Københavns Universitet

ONP: Dictionary of Old Norse Prose

Word

1réttr, “reitt” sb. m. [-ar, dat. -/-i; -ir, acc. -i/-u]

I.

1) rettighed, privilegium, lov, hjemmel, retsstilling, retskrav
 ● fá rétt [af e-u] [fyrir e-m]
 ● gefa upp rétt sinn [við e-n]
 ● gera rétt [e-m / í milli e-rra] [af e-m/e-u / á !] [í e-u / um e-t / yfir e-t] [eftir e-u]
 ● hafa rétt [af e-m/e-u] [■ / til ■]
 ● koma til alls réttar
 ● leiða til alls réttar [e-n]
 ● lǫg ok réttr

cf. def. 3 “lǫg ok landsins réttr“

 ● rómverskr réttr
 ● reka réttar [e-s]
2) erstatning, kompensation, oprejsning, bøde
 ● dýrr at rétti (sínum)
 ● réttr eyksk (at) halfu/... [e-m] [af e-m / við e-n]
 ● bǿta rétti [fyrir e-n]
 ● dǿma í rétt [e-t] [af e-m] [fyrir e-n] [e-m]
 ● eiga rétt [e-rs / á e-m/sér/e-u]
 ● einarðr réttr
 ● einfaldr réttr
 ● tvífaldr réttr
 ● þrefaldr réttr
 ● þrír réttir
 ● fullr réttr
 ● halfr réttr
 ● heimta rétt
 ● hljóta rétt [á ■ / af ■]
 ● réttr ok renta
 ● taka rétt [ór e-u] [á e-m/sér] [eftir e-m]
 ● talinn réttr
3) (gældende) lov, lov og ret
 ● hafa einn rétt
 ● lǫg ok landsins réttr

cf. def. 1 “lǫg ok réttr“

 ● forn réttr
 ● kristinn réttr
 ● réttr kirkju
4) domstol, retsafgørelse, dom
   ‖  (propr. comp.):
 ● standa (sinn/...) rétt
5) myndighed, magt, samfundsstilling
 ● jafn at rétti [við e-n]
6) vilkår, stilling
 ● harðr réttr
7) mad, madret, forplejning
 ● bera (inn/fram) rétt [e-m / til e-rs]
8*) (for reitr sb. m.?)

II. (y. no.)

Forms: rett (105); rétt (29); rette (24); rettar (13); riett (11); rettr (11); ret (10); réttar (9); réttr (9); retti (9); rætt (7); rettu (7); rétti (7); reitt (4); retth (4); retter (4); reet (4); Riett (3); retthe (2); (2); rettir (2); rettum (2); reett (2); rættar (2); réttu (2); réttir (2); ríett (2); ræt (2); rę́tt (2); riettu (2); riettir (2); ræth (2); retta (1); retr (1); rettvm (1); retto (1); riette (1); réttum (1); reittum (1); rettom (1); rẻtti (1); rietter (1); retten (1); rettinum (1); riettenn (1); rettrinn (1); ríettv (1); riettum (1); rættr (1); rettrr (1); rietti (1); rettha (1); riettur (1); riettr (1); rættom (1); rętt (1); rétta (1); riettar (1); ÷÷÷rétti (1); rettinvm (1); rettenum (1);

Compounds: al·þýðu- (5), ár·manna- (1), ár·manns- (1), bjark·eyjar·kristin- (2), bjark·eyjar·laga- (1), bjark·eyjar- (26), bónda- (3), borgara- (1), búanda- (2), býjar- (1), byskups- (1), bǿjar·manna- (2), bǿjar- (2), djúp- (1), -dóms-, ertra- (1), fagnaðar- (1), fastnaðar- (1), fénaðar- (1), fisk- (1), fjár- (4), graftar- (1), guðs- (20), heraðs- (4), hjarta- (1), hofa- (1), hval- (6), hǫfðingja- (2), hǫlð·manns- (1), hǫlðs- (8), jarls- (1), kaupangrs- (2), kaup·staðar- (1), kenni·manna- (1), kirkju- (5), klerka- (1), konungs- (7), kristin·dóms- (4), kristin- (27), kristins·dóms- (9), kristni- (1), krist- (1), kvenna- (3), kven- (1), laga- (12), lands- (25), lends·manns- (11), lǫg- (4), manna- (1), merkis·manns- (1), ó- (11), salt- (1), snǽðingar- (1), staðar- (5), stallara- (1), van- (2), þriggja·marka- (1), ǽttar- (1), ǫfundar- (3)

Gloss.: EJ ²˜³réttr; ClV; Finsen; Fr; Hertzb; HertzbTill; Fischer; Rím ²réttr; LP ²réttr; WN; AH; deVr ¹réttr; Fr4 item: -rittr > réttr; NO ²réttr; ÁBlM ¹˜²réttur; Bl rje-

Literature: Bjarni Guðnason 1993 [StudIsl 50] 56; Ebel 1987 267; Einar Arnórsson 1951 47; Gunnar F. Guðmundsson 2000 84, 252; Halvorsen 1960 [KLNM 5] 22; Hægstad 1916 95; Jorgensen 1970 [Opusc 4] 180; Magnús M. Lárusson 1960 [KLNM 5] 464; Magnús M. Lárusson 1964 [KLNM 9] 15, 16 f.; Maurer 1907Ï 83, 303, 359; Merker 1938 Ia 101 114-118 122 124 128 etc; Mundal 1998 [CollMed 10] 18; Seip 1926 [MM 1926] 176; Seip 1955 135; Seip 1957 [KLNM 2] 534-535; Vilhjálmur Finsen 1883 661-662; von See 1964 25-28 32-40 52-8 67-72 249 253

Genre. (expected): legal works: 111 (30); religious works: 55 (85); charters: 53 (25); historical works: 38 (55); family sagas: 23 (39); romances: 23 (33); contemporary sagas: 13 (23); þættir: 5 (7); unclassified: 3 (1); legendary sagas: 2 (14); learned works: 1 (10);

Aldís Sigurðardóttir — Oktober 2013