Københavns Universitet

ONP: Dictionary of Old Norse Prose

Word

ráð, “radrs” sb. n. [-s; -]

I.

1) [til ■ / um !] [með e-m] [í/á mót(i) e-m/e-u] råd (om ngt), forslag, rådgivning, anbefaling, anvisning

Et klart skel ml. deff. og citt. er ofte umuligt, da mange citt. kan tolkes på flere måder; cf. item usikkerhed hos Fr flere steder

 ● at ráði [e-rs]

cf. at ráði def. 10

 ● bera saman ráð (sín)
 ● ráð eða dáð
 ● fá ráð [til e-s] [af e-m]
 ● fara fram ráðum [e-rs] [um e-t]
 ● fylgja ... ráði [e-rs]
 ● gefa ráð [til ■] [með e-m]
 ● gera ráð [■ / um e-t] [e-m / með e-m]

cf. gera ráð def. 8

 ● hafa ráð [e-rs / við e-n] [um e-t / við e-t]
 ● kenna ráð [til !] [e-m]
 ● leggja ráð [e-m / fyrir e-n / með e-m] [á ■ / til ■] [um e-t / við e-n]
 ● leggja til ráðs [e-t] [með e-m]
 ● leita ráðs [í !] [undir e-n / við e-n / til e-rs] [sér]
 ● ráða ráð [e-m]
 ● rǿtr ok ráð
 ● ráð ok/eða rǿða [við e-n]
 ● setja ráð [til ■ / í móti ■ / við e-u]
 ● sjá ráð [fyrir e-m/sér/e-u / til !]
 ● taka ráð [af e-m] [fyrir sér/e-u(hum.)]
 ● vera til ráðs [um e-t] [e-m]
2) [e-m / með e-jum] hvad der er tilrådeligt, god ide

cf. def. 14: exx. i def. 14 og def. 2 kan ofte ikke skelnes fra hinanden

 ● gegna ráði
 ● sjá at ráði [e-t]
3) [við e-n / með e-m] [um e-t] samråd, rådslagning
 ● eiga ráð [við e-n/e-t(hum.)] [um e-t]
 ● gera ráð sitt [■]

def. 1/3/8

 ● hafa ráð [til e-s] [með e-m]

def. 3/4; Fr “være i Ledtog med en”

 ● ráða ráðum (sínum) [til e-s]
 ● vera at/í ráðum [með e-m] [um e-t]

def. 3/4

4) [at e-u? / um e-t] [í mót e-m] komplot, (fjendtligt) anslag, anstiftelse
5) (coll.) rådgivende (og dømmende) forsamling, lokalt råd, rigsråd, senat
   ‖  (propr. comp.):
 ● ráð ríkisins
6) rådgiver
7) [með e-m / við e-n] (sund) fornuft, velovervejet/klog plan, klogskab
 ● binda ráð [með sér]
 ● fara ráði fram, fara (með) ráðum at [!]
 ● hafa í ráði [e-t]
 ● hvat ... ráða/ráðs
 ● með litlu ráði
 ● ráð mǿtir ráði

def. 1/7

 ● rasa fyrir ráð fram
 ● reik á ráði
 ● vita ráð [með e-m]
8) [e-s] [við e-n] [til ■] beslutning, afgørelse
 ● gera ráð [fyrir sér/e-m/e-u / með sér/e-m] [um e-t] [e-m]

def. 7/8

 ● gera at ráði [e-t]

evt. def. 19

 ● gera ráð sitt [■] [eftir e-u]

def. 1/8

 ● segja ráð
 ● setja ráð [til !] [fyrir e-m] [um e-t]
 ● setja ráð sitt [■]
 ● skjóta til ráða [e-rs]
 ● taka ráð [með e-u] [fyrir hendr e-m]
 ● taka ráðs [e-t]
 ● taka til ráðs [e-t]
9) (Guds) befaling, bud
 ● at ráði guðs
10) vilje, ønske, samtykke
 ● at ráði [e-rs]

cf. at ráði def. 1

 ● at/... einu ráði
11) [til e-s] middel, mulighed, udvej
 ● kunna ráð [til e-s] [e-m]
 ● sjá ráð [til e-s]
12) [e-s] forvaltning (af husholdning), ansvar (for daglig drift), ledelse
   ‖  (propr. comp.):
 ● vera at ráðum [með e-m]

def. 12/13

13) [e-rs/e-s / yfir e-m/e-u / fyrir e-u / með e-m] myndighed, magt, indflydelse, bestemmelsesret
 ● bera ráðum [e-n]
 ● eiga ráð [á e-u / fyrir !]
 ● koma ráði, koma til ráðs [við e-n]

def. 13/7

 ● ráð ok ríki/... [með e-m]
14) tid og lejlighed

cf. def. 2

 ● er ráð [e-m]
15) [e-m] foretagende, forehavende, projekt, sag
 ● verða at ráði [e-m]
16) livsførelse, levevis, forhold
17) vilkår, situation, skæbne
 ● hafa ráð (allt) í hendi [sér / e-rs]
 ● hugsa sitt ráð
18) position, social status, hjemlige forhold
 ● bǿta ráð [sitt/e-rs]
 ● staðfesta ráð sitt
19) [e-rrar] (item pl.) parti, giftermål, ægteskab (med ngn), seksuelt forhold
 ● ráð ferr fram
 ● hyggja illt til ráða [við e-n]
 ● koma til ráða [við e-a / með e-a / með e-jum]

def. 12/19

 ● leita ráðs [e-m]
 ● ná ráði
 ● ráða ráði (sínu) [með ■]
 ● renna ráði
 ● ráð takask [með e-jum]
 ● vitja ráðs
20)
 ● gera ráð
21*) ?

II. (y. isl.)

III. (y. no.)

IV. (poet.)

.

Forms: rað (155); ráð (132); rad (104); ráði (48); raði (34); raþ (30); rade (25); rꜳd (24); raðum (22); ráðum (21); raðe (21); ráðs (20); radi (19); radum (19); raad (18); raðs (16); rads (15); ráða (15); raað (11); raðom (10); raþs (10); raþa (8); rád (7); raðvm (6); raða (6); ráþs (6); rꜳdi (6); raþit (5); rááð (5); ráþ (5); rada (5); räd (4); raþe (4); raaðs (4); raþi (4); radvm (4); ráðin (4); raðit (4); ráðinu (4); raads (3); raadum (3); ráda (3); ráþe (3); raadsins (3); ráþi (3); Ráð (3); róþ (3); rädz (2); roð (2); radeno (2); rꜳdumm (2); radin (2); rꜳdin (2); ʀꜳ̋d (2); rǫ́þ (2); raðet (2); rꜳð (2); raáðs (2); raaðe (2); radz (2); raþin (2); raaði (2); raþvm (2); raáði (2); rááda (2); ráðit (2); Ráðs (2); rádi (2); rꜳda (2); raðin (2); raáð (2); rꜳ̋d (2); raðz (2); ra̋d (2); (2); ÷÷÷ráð (2); radí (1); radj (1); Rað (1); rꜳ̋di (1); rꜳ̋ð (1); raðeno (1); radum (1); raadi (1); ráaðum (1); ʀadum (1); rꜳdí (1); ráádsins (1); raþom (1); raadeno (1); ráaðs (1); rꜳdz (1); róþom (1); ráád (1); Rad (1); rꜳði (1); raðino (1); radrs (1); ra̋di (1); raadinu (1); rades (1); räde (1); ra̋de (1); räda (1); radom (1); radet (1); radinu (1); rꜳþ (1); ráðonom (1); raáðum (1); raðsins (1); ra◃ð (1); raade (1); rǫdum (1); rádz (1); radh (1); rꜳða (1); raðes (1); raðrs (1); raðinu (1); ráðsins (1); raðanna (1); raades (1); raada (1); rꜳ̋ða (1); raðí (1); ráað (1); raþaɴɴa (1); rꜳds (1); ráðe (1); r▹að◃um (1); rádum (1);

Compounds: á·byrgðar- (7), á·ljóts- (8), ást- (8), ást·semðar- (3), auð- (1), bana- (20), ban·laga- (1), barna- (1), bernsku- (1), bjarg- (13), brek- (3), bú- (5), bús·for- (5), býjar·manna- (1), byskupa- (1), byskups- (4), dag- (6), dauða- (4), drep- (5), ein- (1), fagnaðar- (2), fals- (1), fanga- (20), fé·for- (1), fé- (2), fjár·for- (18), fjár·hlutar·for- (1), fjǫr- (68), flá- (2), for- (81), frǽnda- (21), girnda- (4), girndar- (2), góð- (1), grið·spella- (1), hag- (1), happa- (6), heil·huga- (2), heilla- (2), heil- (4), heilsu- (12), hernaðar- (2), hjalpar- (4), hjalp- (28), hjú·skapar- (1), hrein·lífis- (1), hugganar- (1), hǽttu- (4), hǫfðingja- (3), hǫfuð·ó- (1), hǫfuð- (8), ill- (2), kenni·manna·for- (1), kirkju·for- (1), kirkna·for- (1), konungs- (4), kvenna- (5), laga- (3), land- (72), laun- (3), lendra·manna·for- (2), leyndar- (5), lǫg- (1), manna·for- (19), manna- (1), mann·for- (1), mann- (9), mat- (1), mis·kunnar- (2), mis- (1), morð- (1), mót- (1), níðings- (2), nyt·semðar- (1), of·metnaðar- (1), of- (10), ó- (64), ór- (14), ó·vizku- (1), rausnar- (3), ríkis·for- (1), ríkis- (5), sak- (1), sam- (2), sannenda- (1), sannenda·um- (1), sára- (5), sár- (4), sjalf- (1), skít- (1), skyndi- (1), skyn·semðar- (1), slǿgðar- (1), snilldar- (2), sóma- (1), spekinga- (1), speki- (3), staðar·for- (6), stað·festu- (2), stór- (4), styrkðar- (1), svik- (5), svinn- (1), synða- (1), sǿmðar- (6), til- (3), um- (52), út- (1), vanda- (1), vél- (2), veraldar- (4), villu- (1), vina- (1), virðingar- (2), virkða- (1), þjóð- (7), þjóf- (1), þjófs- (1), ør·lendis·á·ljóts- (1), ør·lendis·fjǫr- (1), ør·lendis- (1)

Gloss.: EJ; ClV; Finsen; Fr; Hertzb; Suppl4; Fischer; Bin; Rím; LP; WN; AH; deVr; Fr4; NO; ÁBlM; Bl

Literature: Bjorvand 1994 48, 61, 71; Bøe 1962 [KLNM 7] 140; Dennis, Foote & Perkins 2000 386; Evans 1981 94-95; Falk 1927 [ANF 43] 37; Finnur Jónsson 1914 [ANF 30] 178; Finnur Jónsson 1929 [ANF 45] 139; Gering 1916 [ANF 32] 11, 26; Gjøstein 1934 [ANF 50] 105; Helgi Sk. Kjartansson 1994 [Skáldsk 3] 249; Helle 1969 [KLNM 14] 223; Hægstad 1915 75; Hægstad 1916 172; Hødnebø 1966 [KLNM 11] 45; Johannisson 1939 99 fodn.; Kalinke 1994 [Skáldsk 3] 135-137; Kunz 1994 [StudIsl 51] 126; Lundeby 1947 [ANF 62] 89; ONP ORDMATERIALE ; Olson 1933 [ANF 49] 184; Raudvere 2005 [VMS 1] 185, 187; Schulman 2004 [Speculum 79] 446; Seip 1929 [ANF 45] 270, 281; Seip 1932 360; Seip 1955 160, 258, 326; Sverdrup 1911 [ANF 27] 19; Sørensen 1993 270; Veturliði Óskarsson 2003 [BA 43] 103, 300, 367; Veturliði Óskarsson 2003 [BA 43] 310, 311; Veturliði Óskarsson 2003 [BA 43] 54, 103, 310, 362; Vilhjálmur Finsen 1849 [ANOH 1849] 204; Vilhjálmur Finsen 1883 658-659; Ólafía Einarsdóttir 1984 [Saga 22] 11-12

Genre. (expected): historical works: 250 (167); family sagas: 188 (116); religious works: 117 (255); contemporary sagas: 116 (70); romances: 103 (99); legendary sagas: 61 (41); charters: 53 (74); legal works: 46 (91); þættir: 39 (21); learned works: 13 (30); unclassified: 12 (4);

Eva Rode — Oktober 2012