... en af Sunnmꝍre. xvi. bꝍndr
GulKrᴵ 421÷ heraðrskirkiur sva sem bꝍndr verða a satter við prest þann er biscop setr til
GulKrᴵ 914÷ Scal bonde hverr einum husum varða. at eigi falle krossar at. þo at fleiri eigi hann
GulKrᴵ 119÷ ef biscop ferr upp a land ifra skipi sinu at vigia kirkiu æða aðra þionosto at veita monnum ... þa scolu bꝍndr fa hanom reiðskiota .xviii.
GulKrᴵ 2018÷ þa scal krevia þingmenn. þa er a þingi ero at fara til. oc sva armann konongs. oc bꝍndr sva marga sem hann þyckizt þurva
Gulᴵ 2133÷ sva marga bœndr sem hann þyckizt þurva
Gulᴵ 2331÷ scal hann æsta bꝍndr oc heraðrsmenn sva marga sem hann vill. at fꝍra bufe hans oc husa haga sinum
Gulᴵ 4022÷ hverr bonde er seccr at .iij. aurum er syniar hanom til at fara
Gulᴵ 427÷ scolo bꝍndr aller fara til þings. er boð kemr til hus. nema einvirkiar einir
Gulᴵ 5527÷ Sa er einvirki er yngri maðr fylgir hanom til vercs en .xv. vetra. hvárt sem hann er hans sun. æða annars. oc fylgir hanom til vercs. En eckia oc ufꝍrr bonde. scolu þvi at eins fara til þings af þau vilia
Gulᴵ 5532÷ þa megu þeir dóm dꝍma. þo at eigi kome fleiri bꝍndr. en .vii. oc .xx.
Gulᴵ 6012÷ þat fe eigu bꝍndr at hava er armaðr scal giallda. En konongr þat fe halft. er lendr maðr scal giallda. en bꝍndr halft
Gulᴵ 616÷ bonde scal taca a ambott sinni hinni vilstu halvan annan eyri
Gulᴵ 7026÷ þat fe er armaðr scal giallda. þa scolo bꝍndr eiga allt
Gulᴵ 835÷ engi scal bonde iorð undir lendan mann skiota
Gulᴵ 8833÷ Nu er vel ef drengmenn vinnasc til. En ef þeir vinnasc eigi til. þa scolo bꝍndr fara. þeir er firir yrkiendr eigu sér
Gulᴵ 9822÷ Skal bonde sa heima væra er matgerðar mann fær. nema skip se eigi skipat
Gulᴵ 9828÷ Bꝍndr scolo skylldir til stemnu at fara. þvi at eins drengmenn. ef styrimaðr vill
Gulᴵ 9829÷ ef þeir hoggva firi þeim bonda er aðrer hiuggu fyrr firi. oc keꝍmr eigi fram hofuð. eða fꝍtr. þa hꝍggva þeir at usecku ef þeir leggia fe firi
Gulᴵ 9931÷ Nu scolo bꝍndr fa til a þofto hveria tvennar tylftir orva oc boga einn. giallde eyri firi odd hvern er missir. en .iij. aura firi boga
Gulᴵ 10132÷ þa scolo þeir hoggva ór hvaromtveggia megin kialar. fim alna lagnt borð. En ef þeir gera eigi sva. þa scolo bꝍndr sva gera
Gulᴵ 10318÷ af iðrottum værðr maðr froðr mæð hværio athæfi er hann vil siðan lifa hvart er hældr er at hann vil væra konongsmaðr eða bonnde eða kaupmaðr
Kgs 44÷ þæsser mænn værða hans (ɔ: konungs) mænn af allz kyns iðrottum. sumir bœnndr en sumir kaup mænn oc sumer leicmænn
Kgs 4127÷ nefni hirðstiora með ser .xij hina vittrasto bęnndr or hverio biscups rike
Járns 26322÷ þetta til lag er got ... af eín hveriom rikiym boɴɴda en ecke er þetta konvngligt til lag
Jvs291 9815÷ ef huskarlar bonda hitta hval a hav ut ok skera af skip farm havi þæir af siondung
SkipSauð¹ 4932÷ ‹S›va er ok um þa menn er her sitia utrstr. ok bo᷎ndr bioða hæim til sin
SkipSauð¹ 502÷ ef hann (ɔ: skaparfi barns) er eigi hia þa scal bondi sa fꝍra barn til scirnar eða fa mann til sem vist veitir kono þeirre sem barn fꝍddi
ÁKr 2028÷ Bondi scal hallda kirkio dag þann at iafnlengd hverri of sinn a .xij. manoðom. oc hiv hans
ÁKr 2322÷ hverr bondi sa sem þat nemz gialldi .iij. avra
ÁKr 261÷ Slic skyllda er bondom at ala þa menn .v. eða feræ sem lic flytia til graptar
ÁKr 3017÷ hinna þriggia messo-apna malverðo scolo scipta bo᷎ndr a samkvamo með tiondom saunnum olmoso-monnom til handa
ÁKr 3127÷ Bo᷎ndr allir scolo tivnd gera. þeir sem þingfarar kaupi eigv at gegna af fe sino sculldlꜹso
ÁKr 331÷ ef hann a .x. aura scvlldlavsa. þa scal hann tivnd af gera hvart sem hann er bondi eþa griþ maðr
ÁKr 334÷ bo᷎ndr eða grið menn
ÁKr 3311÷ secr er bondi .iij. ꜹrom ef hann syniar honom vistar
ÁKr 4626÷ værðr bonde hæiðin af barne sinu
BorgKr¹ 3413÷ Bondans bott tækr firer kono hans oc born oc hiun anauðigh
BorgKr¹ 3418÷ Nu skal gera þæim manoðr stæfnu. ef þa er æigi upp gorr. þa skal huer bonde bꝍta .iij. morkum
BorgKr¹ 34413÷ ef hann kꝍmr æigi. þa a han (ɔ: byskup) at missa þæirrar giftar er han tækr i þui heraðe a þæim .xij. manoðom ef bꝍndr uilia logh uið han hafa
BorgKr¹ 34522÷ skulu bꝍndr raða preste till heraz kirkiu sinnar oc hava þæn er þæir uilia
BorgKr¹ 34619÷ ef bonde vill bꝍta sæght firer hiuna sit þa er þat laust at laghum. þæt hæitir huðar lausn
BorgKr¹ 3493÷ þa skulot koma a bo᷎ þann er heitir a Hallvarðꜱ-stꜹðom ok spyria bonda tiðenda ok fretta eptir hestvm þeim er horfit hafa norðan yr sveitum
Heið 7915÷ kømr eptir einn ⸢bóndi [var. bendi AM 39 fol 6vb25 “39”] ...
var. Hkrᴵˣ 3149: AM 39 fol “39”÷ bar hann sakar á hendr ⸢bóndum [var. bændom AM 39 fol 29rb22]
var. Hkrᴵᴵᴵˣ 1833 → Hkr AM 39 fol 29rb22÷ toc þar af bøndum sættir oc ut-giolld
Sv 557÷ konungr atti þing við bøndr oc talaði mart firir liði sinu sva at hvarir-tveɢio heyrðu bøndr oc liðsmenn
Sv 13725÷ var þæir ... vidr Rindar bru ... bœndarner þæir er gera æigho Rindar bru
DN I (1310-1311) 11721÷ Sebœndr
DN II (1311) 9415÷ þui fe skal skifta i .iij. staðe. tækr biscup þriðiung. annan konongr. bꝍndr hinn þriðia
EiðKrA 37723÷ þa skal bonnde huær bera aðrum
EiðKrA 37819÷ bonnde er a orko mæð hionom sinum. þa er hann sæckr .vi. aurum firi hion sin
EiðKrA 37912÷ er hion hans ero tæckinn æinsamenn a orku. þa skal bonnde lꝍysa þau undan
EiðKrA 37914÷ ef hann er æigi skirðr. þa liggia uið .iij. mærkr bonndans. En hinn fare utlægr
EiðKrA 3812÷ þa hæitir þat stunga fole. þa ma bonde lꝍysa þat brot mæð lyrittar æiði
EiðKrA 3839÷ Allt utlægðar fe er biscup gefr sok a. þa a hann i þriðiung. konongr annan. bꝍndr þriðiung er um dꝍma
EiðKrA 38313÷ fare bꝍnðr sialfer mæð þæirra lut. oc skipti sem hann uill suara firi guði. En bonnde skal uarðuæita alla tiund. til þess er tiund oll er tæckin
EiðKrA 38524÷ ef kirkia fællr niðr. eða brænnr up. þa skulu bꝍndr timbr a tuft fꝍra a missare. oc gor a tolfmanaðom
EiðKrA 3877÷ ef hann hefer æigi kost. eða uill æi rꝍgt hafa a. þa æigu bꝍnðr fe hans allt. at hafa. til kirkiu giærðar
EiðKrA 38718÷ þa fare hann utlægr oc uhæilagr. en bꝍnðr. hafe fe hans allt til kirkiu upgiærðar
EiðKrA 38723÷ ef hann afrꝍkez. eða hefer æigi fe til. þa fare af lannde brot. utlægr. oc uhæilagr. en bꝍnðr late uigia kirkiu sina
EiðKrA 38730÷ mæla þat bꝍndr þrir. eða þrim flæiri
EiðKrA 3896÷ skal konongr taka þriðiung. biscup annan. bꝍndr hinn þriðia
EiðKrA 3902÷ sinn skal hann hafa. ef hann a sialfr. oc binnda a stal. er hestar bonda stoð a
EiðKrA 39024÷ Suoro þessir bꝍndr sem adr varo næmfndir en half tylft an‹n›ara bonda sannade at sua hefuir fra forno ok nyiu faret tint ok talt mellim rikianna
Endamerki¹ 48931÷ Miog ihvgar þv *bondi [non emend. bvndi] krakvna
Fris 26019n.÷ rað eða vili bænda
HákFris 40413÷ af bændom ok bændasonvm
HákFris 40819÷ at hann villdi með friþi fara til bænda
HákFris 44716÷ heyrðo þeir blasit i bænom til Eyraþings bondom ok kꜹpmonnom ok allri alþyðo
HákFris 49330÷ allir ... iattoðo at giallda skatta ok mestr luti bnda i Norðlendinnga fiorðunngi
HákFris 54813÷ þat var leiðangrs lið ok bændir (“Sål.”, ed. note) einir
HkrEirsp 584÷ kom í móti honvm vagnkarll einn ok vár í kausunngi foðruðum. þa mælti Styrkaʀ. Villtv selia kausunginn bęnde
HkrEirsp 9833÷ Fra Olafi konvngi ok bo᷎ɴda
cap.
HkrEirsp 10630÷ miǫk íhugar þu bænde krakuna
HkrEirsp 10723÷ bęndom þeim er
HkrEirsp 16715÷ bændi einn hitti hann
HkrEirsp 21918÷ a hendr bęndom
HkrEirsp 2441÷ af rikismonnum ok bndom
HkrFris 432÷ þat var boð hans ok bn við bndr ok bv́þegna rika ok vrika. ok þar með við alla alþyðo ... at
HkrFris 731÷ varþ harðr rettr bnda
HkrFris 9517÷ þar fell mart goðra bænda
HkrFris 34838÷ ef þat er vili ok samþycki yðart ⸢bænda [var. bóndanna Hkrᴵᴵᴵˣ 46619]
HkrFris 37512÷ ek ryð þessa tvá menn ór kviðinum - ok nefndi þá báða - fyrir þá sǫk, at þit eruð búðsetumenn, en eigi ⸢búar [var. (ms.) bondr AM 468 4° 78r4 “R”]
var. NjM 38617: AM 468 4° “R” → ms. 78r4÷ Hrútr talaði þá til Marðar: Hugsa svá um, bóndi, at bróðir minn mun mér mjǫk hafa fram haldit fyrir ástar sakir
NjR 91÷ Hvárt er rétt, bóndi?
NjR 1306÷ skal heitv ketill þess bonda vera tekin vtt j garðin
RbEM (*1282) 1620÷ komu bendr
SvEirsp 42634÷ ef barn er boret firir iola nott þa skal skirt vera firir iola nott eða bonde sa giallde biskupi .vi. aura. er barn þat husar
BjarkKrᴵ 30317÷ ef eigi eru styrimenn sua ner ... þa skal bꝍndr til nefna þa er nester sitia oc helzt hafa uit til oc uaner eru i kaupferðum. at styra þetta mal
BlFar 27512÷ Ef maðr husar heiðin mann ... þa a biskup huærn ꝍyri er bonde a. en kona hafe sitt fe
FrostKrᴵ 13224÷ Bꝍndr skolu fylkis kirkiu lata gera fylkis mænn alla oc hafe gort a .xij. manaðom
FrostKrᴵ 1339÷ bonde huær skal æiga ol at ions vaku tuæggia mæla
FrostKrᴵ 13716÷ skal prestren æsta bꝍndr alla til liðes at fara at honum af þingi oc taka af honum halfu meira. oc hafe bꝍndr halft en prestr .iij. aura
FrostKrᴵ 1383÷ ef bꝍndr synia honum liðes til atfærðar þa er sa sæckr huær .iij. aurum
FrostKrᴵ 1384÷ Kross eða þingboð skal eigi yngri maðr bera en .xij. vættra sua karl sem kona oc selia i hond bonda ef hann uil uiðr taka
FrostKrᴵ 1388÷ boð huært er til hus kꝍmr þa skal bera til nesta bꝍar huærs þeirra er rykr or sua sem bꝍndr hafa rꝍtt með ser a þingi
FrostKrᴵ 13813÷ giallde viti sua einlꝍypis maðr sem bonde
FrostKrᴵ 1425÷ Aller mænn skolu olmoso gera a huita sunnu degi. bonde huer oc husprꝍya sin leif huart þeirra oc sufl a
FrostKrᴵ 1428÷ bꝍndr skolu gera biskupi reiðskiota ross huært er saðul eða sele hefir a komet
FrostKrᴵ 14521÷ nemfni biskup eða armaðr hans .xij. bꝍndr hina bezsto innan fylkis
FrostKrᴵ 14727÷ þa sꝍke vtt sakar abere fe þat með vtbeizslu oc þingstefnu oc niote þar þeirra vatta at þat fe var i tak fenget oc beiði bꝍndr atfarar doms at taka til skulldar oc til sektar oc halfu meira með. hafe þat bꝍndr
FrostKrᴵ 15415÷ hafe huer nefndar maðr .v. manaða mate smꝍrs. þat skolu bꝍndr gera at fearmagne
Landsl 126÷ nefne byskup huer or sinu byskupsdꝍme oc syslumenn konungs þeir sem þar eru .xij. hina uitraztu bꝍndr eptir sinni samuizsku
Landsl 2713÷ at bꝍndr oc aldyða viti sik þui skyldugare til hollastu oc þegnskylldu oc lyðni við konung. þa skolu þeir þenna eið sueria konungi sua margir menn or fylki hueriu sem konungr uil
Landsl 3110÷ Skal uið þui fe taka logmaðr oc einn konungs hangengin maðr oc einn skilrikr bonde i þeim luta landz til uarðueitzlu
Landsl 3318÷ bꝍndr eru skyllduger til uita [var. + vorð “fl.”] at gera þar sem verit hefir at forno fare
Landsl 3610÷ ef maðr slitr bu sinu i heraðe oc fer hann til kaupangrs firir manntal oc iamfnað manna oc fer hann aptr siðan i herað. þa eigi bꝍndr gerð hans
Landsl 398÷ skolu bꝍndr gera .ij. manaðamate smꝍrs oc .iij. miols til homlu
Landsl 4015÷ .ij. tylftir orfa eða brodda skeptra. þat skolu bꝍndr fa
Landsl 419÷ Nu fara þeir heimleiðis oc uerða matþrota. þa mego þeir hoggua .ij. naut firir bonda at orseckiu
Landsl 4410÷ abyrgizt at allu þar til er aptr kemr oc sekr .viij. ertogum oc .xiij. morkum silfrs uid konung oc bꝍndr
Landsl 4518÷ bꝍndr skolu gera konungi reiðskiota
Landsl 462÷ þa skolu bꝍndr ... taka fra segl ef til er oc lemia sua for þeirra
Landsl 4715÷ bꝍndr eru hueruitna skylldir at fylgia til refsingar
Landsl 5415÷ skal a orfuar þingi fram koma natstaðr manz oc ⸢skal bonde [var. skulu bꝍndr DG 8 “Fe”, etc.] sueria at hann uar þar vm nottina
Landsl 5610÷ bꝍndr eru skylldugir at dꝍma hann eptir lagum a þingi
Landsl 6111÷ Ef bonda sꝍkr þrot
cap.
Landsl 881÷ Nv sꝍkr þrot bonda i heraðe. þa ...
Landsl 882÷ ⸢skolu bꝍndr [var. skulu dꝍmendr “de fl.”] dꝍma honum iorð
Landsl 9817÷ skolu bꝍndr dꝍma iammikit landzdrotni or loð hans sem hus mezt
Landsl 1076÷ þa eiga ⸢bꝍndr [var. þingmenn AM 61 a 4° “Gl”] at dꝍma honum leigu iorð sina ⸢aptr [var. ÷ AM 61 a 4°] eptir þui sem vitni baro
Landsl 10711÷ þar sem korn finzt til aflaups ætli bonda frækorn oc hiuna fostr til þess er hinn fær nyt korn
Landsl 11217÷ lati bera vitni sin a þingi huersu faret er. oc beiði bꝍndr doms oc atfarar at taka sem vita fe
Landsl 1164÷ Huervitna sem menn briota skip sin ... þa skeri þeir þeim bondum boð upp sem nester bua sua morgum sem þeir þickiazt þurfa innan þeirrar skipreiðu
Landsl 11822÷ Þrir eru arenelldar at lagum. sa er einn er bonde a at hafa i husum þeim er hann sitr i eða sefr i
Landsl 12011÷ Umboðs maðr konungs skal krefia uega botar a miðfastu þingi oc bioða uega bꝍtr þar sem bondum þickir bezt til fallet at bꝍttr se i heraðe oc gefa bondum laga stefno til þegar snior er af
Landsl 13115÷ A midfastu þingi skal uega bota krefia ... en bꝍndr eru skylldir at gera þar sem þeir sea at bezt hꝍfir i heraðe
Landsl 13122÷ Nefna skolu heraðs menn þann bonda til er þeir uilia
Landsl 13219÷ ef boð fellir. sekr boðfalle sem aðrir bꝍndr
Landsl 13817÷ a nylendum allum innan stafs beiði bꝍndr boðreitzlu sa er iorð a. a þingi
Landsl 1406÷ Nu rekr hual i almening. þann a konungr halfan en bꝍndr halfan þeim sem þann almening eiga uið konung
Landsl 14814÷ Nu tekr barun eða konungs vmboðsmaðr vpp bu bonda vtalt oc vdꝍmt eða ueitir honum fear upptekt aðra. þa ...
Landsl 15024÷ Sua skal einlꝍypum manne heimstefna sem bonda þengat sem erfingi hans byr innan fylkis. elligar skal spyria hann at heimili sinu
Landsl 15410÷ þess i millum skal liggia vndir logmanz uallde oc þeirra er bonda fe uarðueita
Landsl 1672÷ bꝍndr skilrikir innan soknar þeir sem ual eru fiaðr hafe vmboð oc uarðueitzlu ifir kirkiu fe
RbEM (*1280) 53÷ huer sem fellir boð giallde ꝍyri silfrs firir huern bonda er a þeirri boðferð sitr oc eigi kemr til þings forfallalaust
RbEM (*1280) 79÷ þeir menn sem forælrar manna hafa kapellur latit upp gera oc sialfir bꝍndr hafa nokora skylldu til latit ser til tiða halldz eða annars heilags æmbættis
RbEM (*1281-1282)² 848÷ helldr at hann þrꝍyngir ⸢bonda [var. bondum AM 350 fol “F”; var. bændr AM 128 4° “R”] með banne eða aðrum þyngslum at ganga vndir þeirra alogur
RbEM (*1281-1282)² 851÷ (hin fjórða sǫk) ef madr ætar slikt sem nu uar tallt ok blandar bonde matu nꝍyti uiðr han sidan þa er han sakaðr xl. morkum uiðr konong ok biskup
GulKrExc 1713÷ siðan bæið þu bo᷎nder atfara doms at taka þar sua mykitt fe sæm han er sæker
JurForm309 485 n. 168÷ skulu bꝍndær a skirla þinghum sinum þa alla leggia namulegha uthlegha ok ogilda firir huærium manne
RbHH (*[1248-1263]) 45921÷ skulu hinir bastu bꝍndær i bygdum uera vidær taku men
RbHH (*[1248-1263]) 45930÷ bondanom se þær fullar ok anemdar saker gefnar hæimæ adær en han se stæmfdær. ok æi fae rett af hanum
RbHM (*1293) 2025÷ skilriker bꝍndær þæir sæm ero ætteder ok rꝍyndir i byghdarlaghe at godom medfærdum
RbHM (*1293) 2111÷ Sva vilium ver at huaruitna sæm men koma soman hæim af loghþinghi. se syslumadr skylder till at lysæ firir bondom ... ok huersu bꝍndr skulu sꝍkiazt loghlegha eda væriazt
RbHM (*1293) 2117÷ þa næmnezt bꝍndær þui fære en æi vilium ver at bondom se afuarkoster gorfer
RbHM (*1293) 2227÷ mote lagum hins helga Olafs konongs oc allum þeim rꝍttyndom sem huar bonde uildi vna af adrum. vm sinar erfdir
RbHM (*1302)² 4526÷ sem logmadar oc adrer skynsamer men sea at syslumadar oc þeira lensmen taka ranglega peningha bonda uttan loghlegar sokner
RbHM (*1309) 8711÷ lensmen dirfvast slikt at gera þar sem þæir spyria skiot ef nockorar sektir falla til med bondonom i þæira syslum
RbHM (*1318)¹ 6420÷ aller utlenzskir men ... seli frialslegha allan sin varneng stadar monnum edar adrum norꝍnom bondom edar kaupmonnum
RbHM (*1318)³ 13117÷ Syslumadar uar ... tede oss at bꝍndar firirnemazst vita at gera oc vardhus i hia sem logbok bydar þo at þæim se laghastefna till gor
RbHM (*1318)⁴ 13223÷ Hakon konongr sendir quediu ... lerdom monnum. ollum bondom ollum buþegnum ollum guds uinum oc sinum ... guds oc sina
RbHS (*1202) 44417÷ þessor þrættor ok þrauter hafa lengi stadit i millum var oss till marghra valka. oc mykilla vandræda. ok nesta þæim mest er minstan lutt hafa i att. er bonndin er. er landit byggir
RbHS (*1202) 44510÷ (allegorisk sammenligning ml. et legeme og kristendommen) leggír ok fo᷎tr þessa likamꜱ skolu vera bo᷎ndr ok fiolmænne þeír sæm vpp hallde bæde mædr værknade ok allre atuínnu þeíma likama
SvR 26÷ iamvæll æinlꝍypr sem bonde
JKr 3541÷ þa skall prestren eða bꝍndr æsta till at fara at honum a þingi
JKr 3568÷ hafe bꝍndr halft. en prestr halfan annan ꝍyri
JKr 3569÷ Kros eða þings boð skall æighi yngri maðr bera en tolf vættra. sua karll sem kona. oc sælia bonda i hond. ef han uill taka uið
JKr 35614÷ þa nemfni byscups vmboðzmaðr bꝍndr tolf hina bæztu. innan fylkis
JKr 37314÷ bꝍndr ok almughi suare sliku firer sem logbok vattar
RbHM (*1315)¹a 11117÷ scal han gera læiðangr i heraðe at iarðar hofn þæirre er han byr a at iamnaðe uið aðra bꝍndr. en af kaupꝍyri oc garðlæigum i kaupstað
Bl 20317÷ Ef maðr fær abrot með husa læigu bonda oc læigir hus i oðrum garði. þa scal sa husbondi giallda kononge mork sylfrs
Bl 24914÷ Sva skulu oc bꝍndr ganga til skipdratar oc heraðsmen sem kauppmen ef þæir hafa .iij. netr i bꝍ veret
Bl 2511÷ bꝍte aftr fe bonda oc honum fulretti er feet atte
Bl 2533÷ oss er grunr a at syslumen oc umboðsmen take mutur a oc miss‹a› þui bꝍndr verkmanna
Bl 2631÷ meðan bonde er i bꝍnum
Bl 26317÷ allar fornar landzsens loghbꝍkr vatta bondum laga vopn. fullum bonda i sinni stet. æinuirkium i sinni stet
Hirð 42617÷ ‹millum konvngs ok bónda (var. ***bænda ÁKr AM 351 fol ***) ...› emend. ÁKr 193: AM 346 fol “C”, etc.
emend. ÁKr 193: AM 346 fol “C”÷ her er lopt mikit. er bonde sefr í
EgM(2001) 7016÷ voro þar fehirzlur bonda ok gripir goðer. ok silfr mikit
EgM(2001) 7024÷ Vær hofum stolið fe bonda sua at hann veit ecki til
EgM(2001) 7028÷ þa skulu bꝍndr fe hans alt haua sua mykit sem þarf til kirkiu vp gerdr
EiðKrC 4026÷ ef han afrꝍkes. eda hefuer æi fe til. þa fare vtlæghr. oc kome sua aptr at han bꝍte bondom skada sin
EiðKrC 40216÷ Biscups armadr skal fimt gera bondom at vp se gor kirkiu garðr
EiðKrC 40224÷ bꝍndr skulu til ganga ok meta iordena sua sem þæir þora suæriæ at hon se værd
EiðKrC 4033÷ ef bydr syn firi. þa skulu bꝍndr þæir sem bæstir ero i herade. bera han vndan
EiðKrC 40322÷ [var. Vm afrettir bonda GKS 3268 4° 70v(140)7]
cap.
var. Jb 1874 → Jb GKS 3268 4° 70v(140)7÷ [ek skal þau kristin laug hallda sem hinn heilagi Olafr konungr hof ok aðrir hans rettir eptirkomendr hafa nu samðykt millum konungs ok bonda með hvarra tveggiu samðykki]
Jb3268 272n.÷ Optar hefir þú fyrr verit glaðari en nú, bóndi, ok er þó nǫkkur várkunn á, at svá sé
NjM 28810÷ Er nú at mæla eptir Njál bónda ok Bergþóru húsfreyju, er bæði váru saklaus inni brennd
NjM 37021÷ ‹S›ua heita hǫlðar. halr drengr haulldr. þegn. smiðr. breiðr bondí. bundinskeggi bui ok boddi brattskeggr
SnEW² 1044÷ Á sama tíma kemr til herra Guðmundar einn bóndi af þeima bý
GBpD 11037÷ huær er ryfr þessa skipan þa gialldi ⸢husbondi sa er hus byggir oðrum [var. bondi er audru vis byggir huss sinn AM 61 a 4° “Bh”] en her sægir mork sylfrs kononge
var. Bl 24616: AM 61 a 4° “Bh”÷ Þa bio i Hvammi Þorkell prestr, goðr bonði
StuᴵK 5526÷ hann var gamall maðr oc godr bonði
StuᴵK 713÷ gerdi þar bv oc var godr bonði oc *gagn-samr
StuᴵK 775÷ tokv ⸢bænðr [var. bǫendr AM 122 b fol “II”] við þeim
StuᴵK 2112÷ hann bio a Odðz-stavþvm ... hann var gillðr bonði
StuᴵK 2363÷ oc verþa sattir með þvi moti, at Kolbeinn festi biskupi æinðæmi bæði til skripta oc fe-giallda. Enn bænðr festv Kolbeini at hallda vpp fe-giollðvm slicvm, sem biskup villði gort hafa
StuᴵK 2777÷ Bænðr af Akra-nesi gengo til handsala ‹fyrir Snorra›
StuᴵK 3274÷ hellt Þorvaldr i henðr honum ok mælti: her er nv astin min, Sighvatr bonði!
StuᴵK 36717÷ Var stefnt til Savda-fellz ǫllvm bondvm firir svnnan Faskruð
StuᴵK 39410÷ Gvd þakki þer bonði, segir Þorvaldr, er þv varar mic við
StuᴵK 39421÷ Þicki þer sva vera, bondi? segir Þorir. Sva er vist, segir Sturla
StuᴵK 43911÷ Þa var enge høfðinge i Uestfiørðum, enn þeir voro þa mestir af bondum Oddr Ala son ok Gisle a Sande
StuᴵK 44620÷ Enn er þeir hlutaðo fyrir-kast, kastaðe Sighvatr daus ok as. Þa mælte einn af fylgðar-monnum Kolbeins: smatt fell nu or hende, ⸢*Sighvatr bondi [Adv 21 3 17ˣ 32126 “IIp”; non emend. Sighv. bonða]!
emend. StuᴵK 46227: Adv 21 3 17ˣ “IIp”÷ þo mvntu sliku næst geta bonnði, ok villda ek heyra, ‹hvers› þu gétir til eða huersu þer segði hvgr vm þetta
StuᴵK 50227÷ gengu þar allir hinir stærri bændr til eiða utan fáir menn
StuᴵᴵK 325÷ Guðmundr Þorsteins son, er bio i Skarðino eystra a Rangar-vavllum, goðr bónde
StuᴵᴵK 10722÷ hann var fe-maðr mikill ok þo litill bonde
StuᴵᴵK 1087÷ Mikit á avðro hunndrade var boðs-manna Gizurar, enir beztu be᷎ndr or avllum sueitum þar i nand
StuᴵᴵK 18925÷ Var hann þa aptr kominn a Flugu-myri ok nøckurir Tungu-be᷎ndr með honum
StuᴵᴵK 20427÷ verðr mer þa lendzmanz nafn eckí at virðing. helldr at hlægí. Nv víl ek [hel]ldr heíta bondí sem ek á ætt til
Huldaᴵ 2019÷ verðr mer nǫckvt helldr sęmd at þeirrí ræðv er þá mvn talað þott lítíð se tíl haft. hvar sem bændr koma saman
Huldaᴵ 20111÷ Oft fínn ek [þat] at davðr er Magnvs konvngr faðir mínn. Ok enn er sva ef ek skal nv gíftaz eínvm bonda þott þv ser friðr maðr ok vel bvínn at jþrottvm
Huldaᴵ 2086÷ stefndí þing fíǫlment. við bændr ok bæiarmenn
Huldaᴵᴵ 28823÷ þat er boð mitt ok bæn við alla ydr bændr ok buþegna. rika ok vrika. ok þar með alla alþyðu
ÓTᴵ 321÷ (1366) biændr hofdu þat ath eingu
Ann764 22733÷ (1297) vtan stefnt ⸢bondum [var. bændum Ann1005 38613] þeim er soru kirkiu eignir
AnnL 2626÷ Hverr bóndi er skyldr, er á til .x. hundraða eða meira, at fœða þá er til þingreiðar eru skyldir
Jb 79÷ hverr sá bóndi er skyldr at gjalda skatt ok þingfararkaup, er skuldahjón hans hvert á kú eða kúgildi ...
Jb 315÷ En á þessum tímum skal eigi sýslu reka hér á landi ... nema bœndr sjalfir beiði optarr eða nauðsynjar beri til
Jb 3215÷ er sá engi til sem áðr er taldr, þá skal bóndi sá, er hann er í vist með, taka þat fé virt
Jb 949÷ Lǫghreppar skulu vera sem at fornu hafa verit, eigi færi bœndr í hrepp en .xx., skal engi þeira minna fé eiga en til .x. hundraða
Jb 10910÷ þar er hey finz til afhlaups, ætli fyrst hrossum bónda traðgjǫf til sumars
Jb 13912÷ þá má hverr bóndi er vill ok þess kyns fé á, leiða til skilríka menn at sjá þat fé er úmarkat er gengit í land hans
Jb 1787÷ skal bóndi sá er réttina varðveitir sýna grǫnnum sínum ok leggja sitt mark á, ok á hann þá
Jb 1822÷ bóndi sá er réttina varðveitir
Jb 1837÷ svá skal hverr bóndi gera er á jǫrðu býr
Jb 18311÷ .xii. bœndr þeir er næstir búa skulu telja fé í afrétt
Jb 1853÷ Ef griðmenn manns finna hval á floti ok á bóndi verk þeira alt, þá á hann hvalinn
Jb 20411÷ eigi eru allir bœndr skyldir mælikerǫld at eiga
Jb 23510÷ ef eigi eru stýrimenn svá nær af ǫðrum skipum at þeim megi við koma, þá skal bœndr til nefna, þá er næstir sitja
Jb 23714÷ Bóndi skal fá þeim lýsi sem þeir þurfu meðan þeir rannsaka
Jb 26813÷ Bóndi skal eiga vígsbœtr hálfar um húsfreyju sína
Jb 2849÷ Eigi skal bóndi selja eignir húsfreyju sinnar eða þær sem þau eigu bæði saman utan samþykki hennar, nema ...
Jb 28410÷ Skylt er bóndum at gera vegu fœra um þver heruð ok endilǫng, þar sem mestr er almannavegr, eptir ráði syslumanna ok lǫgmanna
Jb 2863÷ ef fátœkir menn skjóta bǫrnum sínum í hrepp aflǫgliga, lofum vér hreppstjórum þeim sem næstir eru ok bóndum með þeim at taka þann mann ok binda, ef þess þarf
Jb 29112÷ Fyrirbjóðum vér at þeir sé lénsmenn sem eigi eru fullveðja at bœta aptr, ef þeir taka úréttliga, utan bœndr samþykki annat
Jb 2944÷ ef þeir menn, er á vánarvǫl ganga ok þiggja ǫlmosu, vanvirða bœndr eða aðra dugandi menn, þá sem heimilisfastir eru, með orðum eða verkum, svá at ...
Jb 2978÷ með vitorði skilríkra bónda
Jb 2981÷ þa skal hann (ɔ: lǫgmaðr) nu taka heðan af j tillꝍgu bonda aðrar .xv. merkr en æigi mæira
RbHM (*1308) 7710÷ vꜳpna tollr vilium wer at saman takiz iafnan af tueim skilrikum bondum vm fimm vetr þessa næstu
RbHM (*1308) 809÷ Þęr sueitir uoro fiolbygdar ok godir bęndr i þenna tima
StuᴵR 829÷ (1299) vtkuoma herra Sturlu med brefum þeim sem vtan stefndu tylft bonda ok tylft handgeinginna manna
Ann1005 38632÷ Æinarr iall baudz til at hallda æinn upp gialldinu ok æignaz odul þeira o᷎ll; en bændr villdu þat, þviat hinir audgu hugduzst leysa mundu odul sin, en hinir snaudu ho᷎fdu ekki fe til
Orkn 147÷ kurrudu bændr vm þat at hann uillde vinnu aftaka ... en vinnumenn kærdu at þeir mætte æigi vinna ef þeir skyllde missa matar
ÓTFlat 5524÷ Nu er sa vile uorr bondanna at hafa ok hallda þau lo᷎g er þu skipadir oss
ÓTFlat 565÷ þat er vile Hakonar konungs at samþykkia allt vid ydr bęndr ok lata alldri skilia ydra vinattu
ÓTFlat 5617÷ Medan er Hakon jall red Noregi uar arferd god j lande ok fridr godr innanlandz med bondum
ÓTFlat 21611÷ af ⸢bondum [var. bęndum GKS 1005 fol “D²”]
var. ÓTᴵ 639: GKS 1005 fol “D²”÷ af ⸢bondum [var. bændum GKS 1005 fol “D²”]
var. ÓTᴵ 3044: GKS 1005 fol “D²”÷ hon er dottir æins litils bonda
RRFlat 28917÷ hann þottizst æigi mega hafua hann j rikinu sakir framgirnne ok ospektar ok þys bændanna
Styrb 7031÷ Menntan min er ok miok litil færr ek þui smatt at giort en þo bondi satt at segia helldr þat nv vpp radi fodur mins j nockuru lagi er eg vil eigi spara mik til starfa sem verdugt er
DrJ 4110÷ Sættums meer þa saman ok skodadum tiltolu vars herra konongssens ok sworo bondane
RbME (*1348)² 17125÷ [vmbodzmæn varer skulu þæs uider þurfua at næmna bꝍnder til heimfærdar]
RbME (*1348)³ 1737n.÷ Sa er a rudi byr skall kalla til bonda a herradz þingi jnnan .iij. vætra
cf.ef byggist rudstadr j heradi ...
48510 RbMH (*1265-1266) 48513÷ Bonde leider þꜳ inn kvna, ok færer hana til torgs um morgunin epter
Thom² 47428÷ Bondinn seiger sier þat miog um þverann hug, ath nauckur byskup vigdi þat sama hus
Thom²y 47627÷ Bondinn seiger hann vel nafnfrægann
Thom²y 47630÷ þat er uandi þinn at fara a hendur þingmonnum þinum ... ok setzt at eins bonda sio nætur
Ljósv162 4812÷ Allir fornir Birkibeinar ok bæiarmenn ok ⸢bændr [var. aull alðyða HákEirsp 48319], þeir sem hier eru staddir, senda ydr, kongsson, kvediu guds ok sina
Hák81 31128÷ Hakon kongr sigldi vm daginn jn til Osloar. Þar var þa fioldi bonda j bænum, meir en MCC med bæiarmo᷎nnum
Hák81 44325÷ heyrdu þeir blasit j bænum bondum ok kaupmo᷎nnum ok allri alþydu til Eyraþings
Hák81 50511÷ nefndi hann fram lenda menn sina ok let sueria ser trunadareida, þar næst skutilsueina ok hirdmenn, sidaz bændr or ollum fylkium
Hák81 5083÷ inni í fjarðarbotni fann Ketill stóran skála, ok var bóndinn þar ekki heima
Ket 1145÷ her er komínn sigmunndr barnfostri þínn bonde sæll. ok þorbio᷎rg dotter þín
Harð 1338÷ aullum. heras (ɔ: heraðs) haufdingium uoru ord sennd at þeir kæmi til þessarrar stefnu. Ok o᷎llum bænndum ok gridmo᷎nnum
Harð 16622÷ sagði, at fyrr ætti at taka bœndr en einhleypingar
Gr 9318÷ rijdr hann um kuelldit at þorþi einu. þar rędr fyrir einn bonndi audigr ath fe
Hect 1405÷ Svá skal morðs synia í kaupangi sem heraði. nefna skal hann .xij. bꝍndr beztu í kaupangi ok hafi .ij. menn ur. þá er geta má
BjarkÁMˣ 31131÷ ef bonda verdur þad fyrer, at hann drepur þræl sinn til daudz, þꜳ ...
BjarkExcXˣ 86a6÷ beide bœndr atfarardóms at taka til skulldar
BjarkExcYaˣ 86b6÷ Þat var sam mæli bænda fyrir nordan land og sunan
DI I (*[1262]›AM 45) 6206÷ Hakon etc. sender ... bondom j Wluiker kirkiu sokn. q. g. (ɔ: kveðju guðs) ok sina
DN X (*1340›DonVar 1ˣ) 4121÷ ekki skal þér nú, bóndi, nǫkkurn ófrið gera
Flóamˣ 6917÷ vtlægðar menn hafa niðrfallit i bygðom oc bændr fyrer þat gollðit syslomonnum at hafa hyst þa ok heimat
FrostÁMˣ 2211÷ aller vilia nv i kaup ferðer fara en engi vinna fyrer bonðom
FrostÁMˣ 247÷ ef hann vill á þing ganga er særði manninn þá æsti hann ser griða. en bꝍndr sculo selia honum grið sem lög ero
Frostˣ 16721÷ standi údꝍmt mál þeirra til þess er hvártveggi hefir rutt sín vitni. en bꝍndr mete vitni þeirra
Frostˣ 17727÷ þá scal æsta bꝍndr liðs til at fara at honum
Frostˣ 17933÷ ef bꝍndr leggia bann at einræði sínu. þá sekiz þeir .xl. marca við konung fylkismenn aller þeir er réðu oc lögðu
Frostˣ 18217÷ sculo bꝍndr fara at honum ... oc taca af honum slíct scipsverð sem hann scylldi reiða
Frostˣ 19825÷ Bꝍndr sculo fá reip til scips. en ef missir stags. þá liggia við aurar .xij.
Frostˣ 1994÷ þá scal nemna bꝍndr til þá er forverc eigo ser
Frostˣ 19928÷ tvennar tylftir örva scefta eða brodda. þá sculu bꝍndr fá
Frostˣ 2021÷ stýrimaðr scal láta boð upp hefia. en bꝍndr fare til oc seti upp scip sitt. en sá búandi er eigi vill til fara. sá er secr .vj. aurum
Frostˣ 2038÷ ef spell verða á acri eða engi þá virði bꝍndr þat
Frostˣ 20412÷ ef bóndi vill caupa mann til frelsis eða sciparar í förum úti. þá scal sá maðr við engan mann þyrmaz
Frostˣ 21219÷ ef bónda missir við fyrri. þá eignaz hon sialf þriðiungs auca. ef hon hefir eigi fyrirgört
Frostˣ 21323÷ beiði hann bꝍndr atfarar
Frostˣ 21427÷ ef allt ber á einn dag örvarþing oc vápnaþing. aller bꝍndr er ör kemr til garðs. þá fari til örvarþings
Frostˣ 2183÷ cvöðovátta scal hann taca bꝍndr til í því fylki er veriandi býr í
Frostˣ 2191÷ bꝍndr skylldir til atfarar
Frostˣ 22217÷ æsti hann bꝍndr atfarar at taca af honum fé hins
Frostˣ 22512÷ þa beiði hann bꝍndr sceytingar með vápnataci
Frostˣ 23727÷ beiði sꝍkiandi bꝍndr atfarar at taca fé slíct sem hann er secr. oc annat slíct á ofan. oc hafi bꝍndr eið
Frostˣ 24329÷ scal hann synia vilia síns með lýritar eiði oc bꝍta marcarspell sem bꝍndr meta
Frostˣ 2446÷ scal hann æsta bꝍndr atfarar
Frostˣ 2458÷ þá nemni þeir þegar á stemnu .xij. bꝍndr hina gegnstu oc hina ellztu innan fylkis
Frostˣ 2473÷ þá scal umboðsmaðr hafa bꝍndr með ser oc scipta hafnscipti við annann landsdróttinn
Frostˣ 24929÷ bꝍndr scylldir til at fylgia þiófi til dráps. þá er af þeirra ábyrgð
Frostˣ 2534÷ cemr þar með bꝍndr er næstir búa honum
Frostˣ 2556÷ bondenn væik aftr buinu um ꝍyna
FskBˣ 914÷ kømr eptir einn ⸢bóndi [var. bendi AM 39 fol “39” 6vb25] ... ⸢Bóndi [var. bændi AM 39 fol “39” 6vb28] hafði þar mikinn hjarðhund
Hkrᴵˣ 31412÷ gamall ⸢bóndi [var. bæ- AM 39 fol “39”] einn
Hkrᴵˣ 32714÷ bóndi ok húsfreyia munu þessa iðrask skambragg
Hkrᴵˣ 3496÷ stefndi þing fjǫlment við bœndr ok býjar-menn
Hkrᴵᴵᴵˣ 3992÷ mælti Þorsteinn, heimamaðr Gunnsteins: Eigi er í hættligra lagi hjá þér í dag, bóndi
LjósvLˣ 806÷ [var. skal huer bonda gera oss fiorar ertogar. en einwirkiir tuen ærtogar OsloUB 1 4°ˣ “B”]
var. RbHM (*1297) 2722: OsloUB 1 4°ˣ “B”÷ firirbiodande fulkomlega syslumonnum ok lensmonnum þess at diarfast hedan af edr i nokoro bondonum þui frammar at þyngia at ver hofum þeim þessar rettarbꝍtr gefit
RbHM (*1297) 2928÷ fyrirbiodum ver huerium manni þat at gera hedan af. vtan bꝍndr sialfir sin i millum hafa nokra luti at selia
RbHM (*1299)² 426÷ det skall gillt væra firi hueriom manne tho at bonndi finni thet i ackri sinum
RbHM (*1313)¹b 1057÷ þa hafuum ver nu þo þær naader a gort medh bꝍndr i Hambrudal. at þer skulu sina vapnasyn megha frealslega hafua æpter forne sidueniu
RbME (*1345)ˣ 16427÷ er þat mál manna, at Kálfr Guthormsson hafi mestr bóndi verit fyrir norðan land, þann tíma er hann var uppi
StuᴵR8ˣ 4567÷ Hann var einhleypingr ok vaskr maðr, eigi var hann ættstórr. Hann gekk fyrir Þórð ok mælti: hví sætir þat, at þú kveðr enga menn aðra til ferðar þessarrar en bændr? viltu eigi aðra nýta? Ek vil bjóðaz til ferðar með þér, ok ætla ek at vera þér miklu meiri en einnhverr bóndi
StuᴵᴵR11127ˣ 153÷ urðu ok þess margir búnir at fara með Ingimundi, þeir er mikils váru virðir, bæði bændr ok lausir menn
Vatnˣ 322÷ ef flæiri men fylgia honum oc ⸢gera þæir [var. veita þeir bonda *** “fl.”] ofsvæsi i aþættis orðom eða averkum
var. Bl 2644: *** “fl.”÷ bonder a Skardbergi
DNᴵ 625÷ skulu ok foghwiter warer vm haust ok war kora af kaupstadhum warom þet folk men ok kwinnor sem fort er till at winna j hæradhom sem eighe er leighofast till at winna firir bondan
DNⱽ 24127
● fullr bóndi bonde med mindst én voksen medhjælp ⫽ farmer who employs at least one farm hand
●●● prestr skal hava laga gift ... af bondom halft saald af huerium fullum bonda i olafs saað .iij. settonga af æinuirkia
BorgKr¹ 34624●●● allar fornar landzsens loghbꝍkr vatta bondum laga vopn. fullum bonda i sinni stet. æinuirkium i sinni stet
Hirð 42618÷ fuller bonde huær skeppo en einuirki halfa skæppo
FrostKrᴵ 14211÷ er huer bonde skylldr at flytia þa (fátǿka menn) sua einuirki sem fullr bonde
Landsl 1412÷ prestr skal taka gift sina .xij. manadr mate huars smꝍrs ok miols af bondom ok halft sald korns af huerium fullum bonda. en .iij. settonga af æinvirkia
BorgKr² 36025÷ kiærde þa siræ Þiolstolfuer at soknarbœndr hans viliæ æighi lukæ honum med fulnæde ræidugift. tua mæle fullær bonde ok æin mæle æinyrki
DN I (1343) 2287÷ Einvirki er skyldr at flytja sem fullr bóndi
Jb 1072÷ skal huer fullr bonde gera oss .v. ærtogar. en einuirki .iij. ærtog
RbHM (*1297) 288
2) (om mand af en vis social status med dertil hørende juridiske rettigheder og forpligtelser; hovedsagelig i Norge; oftest af lavere rang end ‘hǫlðr’, cf. Bjørkvik 1957 [KLNM 2] 90 ⫽ of a man with a certain social status and associated legal rights and obligations; principally in Norway; usually of a lower rank than that of ‘hǫlðr’)
●●● ef leysingi særer mann. þa scal hann baugi bꝍta .xii. aurum ... En bonde .iij. baugum. Oðalborenn maðr .vi. baugum. Lendr maðr ...
Gulᴵ 6724●●● (vápnaþing) skal sꝍkia bonde huer er byzt firir oc bonda nafn ber oc hafa full uapn sin þar
Landsl 437●●● a þingi skulu þeir nefna .xíȷ́. haullda eða bo᷎ndr hína bezstu ef eigi eru haulldar til
Landsl1154 1709●●● Ekki tel ek þá með bóndum eða góðum mǫnnum, því at þeir eru inir verstu ránsmenn ok illvirkjar
Gr 6423●●● Ef menn hafa manntals þing sitt. þá sculo allir bꝍndr til koma bædi lender menn oc ármenn ok konor þær er einar búasc búi fyrir nauðsynialaust
Frostˣ 19931●●● (om ‘skattbǿndr’ på Island ɔ: bønder, der svarer ‘þingfararkaup’ og tiende, cf. Íslbˣ 37³⁻⁶ ⫽ of ‘skattbǿndr’ in Iceland ɔ: farmers who pay `þingfararkau□□□) Nu eru ritut landnam i Nordlendingafiordungi ... eɴ þar voru M.CC. bonda þa er talit var
LdnStˣ 20220÷ ef i er ort iorð haulddz ... ef i er ort iorð bonda eða þeirra manna er or aðrum konunga rikum eru oc her i lande staðfestazt. þa ...
Landsl 11711÷ Asbiornn kuadst so leida skilldu smamonnum ad veita bonndum ꜳganng
Fljˣ 74
3) (som titel på mand af høj social rang ⫽ as a title of a high-ranking man)
●●● (om ⫽ of ‘hirðstjóri’) at ægh hæfær fæingæt arnnfinnæ bonda þorstæins synæ ... jo᷎rdena tungu fæll
IslDipl (1421) 23215●●● vo᷎rvm ver j dom nefndir. af ærligvm manni Rafni bo᷎nda gvdmvnndz. syni. lavgmann no᷎rdann ok vestan a jslandi. at dæma ...
IslDipl (1426) 26026●●● (om ⫽ of ‘sýslumaðr’) sira þorkell ... er næri war andlatæ Rafnns bonða
IslDipl (1432) 3071÷ biornn bondæ bryniulfsson sőr firir oss suo felldan bokar æið ath ...
IslDipl (1386) 8437÷ Var þetta kaup þeira bryniolfs bonda biarnar sonar af annaʀi halfu en af annaʀi ualgardz bonda loptz sonar at ...
IslDipl (1421) 5725÷ enn epter bondans biorns bæn ok brefe
DI V (1450: Bps B II 3) 4714÷ af einne alfu biarna bonda þorleifssonar. en af annare eigils grimssonar
DI V (1453) 11625
4) husbond, husstands juridiske overhoved (cf. Magnús M. Lárusson 1962 [KLNM 7] 103-104, Dennis, Foote & Perkins 1980 247) ⫽ householder, legal head of a household
●●● Bonde er skylldr at ala menn iii. fulltíða þa er barn föra til skirnar
GrgStað 29●●● Ef gongo maðr aɴdaz iɴe at manz. oc (ɔ: þá) scal bondi føra lik hans til kirkio
GrgStað 1017●●● Oc sua anauðigr maðr ef hann yrkir at bonda raðe
FrostKrᴵ 14018●●● Ef gestrinn kveðr dura þa skylldí æigi bondinn dúra
Gramm¹ 2227●●● Ek kenda ⸢bondum [var. eígnadvm monnum Holm perg 19 4° 60v19] at luka [var. + skatta Holm perg 19 4° 60v19] med skẏnsemi
~
PS 9732 ~ lat.possidentes
PassPP 15111 Pétr SÁM 1 21va17●●● svo sem verkmadr tekr verkkaup af bonda ... svo munu þer ...
~ lat.conductore
PassBlas 342a72 BlasB 26428●●● Fyrr sagdr ⸢bondi [var. husbondi AM 634-635 4°ˣ “D”] atti einn bugard skamt fra stadnum
~ lat.Hospes
HelChron 101459 MarE 6492●●● riðu heim til Foss ok kómu í stofu. Sat bóndi á palli ok dóttir hans, en húsfreyja á aðra hönd
Vígl 947●●● (proverb.; def.? cf. ed. note) micill er bonda rettur. alldri er hann so lettur
Not604² 14415●●● (proverb.; cf. GerSprichw 15) Bóndi á hýbýlum at ráða
Þórð²ˣ 21227÷ gialldi konunge .iij. ꜹra skt. uttan hion fo᷎ri at taca ser vist eða bondi sændj o᷎rinda sinna
SkipSauð¹ 4640÷ sva oc um hion er brot lꜹpazt fra bondvm forfalla lꜹst skal engi lengr fo᷎da enn .iij. no᷎tr
SkipSauð¹ 4927÷ ef barn værðr vtt boret at bonda raðe giallde .iij. merkr biskupi
FrostKrᴵ 1319÷ mat þan sem bonde oc husprꝍya skilldu eta þann dag þan skal fatꝍkum monnum gefa a messo deginum
FrostKrᴵ 14123÷ ef bonde gefr eigi uerkmonnum tom til. þa giallde hann firir baða þa
FrostKrᴵ 15316÷ bonda skal (boð) i hond selia ef hann er heima eða husprꝍyu ef hann er eigi heima
Landsl 1393÷ ef fleiri menn bua a einni iorðu þa skolu þeir flytia at iafnaði með ser eptir bonda uilld bæðe boðburð oc foru manna flutning
Landsl 1405÷ mat þan allan. er bonde oc husprꝍya skyldu nꝍyt hafa
JKr 36614÷ ek kom á * bak hesti þessum, er ek tók frá bónda
cf.húsbónda minn
2379 Laxd 23716÷ er hverr bóndi skyldr at fara ok húskarlar hans nema sauðamaðr einn
Jb 2389÷ ef bóndi dvelr vinnumann sinn frá ferð, þá svarar hann þeiri sekt
Jb 23810÷ Bondinn segir: Sialfum þer er kunnigt, huerr þu ert, þott þu latir ꜳnnat yfir fliota
cf.Sem borð er upptekit, geingr husbondi til brodr Kristian
36012-13 Thom² 36020÷ Lykr hann upp sialfr ok gengr inn, setz nidr, bidr sva bonda
VP 62816
5) ægtemand ⫽ husband
●●● var bonde hænnar miok fagnaɴde þæssom atburð burðar hænnar
~ fr.Sis sire
LaisMar 4413 Menota: 21vb25 Streng 4410●●● Ec skal drepa bonda hennar
~ fr.Sun seignur
LaisMar 14126 Streng 19214●●● hon hafðe broðor sinn at eignum bonnda ser
~ lat.maritum
JDamBarl 9212 BarlA 12912●●● Ef kona uærðr nauðig gift. þa ma hon sægia skilit millim sin oc bonnda sins ... innan tolf manaða
EiðKrA 38221●●● Nu er bonde dauðr en kona livir æftir
Bl 23615●●● þv hínn bezti mínn bonnde
~ lat.coniunx
IliasLat 512 TrójS 8818●●● ek kenda husfreyivm at elska ⸢bęndr [var. eiginbęndr SÁM 1 21va20] sína
~
PS 983 ~ lat.uiros
PassPP 15113 Pétr Holm perg 19 4° 60v22●●● Nu kallar hon Þordis ok mælti ... Þorgrimr er veginn bonndi minn
Gísl 2713●●● og gieck til einnz godz prestz ... og seiger honum huad syn bondi sagdi
~ eng.housbonde
10333 ÆvMið³⁴8ˣ 10316÷ sva oc ef konan feʀ vm sacir abrott eɴ bónde hennar fylgir henne
GrgKonᴵ 13525÷ mislikaði henni svivirðing boanda sins
Streng 5827÷ Hvessu lengi kona ma fꝍða bonda sinn
cap.
Gulᴵ 7211÷ Kona ma fꝍða bonda sinn netr .v. at usecku. siðan domr kemr a hendr hanom
Gulᴵ 7212÷ Ðu skallt under væra orpin vælldi bonda þins
Kgs 8317÷ ef kona drepr bonda sinn eða ræðr hann fire illzko saker þæirrar er hon hever leget með manne eða hyggr til. þa ...
Járns 26713÷ ef maðr mæler þat við kono mannz at hon have legit með ǫðrom manne en bonda sinom ... þat skal eigi mæla nema heimilis kuiðar vitne fylge
Járns 27226÷ Ef maðr gerer sua miket uhævo verk at hann legz með kono manz. þa skal hann bæta bonda hennar rættom þrimr
Járns 27233÷ Slict sama er þo at hon hallde a barne. þa er bonde hennar i gudsifiom við barnn
ÁKr 4112÷ ef bonde hennar mæler at hon skall barn sit af brioste ser lata
BorgKr¹ 34022÷ ef kona fꝍðer barn hæiðit eða bonde til langlivis. bꝍte morkum .iij. firer
BorgKr¹ 3512÷ Ef kona tækr man vndir bonda sin. hon er sæk .iij. morkom við biskup
BorgKr¹ 35122÷ at botilldr kiærði fyrir mer at hon ok bondi hennar sa er gvðbrandr het hefdi mist .vi. avra bols i geirs stoðvm
IslDipl (1302) 52÷ [at þv ok þin] bondi skvlv hafa þriðivng allz mins rikis
BretHb(2025) 7027÷ ef þv Þorfinnr villt geraz bondi min ok vera mer i sonar stað þa megv vit skiott satt verða
Skáld 45239÷ Illa hefir Guðrún dóttir mín brotit odd af oflæti sínu ok legit hjá þér, er þú skalt eigi þora at fylgja ⸢bónda þínum ok mági [var. mági þínum NjM 15425] - ok munt þú vera ragr maðr
NjR1908 13823÷ Elimelech bondi Noemi
~ lat.maritus
Vulg Ruth 1,3 StjC 42014÷ Nv er andaðr þinn þræll bondi minn
~ lat.vir meus
Vulg 4Reg 4,1 StjC 61221÷ þa a ... kona eiga bonda sinn sem aðr
FrostKrᴵ 1326÷ ef maðr a kono vndir kono sina eða kona mann vndir bonda sinn þa ...
FrostKrᴵ 14920÷ ef kona horar [var. + undir Holm perg 35 4° “S”] bonda sinn. þa seckizt hon uiðr biskup .iij. morkum af sinu fe en eigi bonda sins
FrostKrᴵ 1508÷ Ef maðr stendr mann með logligum uitnum a kono sinni. giallde hann full manz giolld bondanum slik sem sa er maðr til er kono a
Landsl 5217÷ holf manz giolld ef hann stendr a moðor sinni eða dottor eða systur ef þær eigu eigi bꝍndr ser
Landsl 5219÷ ef bonde kononnar vinnr siðan a honum. þa vinnr hann a trygrofa manni oc ugilldr bæðe konungi oc sua frendom
Landsl 7017÷ ef kona lægzt með manni vndir bonda sinn
Landsl 7812÷ ef bonde hennar er eigi heima þa ma hann riufa a fyrsta manaðe er hann kemr heim oc hann ueit kaup þat
Landsl 16218÷ eða drepr faður sinn eða broðor ... eða kona bonda sinn
Landsl 17718÷ ef bonde selr eignir kono sinnar ... abyrgizt sa sialfr uatta sina er kaupir
RbEM (*1280) 85÷ ef kona missir bonda sins yngri en .xx. uetra
RbEM (*1280) 1011÷ Samuleið skal oc fara ef kona horar vndir bonda sinn
RbHM (*1313)¹a 1008÷ Sua oc þar sem bonde sel iarðer husprꝍyu sinar vttan hennar vilia
RbHM (*1313)¹a 1011÷ Erfingi skal rætt æiga a konno hueri. karlmadr þo en æigi konna ef hon er leggen nema honn æigi ser bonda
GulKrNA 3222÷ kona a oc siolf rett a ser ef honn er bord nemma honn eigi ser bonda
GulKrNA 3223÷ Lꜹglegt samband mille bonda ok huspreyiu af sakar hana sua at kona. sekiz eigi af samneyte bansettz bonda sins af hon varðveiter sic fra bansettum verkum hans
JurHauksb 18711÷ þat þæirra sem æinfaldan hordom dryghir. seckizst .xii. aurum uið byscup. kona af sinv fee. en æighi bonda sins
JKr 37116÷ konor skulu æigi hus kaupa ne iarðir. nema bonde þæirra lofe þæim eða sannr ærvingi
Bl 2554÷ Nv er kona leghen þa er su dyrst at rette er a ser bonda
BorgKr² 3574÷ En madr fær af lande brot fra kono sinni. þa skal hon sitia .iij. .xij. manada. at bida bonda sins
BorgKr² 35711÷ sua horar han oc æignar kono annars manz er hæfir rad till med hænni til þæss ad (!) rada bonda hennar til dauda oc at han skall fa hænnar sidan oc dꝍyr bonde hænnar af þui radi
BorgKrNᴵᴵ 30027÷ Ef kona tækr mann vndir bonda sin
cap.
BorgKrNᴵᴵ 30321÷ fær hon radit lase oc loko i hibilum bonda sins. sitr at atte ok olldri vid adrar husprꝍyiur oc hæitir æighin husprꝍyia hans
BorgKrNᴵᴵ 30517÷ Kormakr bað Steingerði fara með bónda sínum
Korm 29814÷ En Þórðr bóndi minn, segir hon, er ekki garpmenni mikit
Laxd 376÷ Bœndr mantu eiga fjóra
Laxd 11113÷ hversu hverjum var farit bœnda þinna, en hitt verðr enn ekki sagt, hverjum þú unnir mest
Laxd 2882÷ þviat moþir sẏtti eíngetinn son sinn en husfru nẏian bonda
~
PS 65231 JJ SÁM 1 67rb13÷ þat finnz hvergi i bokum lesit, at hun hafi bonda áttan ne samlag vid nockurn karlmann átt
MMA 51310÷ Geira konungs dottir hafði uerit gipt. hafði hun mist bonda sinn
ÓTᴵ 11115÷ Ef þu uill eiga mik. þa kys ek þik mer til bonda
ÓTᴵ 16614÷ Libia kona Neronis ok Agrippina kona Agrippe prefecti sneruz til guds ok villdo ecki þadan ifra sam reckia við bændr sína
~
PS 9121 ~ lat.maritorum
PassPP 12914 Pétr SÁM 1 20rb2÷ vartu yfir stígínn af uapnvm míns híns fyrra bonnda
~ lat.coniugis
IliasLat 166 TrójS 12418÷ Ekuba drotning legz nidr til biænar ad bidia til guds firir sonum sinum oc bonnda oc firir her þeira
~ lat.coniuge
IliasLat 282 TrójS 14722÷ hun aa sér bonda
~ lat.virum
Vulg Gen 20,3 Stj¹ 12530÷ Nu mun minn bondi uisliga mer samtengiaz
~ lat.maritus meus
Vulg Gen 29,34 Stj¹ 1741÷ Syndi hun ok tedi bonda sinum þann sama mo᷎ttul
~ lat.marito
Vulg Gen 39,16 Stj¹ 19931÷ Gvðrvn varð skíott vǫr við þessí tiðendí. ok líet veíta grǫft bonda sinvm. ok for með hlíoðliga
HrafnG 7522÷ nema bóndi hennar sendi hana til skipa eða í kaupstefnur
Jb 23112÷ þá skulu haldaz kaup hennar úfǫlsuð ok þat allt er hon þarf í bú at kaupa, ef bóndi hennar er í brottu
Jb 23114÷ þar er tuæfaldr hordomr ... ⸢ef kona a ser æighin mann oc tækr annarar kono æighin mann [var. samulæid ef kona tækr annan man vnder sin bonda DKNVSB HA 1 4° “G”]
var. JKr 37123: DKNVSB HA 1 4° “G”÷ er þat æinfaldr hordomr ... ef kona tækr æinlꝍypann mann vndir ⸢sinn æighin mann [var. bonda sin GKS 1154 fol “C”, etc.]
var. JKr 37121: GKS 1154 fol “C”÷ sak‹er› ueykleika bonda sins ok fyr greindrar illmenzku þorer hun eigi ath heita ꜳ hinn heilaga Thomam fyrer sier, suo ath ‹hann› uiti
Thom²y 48131÷ Badar beiddu vid bendr ockra orlofs til skilnadar, at vid redimz i klaustr, ok feck hvargi
~ lat.coniugibus
58430 VP 58411÷ hugsar vm þat sid ok arla, hversu hon skyldi svikia sinn bonda enn keisarin hennar verda
BevB 20940÷ þa tok Gordiana systir þeira ser bonda
~ lat.maritum
VitGregJ 172a72 Greg 3796÷ hverr megi þessa heims dyrd wera meiri enn eiga *keisara at bonda ok eiga bo᷎rn wit honum
~ lat.virum
5332 KatB(2017) 5311÷ villti hann margar hæueskar konur j skoginn til sin ... sendi þær heim olettar til fedra sinna edur bænda
Sams 78÷ ętla ek mik eigi nenna at gefa iayrdi til þess at eiga þann mann at bonda er eigi se meiri at nafn botum enn þu ert
HÍ 1628÷ at þui suari hun sua, at henni þiki smꜳn i ath eiga hann at bonda
MarE 42930÷ Ein fru ... bad sinn bonda, at þat hus
~ lat.maritum suum
HelChron 101437 MarE 64812÷ Suo er lesit, ath Sunamitis var ein huspreyia sins eigins bonnda med Israels folki
●Thom²y 5019÷ Item dygdir þidurs. hiarta þidurs. hein um hals þeirri konu. osatt er vid bonda sin. þa mun batna
MedMisc 1306÷ drottning ... kallar til sin eina arma þygiu er þionadi j gardinum. hun ꜳ̈tti bonda og .iij. born
Nit 155÷ Ef maðr bregðr konu manns um þat at annarr hafi legit með henni en bóndi hennar. ok kallar hana hóru. þá ...
BjarkÁMˣ 31112÷ hun hugdi þad sannliga bonda sinn
Hrólfˣ 7116÷ Hun ... þorir þo eigi at mæla i mot bodi sins bonda
~ lat.viri imperio
LegAur 51339 MarD635ˣ 118621÷ mottullinn mvn seigia, hve truliga þær hafa bued vid bændur sina edur trvlyndi halldit vid vnnasta sïna
Mǫtt179ˣ 313÷ eff konna horar vndir bonda sin oc æigu thau bornn saman oc anndanst bondenn oc sidan barnet ...
RbHM (*1313)¹b 1037÷ Jngibiorg Hallfuardz doter gaf Saxsa Andræs syni bonda sinum j sit testamentum Askaþingsgard
DNᴵ 18234÷ Vppgarde hennar bonda ok henne
DNᴵᴵᴵ 36737
● til bónda som ægtemand ⫽ as husband
●●● Hallfreðr vakti bon orð sitt við hana ok baudz henni til bonda
Hallfr61 9313●●● henni sendi ek þik til bónda
ÁlaFlˣ 896
II. (cogn.)
●●● Olafr Haʀalldz son er sumir menn kolloðo en kyʀa en margir kolloðo Olaf bęnda
HkrEirsp 10531÷ gvðvæfiar hꜷkyll vvirðr. ær ormr b. (bóndi) gaf til kirkio
MáldReyk⁷ 1819÷ Petur bonðe a Finnini
DN II ([c1303]) 6219÷ þessor varo ansuor Halla bonða
DN II ([c1303]) 6220÷ aurar varo *breiðir firir Birkiar af holfu Odz bonða a Rogne
DN II ([c1303]) 6228÷ Thorsteinn bonde armannz son
DN III (1303) 6436÷ Sigurdr bonde
DN V (1305) 494÷ j hiauero Biarnar klerks Þores sonar ok Albiarnar bonda a Sunde
DN V (1305) 4911÷ Dagfinnr bondi. Einarr konvngsmmagr. ok margir aðrir lendir menn ok sveitarhǫfðingiar
HákFris 38717÷ kallaði hann til sin ... Dagfinn bonda
HákFris 39511÷ jnnan þessom mannum hiauerandom Þorde bonda j Agatonne ...
DN III (1316) 10526÷ Petr bonde
DN II ([c1320]) 12216÷ j garde Arna bonda a Gæirmin
DN II ([c1320]) 12217÷ Oððr bonnde a Gærðar akre
DN I (1323) 14716÷ sæm fyrri var vithnæth firir Aslake bonðæ a Vnaðum ok Fridreke syni hans
DN V (1325) 6711÷ Aatne bonde a Bœ
DN IV (1328) 1598÷ Olafwer bondi j Eizu
DN IV (1328) 1598÷ Ammunder bondi a Stronð
DN IV (1328) 1599÷ ek sældi Orme bonda a Rifsæimi halfrar mærker bol j Rudi
DN V (1335-1336) 994÷ prestrenn tækr vid sik ... j. Rynøy j skaghanum lauper gaf josepher bonde
JarðKálf 39a15÷ Ormr bonde andaðizt þrim nottum fyrir Mariv messo hina siðarre i Skala-hollte
StuᴵᴵK 10824÷ Olafr konvngr Haʀalldz son er svmir menn kǫllvðv Olaf kyʀʀa. en margir kǫllvðv Olaf bonda
Huldaᴵᴵ 10810÷ Anunðr ... fram bauð Orm bonda a Nordby
DN V (1367) 19430÷ meðr samþykt ... Aslaghs bonda a Jadre
DN V (1367) 19432÷ (1346) Hollti bondi Þorgrimsson
Ann1005 4031÷ Petir bonde
DN XII (*1333›AM 902 a) 638÷ olafur bonde lofszson
DI V ([c1450]: Bps B II 3) 759÷ Dagfinnr bonde
Hák81 29220÷ kalladi hann til sinn ... Dagfinn bonda
Hák81 3065÷ Vard kif i Uestfiordum under Gnupi j Dyrafirdi milli Biarnar bonda Einars sonar og Þordar bonda Sigmunds sonar
AnnGott 36813÷ vorum vier j dom nefndir af ærligum dandismanni Birni bonda Gudinasyni
DI VII (*1493›Lbs 1974ˣ) 17421÷ Viðar bonde. vmbods maðr kirkiunnar þar
DN X (*1328›apogrˣ) 2926÷ Olafr konongr er kallaðr var bonde
FskAˣ 30113÷ Óláfr Haraldzson, er sumir kǫlluðu Óláf kyrra, en margir Óláf bónda
Hkrᴵᴵᴵˣ 22812
Form.: bonda (110); bꝍndr (88); bonde (56); bóndi (27); bondi (22); bændr (15); bœndr (13); bónda (11); bondum (10); bondom (9); bo᷎ndr (6); bonði (6); bænda (6); bonnde (6); bonnda (5); Bóndi (5); bꝍnðr (5); bęndr (4); bꝍndær (4); bóndum (3); bonða (3); bøndr (3); Bondinn (3); bonndi (3); bendr (3); Bꝍndr (3); bondí (2); bondinn (2); bændom (2); bnda (2); bęndom (2); bondvm (2); bónde (2); be᷎ndr (2); Bonde (2); bænðr (2); bondenn (1); bændur (1); bondan (1); Bondi (1); bœndarner (1); bęnde (1); bondanom (1); bondanum (1); bændi (1); bóndinn (1); bœnndr (1); bꝍndar (1); bonnði (1); bændanna (1); bonder (1); bo᷎nda (1); bęnda (1); bonðæ (1); Bo᷎ndr (1); biændr (1); bonndans (1); bændir (1); bndr (1); bondæ ... bokar æið (1); bǫndr (1); bondanna (1); bondonom (1); bøndum (1); Bœndr (1); bœnda (1); boanda (1); bonðe (1); Bondans (1); bænndum (1); bo᷎ɴda (1); bonndin (1); bo᷎nder (1); bonndum (1); b. (1); bonðom (1); bænde (1); bęnndr (1); bondr (1); bondane (1); bꝍnder (1); bondans (1); bvndi (1); bndom (1); bendi (1); bęndum (1); bændum (1); bondonum (1); Bænðr (1); boɴɴda (1);
Comp.: áttungs- (2), eigin- (8), eignar- (2), garðs- (17), heima- (3), heimilis·kirkju- (1), heraðs- (11), herbergis- (1), hús- (51), kirkju- (7), konungs- (1), kot- (2), land- (1), rím·spillis- (1), skatt- (8), smá- (9), sóknar- (1), stór- (9), þar·heraðs- (1)
Gloss.: EJ; ClV; ClVAdd _; ClVErr _; ClVSuppl _; Suppl1 _; Suppl2 _; Finsen _; Fr; FrErr1 _; FrErr2 _; FrErr3 _; LLFrämm _; Hertzb; HertzbLat _; HertzbTill; Suppl4 _; Fischer _; Anm _; Bin item -bóndi; Rím _; LP Bóndi; Med -o-; MedComp _; MedSimp _; WN _; AH _ „ bóande; AJ; deVr; Fr4; NO; Walter _; ÁBlM; Bl; WPA _; LMNL 641; ; LMNL
Litt.: Björn Bjarnason 1905 113; Bjørkvik 1957 [KLNM 2] 89-95; Brégaint 2010 67; Bø 1956 [KLNM 1] 106; Bøe 1961 [KLNM 6] 252; Cattaneo 2010 [SS 82] 22; Düwel 1987 320; Eiríkur Magnússon 1888 [ANOH 1888] 342; Finnur Jónsson 1914 [ANF 30] 71; Gering 1916 [ANF 32] 15; Hægstad 1902 21; Irlenbusch-Reynard 2005 84, 91; Kålund 1884-1891 [STUAGNL 13] 144; Magnús M. Lárusson 1957 [KLNM 2] 95-97; Magnús M. Lárusson 1961 [KLNM 6] 511; Magnús M. Lárusson 1962 [KLNM 7] 103-104; Marstrander 1915 125; Mundal 2001 110; Olsen 1932 [MM 1932] 139 note¹; Samson 1992 168-169, 172-173, 176 ff.; Sanmark 2006 51-54; Seip 1952 [APS 21] 23-26, 32; Seip 1957 [KLNM 2] 534; Steenstrup 1882 97-98; Sørensen 1993 216; Taranger 1913 162-163; von See 1964 193-195
Genre. (expected): legal works [jur]: 282 (47); historical works [his]: 74 (87); charters [dip]: 37 (38); religious works [rel]: 32 (133); family sagas [isl]: 28 (60); contemporary sagas [bis]: 24 (37); romances [rom]: 14 (52); unclassified [ ]: 4 (2); legendary sagas [fas]: 3 (21); þættir [tot]: 3 (11); learned works [div]: 2 (15);
External (non-ONP) resources:
Lexicon Poeticum (2nd ed.)
This uses metadata and images from septentrionalia.net
boð - borð
Lexicon of Medieval Nordic Law
DSL (experimental)
Searches Old Norse etymologies in ODS and Kalkar dictionaries based on data provided by Thomas Troelsgård from DSL’s digital resources in Nov. 2022. Old Norse homographs are not distinguished.
ODS: Bonde (bóndi, búandi)