Københavns Universitet

ONP: Dictionary of Old Norse Prose

Word

ráða, vb.

A.

[e-n/e-t / e-m/e-u / e-s] [e-u / með e-u / í e-u / fyrir e-t] [með e-jum/sér] [e-m/sér]
 ● ráða atfǫr [at e-m / við e-n]
 ● ráða bana/banaráð/dauða [e-m/sér]
 ● ráða boði ok banni
 ● ráða bót [e-u]
 ● ráða draum
 ● ráða heilt [e-m]
 ● ráða hjón/hjú [e-m/sér]
 ● ráða hug sinn [um e-t]
 ● ráða ráð [e-m]
 ● ráða ráði sínu
 ● ráða ráðum/... [um e-n] [til e-s]
 ● ráða ráðum sínum
 ● ráða rit
 ● ráða rúnar
 ● ráða sigri [e-m]
 ● ráða skipi
 ● ráða stórt
 ● ‖ impers.: (er/verðr eigi) (al)ráðit [e-t] [fyrir e-m]
 ● jafn ráðit
 ● (er) vel ráðit [e-u / e-t]
 ● ór því sem (at) ráða er
 ● ‖ præs. part.: ráðandi [e-s / e-u] [við e-n]
 ● ‖ præt. part.: ráðinn [compar. ráðnari, superl. ráðnastr] [e-s] [e-m]
 ● at ráðnu
 ● jafn ráðinn [í e-u]
 ● ráðinn (maðr) ok roskinn/...
 ● ráðinn vilji

B. ráða + præp./adv.

á: ráða (upp) á

[e-n/e-t]
 ● ráða bǿtr á [e-u / ! um e-t]
 ● ráða á hendr sér [e-n]
 ● ráða orði á [! um e-t]

af: ráða af

[e-u] [e-n/e-t] [með e-m]
 ● ráða af dǫgum [e-n]
 ● ráða af hendi/hǫndum (sér) [e-t/e-n]
 ● ráða af lífi [e-n9
 ● ráða af sér [e-t]
 ● ‖ impers.: er ráðit af [!] [e-t]

at: ráða at

[e-m]
 ● ráða at líkendum [e-t]
 ● ráða at ráðum [e-t]
 ● ‖ præs. part.: er ráðanda at [!] [e-m]

eftir: ráða eftir

[e-u]

frá: ráða (í) frá

[e-m/e-u] [e-n/e-t]

fram: ráða (á) fram

[e-t]
 ● ráða ýmist aftr eða fram [e-t]

fyrir: ráða fyrir

[e-u]
 ● ráða hvárki fyrir orði né eiði
 ● ráða fyrir sér [■]

gegn: ráða í gegn

í: ráða (inn) í

[e-t / ! um e-t]
 ● ráða í hug [e-rs]
 ● ráða í skip [e-n]
 ● ráða í veg
 ● ‖ impers.: (er/...) ráðit í [e-t / ! um e-t]
 ● ‖ præt. part.: ráðinn í [e-u]

með: ráða með

 ● ráða með sér [e-n/e-t] [til e-s]

mót: ráða (í) mót(i)

[e-m]

ór: ráða ór

[e-u] [e-n/e-t / um e-n/e-t] [við e-n]
 ● ráða ór vǫndu

til: ráða til

[e-s/e-rs] [e-n/e-t / e-m/e-u] [með sér]
 ● ráða til bana [e-m]
 ● ráða til (...)ferðar
 ● ráða skipi til hlunns
 ● ráða til líkenda [e-t]
 ● ráða ráðum til [■]
 ● ráða til skipa
 ● ‖ præs. part.: ráðandi til [e-s]
 ● ráðanda til [e-rs/■(inf.)]
 ● ‖ præt. part.: ráðinn til [e-s]
 ● ráðinn til farar/... [með e-m]

um: ráða um

[e-t] [við e-n / sín í milli / með e-m]
 ● ráða orði um [!]
 ● ráða (...)ráðum um [e-n]
 ● ‖ impers.: rǽðr um [e-t]
 ● ráðit (vel) um [e-t]

undan: ráða undan

[e-m] [e-t]
 ● ráða land (...) undan [e-m]
 ● ‖ præt. part.: ráðinn undan [e-t]

undir: ráða undir

[e-n/sik] [e-n/e-t]

upp: ráða upp

[e-t]

út: ráða út

[eftir e-m]

við: ráða við

[e-n] [e-t / e-u]

yfir: ráða yfir

[e-t]

C. ráða sik

D. ráða sik + præp./adv.

af: ráða sik af

[e-u]

í: ráða sik í

 ● ráða sik í skip [með e-m]

til: ráða sik til

[e-rs/e-s]

E. ráða sér

[í e-u]

F. ráða sér + præp./adv.

til: ráða sér til

[e-s]
 ● ráða sér til (...)skipa

G. ráðask

[e-u]

H. ráðask + præp./adv.

á: ráðask á

[e-t]
 ● bǿtr ráðask á [!]

af: ráðask af

 ● ‖ impers.: rǽzk af [■] [e-t]

at: ráðask at

[e-m/e-u] [um e-t]

braut: ráðask (í/á) braut/brott/brutt/burt

[af e-u / frá e-u / til e-s] [með e-m]

frá: ráðask frá

[e-u]

fyrir: ráðask fyrir

[e-t]

í: ráðask (upp) í

[e-t] [með e-m]
 ● ráðask í ferð/fǫr [með e-m]
 ● ráðask í lið [með e-m]
 ● ráðask í skip [með e-m]

mót: ráðask í/á mót(i)

[e-m]

ór: ráðask ór

[e-u]
 ● ‖ impers.: rǽzk ór [e-u] [e-t]

til: ráðask til

[e-rs/e-s] [með e-m]
 ● ráðask til (...)ferðar [með e-m]
 ● ráðask til liðs [með e-m]
 ● ráðask til skips [með e-m]
 ● ‖ impers.: rǽzk til [!]

um: ráðask um

[■] [við e-n]
 ● ‖ impers.: rǽzk um [e-t] [e-m] [við e-n]

undir: ráðask undir

[e-t]

upp: ráðask upp

[með e-n]

útan: ráðask útan

við: ráðask við

[e-n] [um e-t]

II. (y. no.)

III. (poet.)

.

Forms: (712); ráða (30); ræðr (26); reð (24); raða (23); rada (21); ráðit (18); réð (15); raþa (12); radit (11); raðit (8); raþit (7); raðinn (6); red (6); radinn (6); ráðinn (6); rꜳda (5); rézk (5); rædr (5); réz (4); ráðask (4); reþo (4); ráðnir (4); ræð (4); reðuz (3); riedu (3); réðu (3); räda (2); réðir (2); ra̋da (2); ráði (2); ʀied (2); reðu (2); rez (2); ráðaz (2); ríeðv (2); ráðizk (2); redz (2); ÷÷÷ráði (2); reez (2); reðs (2); reðz (2); rǽþr (2); ráþa (2); rędur (2); reþv (2); rædur (2); ráádit (2); ráðandi (2); rade (1); ráðin (1); rett (1); reðet (1); réd (1); ráþna (1); ráþnare (1); rǫ́þnom (1); réþe (1); rꝍðr (1); reðv (1); ræðir (1); radizth (1); reduzst (1); ræzk (1); ręþs (1); raðaz (1); reþr (1); redv (1); ráðum (1); redu (1); raðenn (1); riedst (1); raddæ (1); raþnir (1); raðet (1); radnari (1); raadin (1); rǫþno (1); ręðv (1); rádinn (1); ríeð (1); rædzst (1); Rézk (1); radazst (1); ręðr (1); raðanda (1); róþnom (1); rꜳdit (1); rádínn (1); radít (1); ráðisk (1); radast (1); reðo (1); ræþi (1); raadit (1); ried (1); rádna (1); rꜳdna (1); Reð (1); radnir (1); raðaz (1); Réð (1); reði (1); reþ (1); raði (1); réþ (1); radanda (1); reðr (1); riede (1); rer (1); raðir (1); ráðanda (1); ráð (1); radaz (1); reiðz (1); ræðst (1); rezt (1); réðisk (1); radín (1); raðið (1); radandom (1); radande (1); raden (1); radij (1); raðin (1); reið (1); ▹r◃adazt (1); redi (1); rädinn (1); raðande (1); ráþit (1); radner (1); réðim (1); raþen (1); rediz (1); radhande (1);

Compounds: bráð- (5), ein- (15), fast- (14), for- (12), mis- (24), sam- (3), stað- (9), um- (1)

Gloss.: EJ; ClV item alráðinn, (jafn) jafnráðinn; Suppl2 item ráðanda; Fr item alráðinn; Hertzb; HertzbTill; Rím; LP; AH; deVr; Fr4 item jafnráðinn; NO item alráðit; ÁBlM; Bl item alráðinn

Literature: Agerholt 1956 [KLNM 1] 10; Cederschiöld 1887 [ANOH 1887] 40; Falk 1914 (Sól) 18; Finnur Jónsson 1914 [ANF 30] 179; Genzmer 1952 [ANF 67] 40; Grøtvedt 1939 47-49; Hagland 1993 [ÍMAM 15] 167-169; Halldór Hermannsson 1929 4; Haugen 2007 [MM 2007] 195, 199; Hesselman 1911 [ANF 27] 351; Holtsmark 1961 [KLNM 6] 258; Hægstad 1899 70; Jansson 1958 [KLNM 3] 392; Johannisson 1939 99; Jón Helgason 1935-1936 [APS 10] 258; Kalinke 1994 [Skáldsk 3] 135-137; Karsten 1918 6-9; Knudsen 1959 [KLNM 4] 656; Kuhn 1954 [APS 22] 69; Lagerholm 1927 [ASB 17] 44 fodn.; Malm 2010 [VMS 6] 140; Maurer 1908 (Kirch) 476, 493; Maurer 1908 (Verw) 108; Seip 1943 [MM 1943] 134; Seip 1951 [MM 1951] 30; Seip 1952 [APS 21] 25; Seip 1955 326; Seip 1955 84; Vilhjálmur Finsen 1849 [ANOH 1849] 204; Vilhjálmur Finsen 1883 658-659; Vogt 1936 [ANF 52] 326-330

Genre. (expected): family sagas: 282 (129); historical works: 266 (186); contemporary sagas: 135 (78); religious works: 125 (285); romances: 86 (111); legendary sagas: 66 (46); legal works: 52 (102); charters: 35 (82); þættir: 31 (23); learned works: 27 (33); unclassified: 1 (4);

Þorbjörg Helgadóttir — Maj 2013