Københavns Universitet

ONP: Dictionary of Old Norse Prose

Word

lag sb. n. [-s; *-]

(cf. ³lǫð sb. f.)

I.

1) ngt lagt, underlag (på bro)
2) stik, stød, hug (m. sværd/spyd/kniv)
 ● ganga (upp) á lagit [at hǫndum e-m]
3)
 ● leggja stýri í lag / ór lagi / til lags

om ror som monteres el. afmonteres

4) som ngt skal være, normal tilstand, orden
 ● fǿra í lag [e-t]
 ● fǿra ór lagi [e-n]
 ● ganga ór lagi
 ● í lag
 ● kemr í samt lag [e-t / um e-t]
 ● koma lagi [á e-t]
 ● koma í lag [e-u]
 ● koma/leggja til lags
5) [á e-u] (pl. lǫg) (gældende) lov
   ‖  (propr. comp.):
 ● at/eftir lǫgum
 ● beiðask laga [■/af !]
  1 [e-m]
  2 [fyrir sik]
 ● bjóða sik undir lǫg
 ● brjóta lǫg [á e-m] [fyrir sakir e-rs / með e-u / í e-u]
 ● dǿma lǫg [um e-t / af e-u] [í millum e-rra] [e-m]
 ● ein lǫg
 ● fá lǫg [um e-t]
 ● festa lǫg [fyrir e-t]
 ● flytja til laga [e-t]
 ● forn lǫg
 ● fylgja til laga [e-m/e-u]
 ● fylgja lǫgum [at !]
 ● hafa lǫg [við e-n]
 ● hafa í lǫgum [e-t]
 ● halda lǫg [við e-ja/e-t(hum.)]
 ● halda til laga [e-u]
  1 [um e-t] [við e-n]
  2 [e-u]
 ● krefja laga [e-n]
 ● kristin lǫg
 ● kveðja laga [e-n] [um e-t]
 ● land ok lǫg
 ● leggja lǫg [á e-t]
 ● leggja lǫg ok dóm [fyrir e-t]

cf. lǫg ok/eða dómr

 ● leggja til laga [e-t]
 ● leggja sik undir lǫg
 ● leiða í lǫg [e-n/e-t]
 ● leita laga [um e-t] [við e-n]
 ● lǫg ok/eða dómr

cf. flere exx. under leggja lǫg ok dóm

 ● lǫg né ólǫg

cf. flere exx. under veita til laga

 ● lǫg ok réttendi

cf. flere exx. under dǿma lǫg, ná lǫgum & sverja lǫg

 ● lǫg ok (...) réttr

cf. ex. under njóta laga

 ● lǫg skylda til [!] [e-n] [um ■] [fyrir e-t]
 ● lǫg eru/standa/liggja til [!]
 ● þat eru lǫg ...
 ● með lǫgum
 ● ná lǫgum [af e-u]
 ● njóta laga
 ● rétta lǫg
 ● rǽna lǫgum [e-n]
 ● segja (upp) lǫg [um e-t] [e-m]
 ● setja lǫg [e-m]
 ● setja í lǫg/lǫgum [e-t]
 ● skipa lǫg/lǫgum [af e-u]
 ● skipa í lǫg [■]
 ● standa á lǫgum
 ● stefna til laga [■(e-m)]
 ● svara lǫgum [e-m] [fyrir e-t]
 ● sverja lǫg [e-jum/e-u(hum.)]
 ● sǿkja til laga [e-n/e-t]
 ● taka í lǫg [e-t/e-n]
 ● veita til laga [e-t / e-u / at e-u] [e-m]
 ● þola lǫg [e-m]
 ● þreyta lǫg um [!]
6) retsområde, samfund omfattet af fælles lov, politisk fællesskab
 ● ganga í lǫg [e-rra / með e-jum]
 ● innan/útan laga
 ● segjask ór lǫgum [e-rra / við e-ja]
7) (om Moseloven)
   ‖  (propr. comp.):
 ● fyrir lǫg
 ● undir lǫgum

cf. flere exx. under fyrir lǫg

8) partnerskab, forbund, kompagniskab, (tæt) forbindelse
 ● binda (saman) lag sitt [með e-u] [um e-t]

cf. binda vb. def. 15

 ● eiga lag [við e-n]
 ● ganga í/á lag [með e-m]
 ● leggja lag (sitt) [við e-n]
 ● leggja saman lag sitt
 ● leggja til lags [e-t] [við e-t]
 ● ráðask til lags [við e-n / með e-m]
 ● taka til lags [e-n] [við e-n / með sér]
9) (om partnerskab ml. mand og kvinde) samliv
 ● fylgja at lagi [e-m]
 ● ráðask til lags [við e-a]
 ● taka til lags [e-a] [sér / við sik]
10) [e-rrar/e-rra] samleje
 ● eiga lag [við e-a]
11) [á e-u] pris, værdi, takst
 ● leggja lag [á e-t]
12) metode, fremgangsmåde
 ● kunna lag [á e-u]
13)
 ● í hverju lagi
 ● í/at mǫrgu lagi
 ● í nøkkuru lagi
 ● í ǫðru lagi
 ● sér í lagi
 ● í sumu lagi
 ● í tvennu lagi
 ● í ǫllu lagi
14) (+ adj. compar./superl.) (betegnende gradsforskel)
 ● í bezta lagi
 ● (í) elzta lagi
 ● í fyrra lagi
 ● í fyrsta lagi
 ● í heldra lagi
 ● í helzta lagi
 ● (í) lengra lagi
 ● í/at lengsta lagi
 ● í meira lagi
 ● (í/at) mesta lagi
 ● (í/at) minnsta lagi
 ● (í/at/hitt) seinsta/seinasta lagi
 ● í síðara / (í/at) síðasta lagi
 ● í skjótara lagi
 ● í verra lagi
15) melodi, versemål
   ‖  (propr. comp.):
16*) (transl. af lat. sermon)
17*) ?betydning, ?vigtighed
18*) ?omstændigheder, ?situation, ?skæbne

II. (cogn.)

III. (y. isl.)

IV. (y. no)

V. (propr. topogr.)

Forms: lagi (142); log (100); lag (96); lǫg (71); laga (67); lage (41); logh (39); logum (34); laug (33); lỏg (26); lags (26); loghum (22); lagum (22); lagit (17); laugum (16); laghe (16); lagha (15); lǫgum (14); logom (12); lög (12); lꜹg (10); lỏgum (8); lagh (8); lavg (8); laghi (8); lǫgin (8); lǫgom (7); lögum (6); laugh (5); lagí (5); løg (5); lꜷg (4); login (4); lꜵg (4); laghum (4); laginu (3); Lög (3); logonom (3); loghom (3); lỏgvm (2); loginn (2); logvm (2); lꝍg (2); lꜹgvm (2); lóg (2); Laga (2); lavgum (2); lꜹgin (2); lagvm (1); lꜹgom (1); lagid (1); lagít (1); lagz (1); Lagit (1); Lagha (1); loogh (1); lavk (1); lꜵgom (1); Lag (1); lỏgh (1); lỏgumm (1); lǫgvm (1); laugunum (1); Lỏg (1); lagx (1); lỏgín (1); lǫgen (1); lỏgunum (1); laganna (1); lægi (1); læge (1); logen (1); laugin (1); laogh (1);

Compounds: af- (42), akkeris- (1), á- (66), aldr- (9), alls·herjar- (7), alna- (1), and·boða- (1), ára- (1), ástar·fé- (1), ástar- (1), augna- (3), aura- (22), balkar- (2), bana- (1), beina- (4), bjark·eyjar- (1), bókar- (2), brǿðra- (29), brǿðra·sam- (1), búa- (2), bú·fé- (2), bú·fjár- (1), bú- (10), byggða(r)- (25), býjar·manna- (2), byrgis·kvenna·sam- (1), bǿjar- (1), bǿjar·manna- (8), bǿna- (1), dauða·á- (1), djúp- (1), -dóms-, -dóms·þings-, -drápu-, dreng·manns- (1), eðlis- (1), ellifu·tigi·laupa- (1), erfðar- (1), eyris- (1), faðm- (38), far- (1), far·manna- (6), fé- (71), ferða- (1), fimmtar·dóms- (3), fimmtar·dóms·þings- (1), fjár·fram- (4), fjár- (8), fjár·láns·til- (1), fjár·til- (5), fða- (1), flǽrða- (2), for- (77), forn·yrðis- (1), fóst·brǿðra- (28), fóstr- (1), fóta- (1), fram- (21), friðlu- (1), fylgju- (4), fyrir- (1), galdra- (1), garð- (17), gild·brǿðra- (1), glefju·á- (1), grenndar- (1), grjóta- (1), guðs- (43), gyðinga- (7), haðar- (1), haddar- (1), handa- (1), hand- (37), haust- (10), heiðingja- (1), helmingar- (1), helmings·fé- (15), her·manna- (2), hirð- (9), hirð·manna- (6), hjóna- (10), hjú·skapar·sam- (1), holm·gǫngu- (12), hreppa- (1), hrǽzlu- (1), hundraðs- (3), hǫfða- (15), hǫfuð- (2), í- (9), ísa- (2), ís- (16), jarðar·í- (2), júða- (1), kaupa- (1), kaupangrs- (1), kaupangrs·manna- (2), kaup·manna- (1), keisara- (1), kesju- (2), kirkju- (7), klaustra·manna- (2), knífs- (5), konu·sam- (1), korn·kýr- (1), kristins·dóms- (1), krist- (1), kristni- (1), krists- (1), kúa- (1), kvik·fjár- (2), kvinnu·sam- (1), kýr- (24), lands- (50), leik·manna- (1), leysings- (1), linda- (1), lǫg·fé- (3), lǫg·garðs- (1), mál·nytu·kýr- (2), mánaða·mata- (1), manna- (4), marka- (1), matar- (1), meðal- (42), merkr- (4), munka- (4), náttúru- (8), net- (13), niðr- (33), nót- (1), ó- (45), orða- (22), orð- (15), orrustu- (1), penninga·fram- (1), postula- (2), raddar- (2), raustar- (1), reglu- (2), réttar- (1), rýtninga- (1), sálu·fé- (3), sam·fé- (10), sam·kvámu- (2), sam- (115), sams- (1), sátt·máls- (1), sauða·kýr- (1), saur·lifnaðar·sam- (1), skipa- (1), skips- (1), smala·kýr- (1), sorgar- (1), spjóta- (14), spjót- (8), spjóts- (5), stafn- (1), stall·brǿðra- (1), stefndu- (1), stefnu- (49), stein- (1), stikka- (1), strand- (2), streng- (2), syrpu·þings- (2), systra- (3), systra·sam- (1), tauma- (7), til- (55), tíu·aura- (1), tíundar- (7), traðar- (1), tuttugu·laupa- (1), tveggja·hundraða- (1), tveggja·marka- (1), tøg·drápu- (1), tøg- (3), undir- (12), upp- (38), út- (3), vár- (5), veraldar- (1), verka- (2), við- (3), viðr- (7), víkinga- (6), villu- (1), þing- (1), þriðjungs·fé- (1), þriggja·aura- (1), þriggja·laupa- (1), ør- (46)

Gloss.: EJ; ClV; Finsen item pl.; Fr item pl.; Hertzb item pl.; Bin Laga-, Lõg-; Rím; LP item pl.; AH item log pl.; deVr item pl.; Fr4 item pl., -lager; NO item pl.; ÁBlM lag, (lög) pl.; Bl

Literature: Bjorvand 1994 45, 46; Björn Þorsteinsson 1983 [Sagnir 4] 37; Blom 1963 [KLNM 8] 685; Breisch 1994 51; Dennis, Foote & Perkins 2000 396; Ebel 1993 101-102, 155-156; Falk 1912 76 f.; Finnur Jónsson 1914 [ANF 30] 105; Finnur Jónsson 1914 [ANF 30] 111; Gering 1897 [ANF 13] 374; Gjøstein 1934 [ANF 50] 113; Grøtvedt 1939 148; Gunnar F. Guðmundsson 2000 68, 83, 85, 270; Gunnar F. Guðmundsson 2000 70; Gunnar Karlsson 2002 [Gripla 13] 10; Harding 1948 [ANF 63] 90; Hastrup 1985 260 n. 10; Hægstad 1899 36; Hægstad 1902 24; Hægstad 1916 12; Hægstad 1916 206; Jochens 1994 [Alvíssm 3] 104, 106; Kaiser 1998 63; Karras 1992 295; Knudsen 1959 [KLNM 4] 657; Kreutzer 1977 216-218; Leonard 2010 [VMS 6] 152; Lidén 1939 18; Lundeby 1947 [ANF 62] 45; Magnús Stefánsson 2000 55; Marstrander 1915 124; Maurer 1907Ï 44, 304; Maurer 1907ÏÏ 7; Maurer 1910 102; Nygaard 1917 24; Olsen 1919 [MM 1919] 9; Olsen 1946 [MM 1946] 75-76; Salvesen 1968 63; Seip 1934 10; Seip 1955 187,248, 71, 81, 123, 255, 303; Seip 1961 [KLNM 6] 580; Sigurður Nordal & Guðni Jónsson 1938 [ÍF 3] 8; Vilhjálmur Finsen 1883 635, 644, 646, 648, 650; Vésteinn Ólason 1998 22-23; Weinmann 1994 246, 253, 254, 257; von See 1964 174-195, 230; von See 1964 37, 52-55, 57, 59, 67, 97

Genre. (expected): historical works: 200 (163); legal works: 178 (89); family sagas: 138 (113); religious works: 136 (249); charters: 105 (72); romances: 64 (97); contemporary sagas: 60 (69); þættir: 37 (21); legendary sagas: 29 (40); unclassified: 17 (4); learned works: 7 (29);

Ellert Þór Jóhannsson — Maj 2012