Københavns Universitet

ONP: Dictionary of Old Norse Prose

Word

hlutr sb. m. [-ar, dat. -i/-; -ir, acc. -i/-u]

(cf. hlautr sb. m., hluti sb. m.)

I.

1) (mærket genstand brugt til lodkastning/lodtrækning ɔ:) lod
 ● bera/leggja/... hlut í skaut
 ● gera/marka/merkja hlut
 ● hlutr [e-rs] kemr upp [yfir e-t]
 ● leggja hlut á [e-t]
 ● leggja hlut yfir klǽði
 ● skifta undir hlut [e-u]
2) (genstand med magiske egenskaber ɔ:) amulet, talisman
 ● hlutr hverfr úr pússi [e-rs]
3) [af e-u] (hvad der ved lodtrækning/deling/arv, etc. tilfalder/tilkommer (ngn) ɔ:) lod, arvelod, andel, ret, forpligtelse, skæbne
 ● at sínum/... hlut
 ● frýja á hlut sinn
 ● bera/... (hinn) hǽrra/... hlut [af ■ / í e-u / ór e-u] [af e-m] [fyrir e-m]
 ● láta/leggja hlut sinn [fyrir e-m]
 ● sjá yfir sinn hlut
 ● sjá hlut til handa [e-m/sér] [um e-t]
 ● byggja/... til hlutar [e-t]
4) (spec.) jordlod
5) [e-s / af e-u] (af større hele) del, part, brøkdel, stykke
   ‖ hlutum  (pl.) gange (+ compar.):
 ● eins hlutar
 ● hlutr ok hlunnendi
 ● hlutr ok leiguburðr
 ● meiri hlutr (manna/dómanda)
 ● í minna hlut ok/eða meira
 ● tveir hlutir [e-s / af e-u]
6) deltagelse, medvirken, rolle
 ● deila sér góðan/illan hlut [af e-u]
 ● eiga hlut at [e-u] [með e-jum / ! með e-jum / ! við e-n / ! í milli e-rra]
 ● eiga hlut í [e-u/e-m] [! með e-m/e-jum / ! við e-n]
 ● eiga/hafa ... hlut máls
 ● taka hlut [í e-u] [með e-jum]
7) vilkår, situation, omstændighed, position, stilling, interesse
 ● hlutr [e-rs] brennr við [!]
 ● draga fram hlut [sinn/e-rs] [í e-u]
 ● eiga hlut [e-rs]
 ● gera á hlut [e-rs]
 ● leggja hlut sinn við [e-t]
 ● minnka hlut [sinn/e-rs]
 ● rétta hlut [e-rs]

cf. von See 1964 50

 ● sitja yfir hlut [e-rs]
 ● una illa sínum hlut, una vel við sinn hlut
8) (ting ɔ:) genstand, objekt, element
9) (m. kvalificerende adj./pron.) ting ɔ: emne, sag, forhold, grund, måde, anliggende, henseende
 ● hlutr fellr [á e-t / til !]
 ● unna góðs/... hlutar [e-m/sér]
 ● þess hlutar
10) evne, egenskab, kvalitet
11) tildragelse, begivenhed
 ● (ó)orðinn hlutr

II. (y. no.)

.

Forms: hlut (183); lut (106); hlutr (45); luti (42); hluti (36); lvt (30); hlutum (25); lutr (25); lutum (25); hluta (19); hlvt (15); hlutur (15); hlutir (15); lutir (14); lvtr (12); lvtvm (11); hlutar (11); hlute (11); lutt (10); lvtir (9); luta (9); lvti (9); hlvti (7); lutar (7); lute (6); hlutom (5); hlvtir (5); luter (4); hlutrinn (4); lutom (4); lvta (3); hlvtr (3); hlvtvm (3); lvtar (3); lvtom (3); hluter (3); lutina (2); luthi (2); lutena (2); luttir (2); hlvta (2); lút (2); lutinæ (2); hlutumm (2); lucht (2); (2); lvteɴ (1); luth (1); hlutnum (1); hlvttnvm (1); lutu (1); hlutina (1); lvtinn (1); Luti (1); lutin (1); hlv́tt (1); lv́tr (1); luttha (1); hlutvm (1); hluturenn (1); lutvnvm (1); hlvte (1); lvttʀ (1); hlutinn (1); hlvtí (1); hlutunum (1); lott (1); lvto (1); lutini (1); hluturinn (1); lutrinn (1); hlvtom (1); hlvttir (1); lutí (1); hlvtum (1); hlutriɴ (1); hlvtt (1);

Compounds: á·byrgðar- (7), -af-, aftr- (3), á·góða- (1), al·þýðu- (1), árar- (1), ár- (1), auka- (1), bak- (13), brǿðrungs- (1), bú- (8), búrs·bú- (1), bús·bú- (18), bús- (3), dá·semða- (1), dá·semðar- (1), dýrðar- (1), eignar- (2), einka- (1), einkanna- (2), eyjar- (1), eymðar- (1), fagnaðar- (1), fingrar- (1), fisk- (1), fjár·af- (1), fjár- (91), fóta- (12), fram- (1), full·gildis- (1), gǽfu- (1), hamingju- (2), hé·góma- (1), heims- (1), hryggðar- (1), hǫfða- (7), hǫfðingja- (1), hǫfuð- (12), hǫfuðs- (3), hǫrmungar- (1), inn- (2), járn·bú- (1), kaðals- (1), kaup- (1), kertis- (2), kirkju- (4), kvið- (1), land·manna- (2), lands- (3), lang·upp- (1), lausnar- (1), líkams- (1), mála- (7), manns- (5), marka- (1), mark- (1), mein·semðar- (1), mið- (4), mǫr·bjúga- (1), mǫrs·bjúga- (2), mǫttuls- (1), nauðar- (1), nauð·synja- (2), ógnar- (2), ó- (12), ó·hǿfu- (2), ost- (1), ó·sǿmðar- (2), pennings- (1), prest- (1), prúð·lífis- (1), rár- (1), reizlu- (1), skáld·fífla- (1), skip- (1), skot- (2), skot·manns- (11), skots- (2), skurðar- (1), skyta- (1), smá- (11), sóma- (8), spella- (1), staf·karla- (1), stór- (12), sví·virðingar- (1), systrunga- (1), sǿmðar- (5), tíundar- (1), tíund- (1), tungu- (1), tunnu- (2), undir- (5), upp- (2), vanda- (6), van- (1), vefjar·upp- (2), veraldar- (4), vetr- (1), vígslu- (1), virðingar- (3), virkis- (1), þekkðar- (1), þurfa·manna- (1)

Gloss.: EJ; ClV specformer: hlautr, hlotr; Fr item lutr; Hertzb (lutr); Rím; LP; Med item lutur; AH lutr; deVr (hluta); Fr4 item tváluti(n)a ; NO item: hlotr = hlutr; ÁBlM; Bl

Literature: Bandle 1956 [BA 17] 228, 230, 344; Boyer 1986 69, 74; Bø 1956 [KLNM 1] 130; Bø 1961 [KLNM 6] 627; Falk 1914 (Sól) 13-16; Grøtvedt 1939 25; Gunnar F. Guðmundsson 2000 21, 84, 92-3, 114, 182; Guðbrandur Jónsson 1932-1934 300-301; Hermann Pálsson 1984 [Gripla 6] 45; Hofmann 1981 211-212; Housken 1954 [ANF 69] 42; Hægstad 1902 18; Hægstad 1915 48; Hægstad 1916 104; Jón Hn. Aðalsteinsson 1997 205-207; Knudsen 1959 [KLNM 4] 657; Kuhn 1954 [APS 22] 70; Lindblad 1952 36; Magnús Stefánsson 2000 165, 202; Nicolaysen 1890 (Kjøbst) 420n.; Nygaard 1917 8; Seip 1943 [MM 1943] 118-119; Seip 1955 114, 216, 241; Tveitane 1968 144; Vogt 1921 [ASB 16] 26; Walter 1976 71; Walter 1976 94-95

Genre. (expected): historical works: 160 (132); family sagas: 142 (92); religious works: 135 (202); legal works: 98 (72); contemporary sagas: 57 (56); romances: 54 (79); charters: 52 (59); learned works: 34 (23); legendary sagas: 26 (32); þættir: 15 (17); unclassified: 15 (3);

Simonetta Battista — Juni 2011