Københavns Universitet

ONP: Dictionary of Old Norse Prose

Word

hǫfuð, hafuð, “hufð-” sb. n. [-s; -]

I.

1) hoved, hovedbund
 ● á hǫfði
 ● at hǫfði
 ● drepa niðr hǫfði [í e-t]

item transf., cf. def. 2

 ● ganga (á/í) milli bols ok hǫfuðs [e-rs / á e-m]
 ● hneigja hǫfuð sitt [til e-s]
 ● hníga niðr hǫfði sínu
 ● (með) hulðu hǫfði

item transf., cf. def. 2

 ● hǫfði (ok halsi) hǽrri
 ● hǫggva hǫfuð [af e-m]
 ● leggja hǫfuð (sitt) í kné [e-m]
 ● skera hǫfði
 ● skera hǫfuð [e-m]
2)
 ● á hǫfði [e-rs]
 ● bera hǫfuð hátt/lágt
 ● búa í annars hǫfði
 ● eiga yfir/fyrir hǫfði sínu/sér [e-n/e-t]
 ● falla í hǫfuð [e-m]
 ● fǿra ór hǫfði sér [e-n]
 ● hafa hǫfuð sitt upp
 ● halda hǫfði
 ● halda upp hǫfði [e-rs]
 ● hefja hǫfuðs
 ● hefr af hǫfði [e-t]
 ● heita í hǫfuð [e-m / á e-m]
 ● hlaupa í hǫfuð [e-m]
 ● í hǫfuð [e-m/e-u(hum.)]
 ● í hǫfuð [e-m]
 ● leggja(sk) undir hǫfuð [e-t]
 ● setja dul yfir hǫfuð [sér]
 ● stíga í hǫfuð [e-m]
 ● stíga yfir hǫfuð [e-m]
 ● sǫk/... yfir hǫfði [e-rs/e-m]
 ● tunga/... vefsk um hǫfuð [e-m]
 ● yfir hǫfuð [e-m]
 ● yfir hǫfuð [e-m]
3) (om hoved, der kan mistes; ofte ensbetydende med liv)
 ● bera frjálst hǫfuð [fyrir e-m]
 ● strjúka frjálst hǫfuð [fyrir e-m]
 ● fǿra hǫfuð sitt [e-m]
 ● gefa hǫfuð sitt [e-m]
 ● leysa hǫfuð [sitt/e-rs]
 ● leggja/... fé/... til hǫfuðs [e-m/e-u]
 ● senda/setja til hǫfuðs [e-m] [e-n]
 ● þiggja hǫfuð sitt [fyrir e-t]
4) (i ed, i forb. m. edsaflæggelse/væddemål/spil)
 ● leggja út hǫfuð sitt
 ● leggja hǫfuð sitt við [!]
 ● sverja við hǫfuð sitt [■]
5)
 ● at hǫfði/hǫfðum [e-rs/e-m]
 ● undir hǫfðum [e-m]

cf. Björn Sigfússon 1940 [ÍF 10] 29² note

6) (om forbjerg, afrundet bjergtop) hoved
7) (om skulptur) hoved, buste
   ‖  (propr. comp.):
8) (om stævnprydelse på skib) hoved, dragehoved
9) (om dekoration på skrin) hoved
10) (om dekoration på ‘beisl’) ?hoved
11) (om husdyr) høved
12) (derog. om menneske)
13) knop, kugle (øverst på stang)
14) søjlehoved, kapitæl
15) (på pløk, søm) hoved
16) (løgplantes) hoved, løg
17) [e-rra/e-s] [til e-s] (om person) den/det ypperste/fremmeste, overhoved, høvding, anfører
 ● setja hǫfuð (obj.præd.) [e-n] [yfir e-t]
18) [e-s/e-rra] (om by, opførelse, etc.) ngt som indtager første position, “toppen”, ?(personificeret) overhoved
19) første position, “spidsen”
20)
 ● hǫfuð ok upphaf/upprás

II. (cogn.)

III. (y. isl.)

IV. (propr. topogr.)

Forms: hofud (36); hǫfuð (35); hofuð (31); hǫfði (19); hofut (19); höfuð (14); hǫfuðs (13); hỏfut (12); hofði (11); haufuð (11); hofdi (10); höfði (10); hafuð (10); haufud (10); hỏfud (9); hofdum (9); hỏfði (9); havfvt (7); hofuth (7); havfvð (7); hofuds (7); hǫfvt (6); hofðe (6); hỏfvð (6); haufut (5); hofvt (5); hofuðs (5); hỏfudit (5); havfvd (5); hafði (5); höfuðs (5); hỏfuð (4); havfuð (4); hǫfuðit (4); höfuðit (4); höfðinu (4); hofþi (3); haufudit (3); hofvðs (3); höfut (3); hꜹfuð (3); hǫfðum (3); hofvð (3); hỏfdi (3); hỏfuds (3); hỏfuðs (2); hofvþ (2); havfvþit (2); hỏfðe (2); hꜹfði (2); hỏfðinu (2); hofðom (2); ÷÷÷hǫfuðs (2); høfvð (2); hafðe (2); hꜹfvð (2); hofoð (2); haufuds (2); havvð (2); hǫfuðin (2); hovuð (2); hǫfðinu (2); hꜹfvðsins (1); Hofuð (1); hofuð (1); höfud (1); hofudur (1); hofutt (1); hafut (1); hꜷfðino (1); havfuðs (1); haufde (1); hꜹf▹uðit◃ (1); hauuðet (1); hỏfdunum (1); hofþi (1); hǫfut (1); hofudít (1); hofodit (1); hofudet (1); hꜹfvþit (1); Havfvt (1); ä (1); hꜹfvþ (1); hǫfvd (1); haufudz (1); Hǫfuðin (1); hỏfuþit (1); hofudid (1); hꜹfuþ (1); hỏfdinv (1); hofvþit (1); hófde (1); hỏfdinu (1); hỏfde (1); hǫfud (1); havfvþ (1); haufuðs (1); höfde (1); hofdunum (1); hꜹfdvm (1); høfud (1); hǫfðínv (1); hỏfvd (1); høfuð (1); hofde (1); havfði (1); høfoþit (1); hǫfdi (1); hofvd (1); Havfudin (1); hofudin (1); hofuðit (1); höfðe (1); havfði (1); höfðum (1); hauuð (1); hafit (1); hǫfðí (1); hỏfvðz (1); hofðum (1); havfdunum (1); höfuðin (1); haufuþinn (1); hofþ (1); hofuded (1); haufðe (1); hofudit (1); hafuuð (1); havuþ (1); haufuðit (1); haufdinu (1); hofdit (1); hofot (1); hufðinu (1); drepa (1); hofð▹i◃ (1); hofud (1); havfþi (1); hꜹfvt (1); hofuðin (1); hofuþit (1); hofuðen (1); hꜵfoþ (1); hofðunum (1); hafud (1); hǫfþi (1); hofdinu (1); hǫfoþ (1); hafðunum (1); havfot (1); hofoz (1); Hǫfuð (1); hauud▹et◃ (1); hꜵfþe (1); havfuðit (1); hafuðit (1); hofudz (1); havuð (1); haufvð (1); haufdi (1); hǫfvð (1); Hœfudit (1);

Compounds: asna- (1), ball- (2), dilka- (1), dreka- (29), fugls- (1), gamms- (2), geldinga- (1), griðungs- (1), hesta- (1), hross- (1), hrúts- (2), hunds- (8), járn- (1), karls- (1), konungs- (3), kopar- (1), kven·manns- (1), lamba- (1), lauks- (5), leóns- (6), manna- (10), manns- (20), mjaðmar- (2), nauts- (1), orma- (3), orms- (3), oxa- (5), por·lauks- (1), sauðar- (5), sels- (4), skrípa- (1), sleða- (1), slǫngu- (2), spá·manns- (1), stóls- (2), svǫlu- (1), trǫnu- (1), vargs- (1), vísundar- (3), vísunds- (1), ylgjar- (1), þjórs- (2), þǫnguls- (1)

Gloss.: EJ; ClV; ClVAdd; Finsen; Fr; Hertzb; Bin item -hõfuð; Rím; LP; Med hofud; AH -o-; deVr side: haufuð; Fr4 item haufuð ; NO 'og haufuð'; ÁBlM haufuð, (höfuð); Bl

Literature: Bandle 1956 [BA 17] 169, 199; Björn Bjarnason 1905 135; Breisch 1994 114, 116; Ekwall 1926-1927 [NB 14] 126-132; Ekwall 1929 220; Falk 1912 39 ff.; Finnur Jónsson 1930-1931 [APS 5] 253; Flom 1928 35; Grøtvedt 1939 52-53; Gunnar F. Guðmundsson 2000 136; Guðbjörg Kristjánsdóttir 2000 163, 167, 201; Holtsmark 1961 [KLNM 6] 414; Hægstad 1899 51; Lindow 1976 136-137; Marstrander 1932 (Man) 175; Marstrander 1932 (Man) 267, 105, 180, 194; Marwick 1952 105; Mawer 1932-1933 [APS 7] 14; Nordenstreng 1948 [ANF 63] ***; Reichardt 1930 [ANF 46] 203-205; Schröder 1924-1925 [NB 12] 110-120, spec. 111, 114 note 3; Seip 1955 117 123 180 255 322; Vogt 1930-1931 [APS 5] 7-9

Genre. (expected): historical works: 137 (89); family sagas: 103 (62); religious works: 89 (137); romances: 63 (53); contemporary sagas: 32 (38); legal works: 32 (49); legendary sagas: 30 (22); þættir: 20 (11); learned works: 18 (16); charters: 6 (40); unclassified: 1 (2);

Simonetta Battista — Oktober 2010