Københavns Universitet

ONP: Dictionary of Old Norse Prose

Word

leggja vb.

A.

[e-n/e-t] [e-u / með e-u] ; [e-t / e-u] [fyrir e-t] [e-m/e-u]
 ● leggja dag/... [e-m / sín í millum / millum e-rra]
 ● leggja félag/... [við e-n / sín í millum]
 ● leggja (...)frið [of e-t / milli sín/e-ra]
 ● leggja (...)fund [til e-s] [með e-jum/sér]
 ● leggja garð [um e-t]
 ● leggja (með/við) gulli/silfr(i) [e-t]
 ● leggja hug [e-m]
 ● hǫggva (eða/ok) leggja [e-n/e-t] [með e-u]
 ● leggja kvámur sínar
 ● leggja net
 ● leggja ógildan [e-n] [fyrir e-t] [fyrir e-m]
 ● leggja ... orð [e-m]
 ● leggja penninga/... [til e-s] [fyrir e-t / (á) millum e-ra] [e-m]
 ● leggja ráð [e-m]
 ● leggja segl/...
 ● leggja skipi/skipum
 ● leggja (...)stefnu/... [við e-n / til e-rs / (á/í) milli/millum sín/e-rra]
 ● leggja útlaga [e-n]
 ● leggja vápn (sín)
 ● leggja veð [fyrir e-t] [e-m]
 ● ‖ impers.: leggr fjǫrð/...
 ● leggr ís/... [á e-t / í e-t]
 ● leggr reyk [af e-u/e-m] [(upp) í e-t / um e-t]
 ● leggr sjúkan [e-n]
 ● leggr snǽ/... [á e-t / at e-u / fyrir e-n]
 ● ‖ præt. part.: lagðr, lagiðr, laginn [e-u] [e-m]
 ● svá lagðr
 ● (er/verðr) lagt/lagit [e-m]

B. leggja + præp./adv.

á: leggja á

[e-n/sik/e-t / ! við e-n / e-m] [e-t/e-n / e-u] [með e-u]
 ● leggja á bak [e-m/sér] [e-t]
 ● leggja dóm/... á [e-t / ! um e-t] [milli/millum e-rra]
 ● leggja eigu/eign sína á [e-t]
 ● leggja á hendr [e-m/sér / e-rs] [e-t]
 ● leggja hendr á [e-n/sik] [með e-u]
 ● leggja hlut(i) á [e-t / ! við e-n]
 ● leggja á hǫnd [e-m] [e-t]
 ● leggja hǫnd á (þessa helga) bók/... [e-s / til e-s]
 ● leggja (allan/...) hug á [e-t]
 ● leggja á (þá) hǽttu [við e-ja]
 ● leggja kapp á [e-t] [með e-jum]
 ● leggja líf(it) á [e-t]
 ● leggja lǫg á [e-t]
 ● leggja órskurð á [■] [millum e-rra]
 ● leggja ráð á [!] [e-m / með e-m / millum e-rra]
 ● leggja (með) spjóti/... á [e-m/sér/e-u]
 ● leggja stund á [e-t / ! um e-t] [við e-n]
 ● leggja (...) trúnuð/... á [e-n/e-t]
 ● ‖ impers.: leggr á [e-t] [e-t] [fyrir e-m]

af: leggja af

[e-t/e-n] [við e-n] ; [e-u] [e-n/e-t]
 ● leggja af baki [sér] [e-t]
 ● leggja klǽði/... af [e-m/sér]

aftr: leggja aftr

[e-t] [e-m]

at: leggja at

[e-u/e-m/sér] [e-t/e-n] ; [!] [e-u] [á e-u etc.]
 ● leggja at baki sér [e-t]
 ● leggja eld/elda at [e-u]
 ● leggja at jǫrðu [e-n/e-t]
 ● leggja at landi/lǫndum [e-t]
 ● leggja at launum [e-t] [fyrir e-t]
 ● leggja at máli [við e-n]
 ● leggja at veði [e-t] [e-m]
 ● ‖ impers.: leggr at [e-u/e-m] [e-t]
 ● ‖ impers.: er lagt at [!]

braut: leggja (á) brott/burt

[e-t] [af e-u/sér]

eftir: leggja eftir

[e-t] [e-t] [af e-u] ; [e-m] [með e-u]
 ● leggja hug eftir [■]

frá: leggja (í) frá

[e-u/sér] [e-t] ; [!] [e-u / e-t]
 ● leggja skip/skipum (í) frá [!]
 ● ‖ impers.: leggr frá [e-m] [e-t]

fram: leggja fram

[e-t / e-u] [fyrir e-t/e-n/sik etc.]

fyrir: leggja fyrir

[e-t/e-n] [e-t/e-n] [e-m] ; [!] [e-n]
 ● leggja bann fyrir [■] [e-m]
 ● leggja fyrir brjóst [e-m]
 ● leggja ráð fyrir [e-n]
 ● leggja fyrir sér [■]
 ● leggja fyrir sik [e-t]

gegn: leggja (í) gegn(um)

[e-t/e-n/sik] [e-u / með e-u]
 ● ‖ impers.: leggr í gegn [e-u] [e-t]

hjá: leggja hjá

[e-m/e-u] [e-t / e-u]
 ● leggja hjá sér [e-n]

í: leggja í

[e-t] [e-t/e-n / e-u] [með e-u] [e-m]
 ● leggja í auðn/eyði [e-t]
 ● leggja eld/eldi í [e-t]
 ● leggja í haf
 ● leggja í hernuð
 ● leggja í jǫrð/jarðir [e-t]
 ● leggja í jǫrð [e-n]
 ● leggja í kross [e-t] [frá sér / yfir sér]
 ● leggja í leynivág/... [e-u]
 ● leggja í minni [e-t]
 ● leggja í munn [e-m] [e-t]
 ● leggja orð í [e-t] [við e-n]
 ● leggja í vana/... [e-t / um e-t]
 ● ‖ impers.: leggr í [e-t] [e-t]
 ● leggr í brjóst [e-m] [e-t]
 ● verðr lagit í [e-t] [e-m]

inn: leggja inn

[í e-t / við e-t / með e-u / til e-s] [e-t/e-n / e-u]

innan: leggja innan

[e-s]

með: leggja með

[e-m] [e-t] [e-u] ; [e-t] [e-t]
 ● leggja með sér [e-t]

milli: leggja (á/í) milli/millim/millum/meðal

[e-s/sín/e-ra] [e-t/■(e-n)]

mót: leggja (á/í/at) mót(i)

[e-u/e-m] [e-t / e-u]

neðan: leggja neðan

[í e-t]

niðr: leggja niðr

[e-t/e-n] [undir e-t / í e-u / af e-u]
 ● leggja vápn (sín) niðr
 ● ‖ impers.: leggr niðr [e-n]
 ● ‖ præt. part.: laginn niðr

nǽr: leggja nǽr

[e-m] [í e-u]
 ● ‖ impers.: leggr nǽr [e-u] [e-m / með e-m]

ofan: leggja ofan

[e-t] [á e-t]
 ● ‖ impers.: leggr ofan [e-t]

ór: leggja ór

[e-u]
 ● ‖ impers.: leggr ór [e-u] [e-t]

saman: leggja saman

[e-t] [með e-u] [til e-s] ; [e-t ok e-t]
 ● leggja (...)félag saman
 ● leggja hendr sínar saman
 ● leggja skip saman
 ● ‖ impers.: leggr saman [e-t] [upp í e-t]
 ● er lagit saman [e-t] [e-m]
 ● ‖ præt. part.: lagðr saman

sundr: leggja sundr

[milli e-rra]

til: leggja til

[e-s/e-rs] [e-t/e-n / e-u] [í e-t / um e-t] [e-m/sér / við e-n / með e-m]
 ● leggja til hafs [með e-u]
 ● leggja hendr til [■]
 ● leggja til hǫfuðs [e-m/e-u] [e-t]
 ● leggja orð til [e-s] [við e-n]
 ● leggja til orðs [e-t] [e-m]
 ● leggja ráð/... til [!] [e-m / við e-n / með e-m]
 ● leggja til ráðs [e-t] [með e-m]
 ● ‖ præt. part.: lagðr til [e-s]

um: leggja um

[e-t] [e-t]
 ● leggja um skut [e-u]
 ● leggja vélar um [e-n]

undan: leggja undan

[með e-t] [í e-t / til e-s]

undir: leggja undir

[e-n/e-t] [e-t/e-n] [með e-u] [í e-t]
 ● leggja undir dóm/dóma [e-t]
 ● leggja land undir fót
 ● leggja undir hǫfuð [sér] [e-t]
 ● leggja undir land
 ● leggja undir sik [e-t/e-n]
 ● leggja trúnuð undir [e-n/e-t]
 ● ‖ impers.: leggr undir [!] [e-t]
 ● lagit undir [e-n]
 ● ‖ præt. part.: lagðr/lagiðr/laginn undir [e-t / e-m/e-u]

upp: leggja upp

[e-t/e-n] [á e-t/e-n etc.] [með e-u] [e-m / við e-n]
 ● leggja upp árar
 ● leggja upp langt [e-t]
 ● ‖ impers.: leggr upp [ór e-u / í e-t] [e-t]

út: leggja út

[e-t/e-n / e-u] [á e-t etc.] [fyrir e-t/e-n]
 ● leggja líf (ok líkam) út [■ / í e-t] [fyrir e-t]
 ● ‖ impers.: leggr út [ór e-u] [e-t]
 ● ‖ præt. part.: út lagðr [af e-u]
 ● gera út lagðan [e-n] [í e-t / af e-u / ór e-u] [fyrir e-t]

útan: leggja útan

[undir e-t / við e-t]

við: leggja við

[e-n/e-t / e-m] [e-t / e-u] [um e-t]
 ● leggja bann/... við [e-m]
 ● leggja hǫfuð sitt við [!]
 ● leggja við jǫrðu [e-n]
 ● leggja leik við [e-n]
 ● leggja líf (sitt) við [■]
 ● leggja sitt líf við þitt/... líf
 ● leggja ríkt við [e-t / e-u(hum.)]
 ● leggja við sumar [e-t]
 ● leggja við velli [e-n]

yfir: leggja yfir

[e-t/e-n/sik] [e-t]
 ● ‖ impers.: leggr yfir [!] [e-t]

C. leggja sik

 ● leggja sik sverði

D. leggja sik + præp./adv.

á: leggja sik á

[e-t]

fram: leggja sik fram

[til e-s] [fyrir e-n]

gegn: leggja sik í gegnum

[e-u]

í: leggja sik í

[e-t]
 ● leggja sik í hǽttu/... [við e-n]

til: leggja sik til

[e-s] [við e-n]
 ● leggja sik allan til
 ● leggja sik til bana
 ● leggja sik til svefns

undir: leggja sik undir

[e-t]

upp: leggja sik upp

[á e-t / í e-t]

við: leggja sik við

[e-n] [með e-u]
 ● leggja sik allan við [■]

E. leggjask

[e-t] [með e-u]
 ● leggjask sjúkr
 ● ‖ impers.: leggsk [e-t] [í e-u] [e-m]

F. leggjask + præp./adv.

á: leggjask á

[e-n/e-t / ! við e-t] [e-m / fyrir e-m]
 ● leggjask á flótta [fyrir e-m]
 ● leggjask hendr á [!]
 ● orðrómr/... leggsk á [■ / ! um e-t]
 ● ‖ impers.: leggsk á [!] [e-t]
 ● leggsk vel/... á [!] [um e-t] [með e-jum]

af: leggjask af

[e-u]

aftr: leggjask aftr

[e-m]

at: leggjask at

[e-m/e-u] [um e-t]

braut: leggjask (á/í) brott/burt

eftir: leggjask eftir

[e-m/e-u]

fram: leggjask fram

[með e-u] [fyrir e-n]

fyrir: leggjask fyrir

[e-n/e-t] [af e-u]
 ● lítit/... leggsk fyrir [e-n]
 ● ‖ impers.: leggsk fyrir [e-t] [e-m]

hjá: leggjask hjá

[e-m]

í: leggjask í

[e-t] [af !] [e-m]
 ● leggjask í rekkju
 ● leggjask í vanda/...

inn: leggjask inn

[í e-t / yfir e-t / at e-u]

með: leggjask með

[e-rri/e-m/e-u]

mót: leggjask á/í mót(i)

[e-u] [með e-u]

niðr: leggjask niðr

[á e-t etc.] [með e-u]
 ● leggjask niðr at sofa
 ● leggjask niðr til svefns

nǽr: leggjask nǽrri

saman: leggjask saman

[í e-t] [af e-u]

til: leggjask til

[e-s / ! um e-t] [e-m]
 ● leggjask til bǿnar
 ● leggjask til lands
 ● leggjask til svefns
 ● ‖ impers.: leggsk til [e-rs]

um: leggjask um

[e-t]

undan: leggjask undan

[e-m/e-u]
 ● leggjask undan á flótta

undir: leggjask undir

[e-n/e-t]
 ● leggjask undir fǿtr [e-m] [með e-u]
 ● leggjask undir hǫfuð [e-t]

upp: leggjask upp

[í e-t / yfir e-n]

út: leggjask út

[á e-t etc.]

við: leggjask við

[e-t]

yfir: leggjask yfir

[e-n/e-t] [til e-s]

II. (y. isl.)

III. (y. no.)

Forms: (1746); leggia (117); lagði (66); leggja (66); lagt (51); leggr (49); lagdi (30); leɢia (25); lagit (23); legg (22); leggi (18); lagðiz (17); lagde (14); lagðr (13); lagþi (12); logdu (11); leggiaz (11); lagðisk (10); laginn (9); leggiazt (8); lǫgðu (8); leɢr (7); legz (7); leggiandi (7); laugdu (7); lagdr (6); legði (5); legdi (5); legst (5); legia (5); leɢ (5); lagdizt (5); lagdiz (5); leggium (5); leggía (5); lögðu (4); lỏgdu (4); lagiðr (4); leggir (4); lagðir (4); leggjask (4); leggsk (4); lagtt (4); lagin (4); lagðe (3); leggz (3); logðu (3); lagþr (3); lagdist (3); legzt (3); legr (3); lagst (3); leɢiaz (3); legdiz (3); laugðuz (3); Leggr (3); leggur (3); legger (3); lagda (3); laged (3); lagðan (3); læggia (3); leg (2); logðv (2); legge (2); lǫgðvz (2); lỏgduz (2); lagða (2); lagþiz (2); leɢz (2); leggiasc (2); lagzt (2); lagz (2); Legg (2); leggjum (2); lǫgðusk (2); legzst (2); til logdum (2); lagiz (2); leggit (2); lagðí (2); Leggit (2); laugd (2); nidrlagðri (2); lavgþv (2); lagðar (2); leɢɢia (2); lǫgðv (2); leggst (2); leggjaz (2); lꜹgðo (2); legía (2); laugðu (2); Lagdi (2); leggisk (2); lagdízt (2); logd (2); Lagde (2); lỏgd (2); leggiz (1); laugð (1); lögdu (1); leggið (1); lagðre (1); legdim (1); lỏgðu (1); lagth (1); lagdann (1); undir lagdr (1); legþe (1); lagizk (1); Leggi (1); Lagði (1); Leggia (1); Leggium (1); lꜹgðv (1); lagdizst (1); legðiz (1); laodi (1); lagdar (1); leggar (1); lỏgðum (1); laugdv (1); lagðum (1); leggianndi (1); legíandí (1); lag▹ði◃ (1); lꜷgð (1); undir lagin (1); legdí (1); leggíaz (1); lagðezt (1); lavgdvzt (1); legþi (1); lꜹgþo (1); alagt (1); Leɢ (1); lꜵgþo (1); laghde (1); leggʀ (1); leɢɢr (1); lagiɴ (1); lagdu (1); laugðv (1); le▹g◃gia (1); lagtt (1); legder (1); leggzst (1); alagðiz (1); ÷÷÷lǫgðu (1); lagid (1); leggier (1); lavgðv (1); laugdum (1); logþ (1); lagidr (1); læged (1); lagder (1); Leɢeþ (1); niðr lagðri (1); leɢium (1); Leigest (1); lagðíz (1); lægiz (1); lagdur (1); lꜹgðu (1); læiggia (1); lavgd (1); legit (1); leggur (1); legiandi (1); lagðer (1); Lagðiz (1); lagízt (1); laght (1); lagdir (1); logðum (1); Leggjum (1); lætur (1); lakt (1); læggium (1); legðir (1); leɢiandi (1); undir leggia (1); Leggiumzt (1); Lagdest (1); lỏgduzst (1); lagdízst (1); lagþar (1); lǫgþv (1); lagr (1); Leɢɢe (1); lęggia (1); leɢit (1); leggiazst (1); Lagðist (1); leɢiz (1);

Compounds: af- (5), bí- (5), boð- (2), dag- (1), dóm- (6), faðm- (1), for- (5), frið- (2), fyrir- (20), gull- (33), hand- (44), holm- (1), hug- (2), hǽtt- (1), lund- (2), mis- (7), niðr- (2), ný- (3), ráð- (14), sam- (2), skrín- (11), stafn- (1), um- (1), undir- (3), upp- (4), út- (5), verð- (1), ør- (1)

Gloss.: EJ; ClV item laginn; Suppl2 item leggjandi, laginn; Fr; Hertzb; Suppl4 lagðr, lagiðr, laginn; Anm; Rím; LP; Med; WN leggja í eyði; AH; deVr; Fr4; NO; ÁBlM; Bl

Literature: Ashurst 2002 [SB 26] 78-80; Björn Bjarnason 1905 60; Einar Ól. Sveinsson 1977 [Gripla 2] 189 f.; Falk 1914 130 note 1; Falk 1919 25; Grøtvedt 1939 98; Hægstad 1915 85; Hægstad 1916 127; Jakobsen 1964 39; Johannisson 1939 103; Jóhanna Katrín Friðriksdóttir 2009 [SS 81] 421; Kock 1894 [PBB 18] 433; Kreutzer 1977 165; Lundeby 1947 [ANF 62] 80; Pálmi Pálsson 1885-1887 56; Ropeid 1957 [KLNM 2] 280; Seip 1952 [APS 21] 26; Seip 1955 53 86 149 159 265 283; Veturliði Óskarsson 2003 [BA 43] 184; Veturliði Óskarsson 2003 [BA 43] 184, 186; Vilhjálmur Finsen 1883 603-604; Wadstein 1893 [PBB 17] 417; von See 1964 178-181; von See 1964 251-252

Genre. (expected): family sagas: 491 (312); historical works: 484 (449); religious works: 458 (688); romances: 289 (267); contemporary sagas: 244 (189); charters: 208 (199); legal works: 200 (246); legendary sagas: 141 (110); þættir: 79 (57); learned works: 41 (80); unclassified: 32 (10);

Þorbjörg Helgadóttir — Marts 2012