Københavns Universitet

ONP: Dictionary of Old Norse Prose

Word

1mál sb. n. [-s; -]

(cf. ²mál sb. n., ³mál sb. n.)

1) taleorgan, stemme, lyden af stemme, stemmens brug, mål, mæle, evne til at tale
 ● blǽstr í máli
 ● haltr at máli
 ● kenna mál [e-rs]
 ● kenna at máli [e-n]
 ● missa máls/mál/máli
 ● týna/tapa máli
2) sprog, modersmål
 ● at váru máli
 ● mál ok/eða tunga
3) det at udtrykke sig, udtryksmåde, (sprogligt) udtryk
 ● breyta málum [við e-n]
 ● vera vel máli farinn
 ● nema mál
 ● snjallr í máli
4) ord, ytring, udsagn, udtalelse, det der siges (i ngns påhør), henvendelse, fortælling
 ● fara máli um [!]
 ● fornt/fornkveðit mál
 ● hafa á/í máli [e-t]
 ● hefja mál (sitt)
 ● hugr fylgir máli
 ● fylgir hugr máli [við e-t] [e-m]
 ● langt mál
 ● hafa mál í munni
  1
  2 [e-n]
 ● nema/hafa mál [af e-m]
 ● skammt/skjótt/fljótt mál
 ● taka til máls
 ● taka vel/... máli [e-rs]
 ● þar er til máls at taka
 ● vera sér um mál
5) (spec. om Jesu ord)
   ‖  (propr. comp.):
7) (gramm.) sætning
8) (skriftligt) udtryk, tekst
9) [við e-n] møde (mellem mennesker) for at tale sammen, samtale, dialog
 ● finna/hitta at máli [e-n]
 ● ganga til máls [við e-n]
 ● heimta á mál [e-n]
 ● heimta/kalla til máls við sik [e-n]
 ● koma á mál/máli, koma at máli [við e-n]
 ● leita máls [um !] [við e-n]
 ● ná máli [e-rs]
10) [við e-n] aftale, overenskomst
11) mening, opfattelse, indstilling, påstand
 ● vera at einu máli
 ● verða á einu máli [um e-t]
 ● (þat) er mál manna [■]
12) ting, anliggende, affære, sag, sag af betydning, hjertesag, spørgsmål, problem
 ● allt mál, alls máls [í e-u] [e-m]
 ● taka annat mál
 ● byrja mál [e-rs] [við e-n]
 ● flytja mál [sitt/e-rs]
 ● hafa sitt mál
 ● hafa mikit/... (til) síns máls [um e-t]
 ● svá/... kemr/lýkr máli [e-rs]
 ● skiftir (...) máli [e-m]
13) (spec.) sag om giftemål
14) sag om uenighed, tvistemål, (jur.) proces, retssag
   ‖  (propr. comp.):
 ● mǽla málum (sínum), mǽla máli [sínu/e-rs] [um ■]
 ● til (allra) réttra mála

cf. Hamre 1961 [KLNM 6] 190

15) forhold, vilkår, status, position, stilling
 ● svá er mál með vexti

Forms: mal (201); mál (110); mali (85); máli (50); mals (47); male (40); máls (22); malum (16); malom (15); málum (14); mꜳl (14); malvm (13); málit (13); mala (12); malit (12); málinu (9); mála (9); mále (7); mꜳli (6); maal (5); mꜳ̋l (5); mall (5); máále (4); malsins (4); mäl (4); malí (4); malino (4); mꜳls (3); málvm (3); mól (3); malin (3); malinu (3); Mal (3); málin (3); ma̋l (2); malid (2); moll (2); molom (2); máál (2); maalum (2); mꜳ̋li (2); mꜳlit (2); málsins (2); mǫ́l (2); mäled (1); maali (1); mlom (1); málínv (1); mol (1); málí (1); mꜵl (1); malæ (1); malet (1); malið (1); malsens (1); mảl (1); mälsins (1); mölom (1); Biarka mal (1); malss (1); mꜵla (1); mꜳ̋le (1); máals (1); mꜳlvnvm (1); malenu (1); maalí (1); möl (1); ma̋li (1); mꜳle (1); mäle (1); maalit (1); maál (1); malínu (1); máala (1); malith (1); málom (1); maáli (1);

Compounds: al·þýðu- (5), barna- (2), barns- (1), bernsku- (1), bók- (30), bragar- (2), drápu- (1), dverg- (2), engla- (1), fólsku- (3), for- (1), frankis- (3), frygðar- (1), gaman- (3), heimsku- (1), hér·manna- (1), hug·svinns- (1), jóð- (1), kerski- (4), latínu- (6), manna- (28), manns- (8), móður- (1), norrǿnu- (1), ógnar- (9), ó·kvǽðis- (5), ó·vita- (1), prófeta- (1), rúna- (3), skáld·skapar- (9), skrifta- (30), skriftar- (1), skyn·semðar- (1), spá·manna- (1), spá·manns- (3), spekðar- (3), speki- (1), varúðar- (2), vináttu- (28), vinganar- (1), vin- (7), vǫlsku- (1)

Gloss.: EJ ¹mál ; ClV ¹mál; Finsen; Fr def. 1-13; Hertzb ²mál; HertzbTill; Suppl4 item mòl; Anm; Rím; LP ¹mál; Med ²mal; AH; deVr ¹mál; Fr4; NO ²mál; ÁBlM ³mál; BL ¹mál

Literature: Boer 1927 [ANF 43] 262ff; Finnur Jónsson 1914 [ANF 30] 171; Grøtvedt 1939 25, 26; Gunnar F. Guðmundsson 2000 98, 133-4; Hamre 1958 [KLNM 3] 164; Hamre 1961 [KLNM 6] 190; Holtsmark 1961 [KLNM 6] 225; Hægstad 1899 51; Indrebø 1938 [MM 1938] 34-35; Kaiser 1998 122; Kreutzer 1977 85-87; Magnús Stefánsson 2000 77; Marstrander 1915 61, 133; Schach 1972 500; Seip 1952 [APS 21] 29; Seip 1955 28, 109, 125, 147, 247; Skautrup 1957 [KLNM 2] 663

Genre. (expected): family sagas: 200 (94); historical works: 157 (135); religious works: 134 (206); contemporary sagas: 90 (57); legal works: 80 (74); romances: 41 (80); learned works: 36 (24); þættir: 28 (17); legendary sagas: 25 (33); charters: 13 (60);

Þorbjörg Helgadóttir — Januar 2012