Københavns Universitet

ONP: Dictionary of Old Norse Prose

Word

orð sb. n. [-s; -]

I.

1) ord (i sammenhæng), udsagn, ytring, udtalelse, tale
 ● beiða orða [e-n]
 ● segja/mǽla (með) berum orðum [e-t] [e-m / til e-rs]
 ● breyta orðum [við e-n]
 ● draga í orð [e-t]
 ● drepa orði á [!] [um e-t]
 ● fara orðum [um ■]
 ● vel orði farinn
 ● fella saman orð sín

cf. Vilhjálmur Finsen 1883 661

 ● festa orð [á e-m]
 ● finnask orð um [■] [e-m]
 ● gera orð [á e-u / (í)hjá e-u] [fyrir e-m]
 ● góð/ill orð
 ● grípa til orðs
 ● hafa á orði [e-t]
 ● hafa at orði
 ● hafa orð á [■]
 ● hafa orð, hafa ekki orða [við e-n]
 ● hafa við orð [e-t]
 ● halla orðum til [■]
 ● í hverju orði
 ● kasta/verpa orðum [á e-n / at e-m]
 ● koma/... orði (...) fyrir sik
 ● koma orði [á e-t / til ■] [fyrir e-m]
 ● koma upp orði
 ● koma orðum við [e-n]
 ● kveða at orði
 ● leggja orð í munn [e-m]
 ● leggja orð til/á [■] [fyrir e-n]
 ● leggja orð [í e-t] [við e-n]
 ● leita orða [við e-n]
 ● leita sér orða
 ● mǽla orði [í móti e-u]
 ● orð fara [um ■] [e-m / af e-m / (í) milli/millum e-rra / með e-jum]
 ● orð fara vel [e-m] [um e-t]
 ● orð koma [e-m]
 ● orð [e-rs] koma [e-m]
 ● orð ok/eða gerð
 ● orð ok ráð
 ● orð ok/... verk
 ● orð vex af orði
 ● skifta orðum [við e-n]
 ● skjóta orðum [í e-t / við !]
 ● sundrlaus/samfǫst orð
 ● taka orðum [e-n/e-t]
 ● taka til orðs [við e-n]
 ● taka til orða [e-n]
 ● yrkja/orka orða [á e-n]
 ● orð ok ørendi
2) ordlyd, formular, formulering, citat
 ● kveða at orðum
3) talemåde, ordsprog
4) (om frieri, cf. bónorð sb. n.)
 ● hafa uppi orð sín
5) (om Guds ord)
 ● orð guðs/dróttins
6) (om Jesus)

cf. ODS Ord def. 4.2

 ● orð guðs ... guðs sonr
7) (kun) ord (i mods. til handling/virkelighed etc.)
 ● orð ein/einsaman
8)
 ● ‖ impers.: berr at orðum [e-jum]
 ● berr til orða [með e-jum]
 ● hafask orð við [!]
 ● jafnask orðum [við e-n]
 ● kastask orðum á/við [!]
 ● takask at orðum
 ● verðr at orði [e-m] [við e-n]; [e-jum]
9)
 ● hafa orð [fyrir e-m]
 ● taka orðum [fyrir e-n]
10) (om skrevne ord)
11) (om nedsættende/ærekrænkende ord)
12) aftale, bindende tilsagn, løfte
 ● ganga á orð sín [við e-n]
 ● halda (upp) orði ok eiði [fyrir e-n]
 ● hyggja/ráða fyrir orði ok/eða eiði
 ● vera lauss orða ok eiða [við e-n]
 ● rjúfa hvárki orð né eið [við e-n]
 ● standa með orði ok eiði
 ● varða orð ok verk [fyrir ■]
 ● vera til orðs [með e-n]
13) besked, budskab, hilsen
 ● bera orð [e-rs] til [!] [e-m]
 ● gera orð [frá sér] [með e-m] [e-m / til e-rs] [til e-s]
 ● senda orð [e-m / eftir e-m] [til e-s]
14)
 ● af orðum [e-rs]
 ● fyrir orð [e-rs]
 ● láta at orðum [e-rs]
 ● virða orð [e-rs]
15) bestemmelse, afgørelse
 ● hafa orð [í e-m]
16)
 ● (eiga at) ráða orði [um !] [við e-n]

cf. Vilhjálmur Finsen 1883 657

 ● ráða orði [■ / á ! um e-t]
17) [til e-rs] omtale, rygte, ry, omdømme
 ● (mikit) orð er á [e-m/e-u] [af e-m] [um e-t]
 ● afla sér (góðs) orðs
 ● fá (gott/...) orð [af e-m/e-u]
 ● ferr orð er (um) munn líðr
 ● fyrir orðs sakir
 ● gera at orði [e-t]
 ● orð gerisk [á e-m/e-u] [um e-t]
 ● leggja til orðs [e-t]
 ● leggja til orðs [e-t] [e-m]
 ● orð leggsk á [!] [um e-t]
 ● orð leikr á [e-m / ■ / ! með e-jum] [um e-t]
18) verslinje
19) (item gramm.) (enkelt) ord
 ● ekki í einu orði
 ● orð eftir orð/orði
 ● orð (í)frá orði
 ● orð fyrir orð
20) (gramm.) udsagnsord, verbum (lat. verbum)
21*) ?

II. (y. isl.)

III. (y. no.)

Forms: orð (274); ord (115); orðum (58); orði (53); ordum (37); orða (36); orþ (31); orðs (20); orðe (16); orðom (15); ordi (15); orþom (13); orde (12); ordz (11); orda (10); orðz (10); orþa (9); orðvm (6); ordvm (6); orþum (4); ordom (4); orþi (3); orþvm (3); ordzt (2); orðí (2); orðeno (2); ordumm (2); ordr (2); Orþ (2); ỏrdvm (1); Orða (1); orðr (1); ordhi (1); o▹r◃ð (1); orðino (1); orþvnvm (1); ▹or◃ðum (1); leti (1); ỏrdí (1); orðit (1); ordenv (1); ordi (1); oordom (1); orðet (1); ordde (1); oʀda (1); orþs (1); Orðit (1); ▹ord◃ (1); ords (1);

Compounds: á·eggjanar- (6), afar- (3), af·glapa- (1), af·kleyfis- (1), af·sakanar- (3), á·gǽtis- (1), á·hrins- (2), á·kefðar- (5), á·klaganar- (1), á·kvǽðis- (3), á·lykðanar- (1), á·lykðar- (14), al·þýðu·vit- (1), ambáttar·leg- (1), ambáttar- (1), á·minningar- (11), á·mǽlis- (3), árnaðar- (69), árnanar- (3), á·sakanar- (5), ástar·boð- (4), ástar- (3), ást·semðar- (1), at·riðis- (1), au·fúsu- (1), á·vítanar- (4), á·víta- (1), á·þéttar- (2), á·þéttis- (7), á·þrǽttis- (1), bana- (11), bannaðar- (1), bannanar- (2), bann·setningar- (1), ban- (13), barn·skírnar- (8), barns- (2), bleyði- (11), blezanar- (6), blíð·skapar- (1), boð- (111), bón- (43), bryn·dǿla·goð- (1), bǿna- (1), bǿnar- (37), bǫlvanar- (3), dauðar- (1), -dirfðar-, dóms- (15), dróttins- (1), dýrðar- (1), -dǿla·goð-, eggjanar- (11), eiðar- (1), eiginnar- (1), eigin- (41), eignar- (3), einarðar- (2), erfða·goð- (2), eymðar- (1), ey·vellinga·goð- (1), fagnaðar- (4), festar- (1), festa·vátt- (1), festingar- (3), fíflsku- (1), fimmtar- (1), fjánd·skapar- (1), fjár·skil- (1), fjǫl·mǽlis- (1), flǽrðar- (1), fólsku- (5), for·kunnar- (1), for- (15), for·ráðs·goð- (1), for·smánar- (1), for·taks- (3), friðar·boð- (1), frýjunar- (1), frýju- (10), full·réttis- (15), fyrir- (1), giftar- (1), giftingar- (3), gjaf- (26), gleði- (6), goð- (58), goð·spjalls- (2), grimmðar- (1), guð·lastanar- (3), guðs- (14), guð·spjalla- (2), guð·spjalls·boð- (2), guð·spjalls- (5), guð(s)·spjalla·boð- (3), gǿlingar- (3), háðungar- (8), half·réttis- (1), harðendis- (1), harðýðgis- (1), hefndar- (1), heiftar- (1), heil·rǽða- (1), heilsanar- (4), heilsu·boð- (1), heilsu- (4), heitanar- (6), heit- (12), helganar- (3), hendingar- (1), hermðar- (8), heyrin- (2), hirtingar- (5), hjalpar·boð- (1), hótanar- (4), hreysti- (1), hryggðar- (1), hugar·móts- (1), hugganar- (11), hug·móðs- (1), hǽðingar- (1), hǿlni- (1), hǫfðingja·goð- (1), hǫrmungar- (7), já- (11), játningar- (2), ját- (3), kenningar- (5), kerski- (1), klǽkis- (5), konungs- (1), kos- (2), krafts- (1), kúganar- (1), kveinkanar- (1), kven·manns- (1), kvenna·leg- (8), kvenna- (2), kǫgur- (1), lað- (3), laga·boð- (16), laga- (8), laga·skil- (9), lastanar- (1), lauf·ǽsinga·goð- (1), laus- (1), lausungar- (2), leg- (11), leiði- (4), leið- (1), leit- (1), lífs·boð- (1), lífs- (4), lítil·lǽtis- (1), lof- (9), lof·semðar- (1), lofs- (5), lygi- (1), lǽringar- (1), máls- (4), mann- (6), manns·konu·leg- (1), melmanna·goð- (1), met- (77), mildi- (1), mild·leiks·boð- (1), minnkanar- (1), mis·kunnar- (1), munúðar- (1), níðings- (7), nyt·semðar- (1), of·dirfðar- (1), of·metnaðar- (2), óganar- (1), ógnanar- (1), ógnar- (14), ó·kvǽðis- (8), ó·maga- (3), ó·nytju- (1), ó- (1), ó·snillis- (1), ó·sǿmðar- (2), ótta- (1), páfa- (1), postula- (1), predikanar- (11), prest- (1), prófeta- (1), reiði- (3), ritningar- (1), rǫk·semðar- (1), sagands- (1), sag- (1), sannanar- (2), sann·leiks- (1), sáttar- (2), sekðar- (1), skáld·skapar- (1), skammar- (2), skap·raunar- (5), skemmðar- (2), skil- (62), skrifta·boð- (1), skyn·semðar- (1), slǿgðar- (1), smánan- (1), smá- (1), snilldar- (2), snorrunga·goð- (4), snubbanar- (2), spá·dóms- (2), spá·leiks- (1), spá·manna- (9), spá·manns- (2), spá- (1), stað·festu- (1), stór- (1), styggðar- (1), styrkingar- (2), sveigingar- (1), sví·virðingar- (8), sǽttar- (11), sǿmðar- (6), sǿt·leiks- (1), til·mǽlis- (1), trúar- (1), trú- (2), tví·rǽðis- (1), um·lestris- (1), upp·smíðanar- (1), valds- (2), vátta- (2), vátt- (20), veg·semðar- (2), við·lǫgu- (2), viðr- (3), vígslu- (1), villu·boð- (1), vináttu- (1), vinganar- (1), virðinga·met- (1), vísu- (11), vit- (50), vizku- (1), yfir- (1), þakk·lǽtis- (2), þors·nesinga·goð- (1), þrúganar- (1), ǽðru- (9), ǫfundar- (1), ǫlmusu·boð- (1)

Gloss.: EJ; ClV; ClVAdd; Finsen; Fr; Hertzb; Suppl4 item vorð; Rím; LP; AH; deVr ¹˜²orð; Fr4; NO; ÁBlM; Bl

Literature: Bjorvand 1994 70; Dennis, Foote & Perkins 2000 403; Finnur Jónsson 1914 [ANF 30] 177; Gering 1916 [ANF 32] 25; Hermann Pálsson 1984 [Gripla 6] 39; Kreutzer 1977 85-87; Lindblad 1952 182; Magnús Stefánsson 2000 86, 87, 90; Reichborn-Kjennerud 1928 138, 243a; Salvesen 1968 63; Seip 1955 27, 78, 111, 147, 310; Vilhjálmur Finsen 1883 657, 661; Walter 1976 121; Ásgeir Bl. Magnússon 1950 [ANF 65] 124

Genre. (expected): family sagas: 183 (93); historical works: 153 (134); religious works: 107 (205); contemporary sagas: 95 (56); legal works: 62 (73); charters: 59 (59); romances: 55 (80); þættir: 36 (17); legendary sagas: 22 (33); learned works: 15 (24); unclassified: 7 (3);

Simonetta Battista — November 2013